اۋەن مەن اۋەز دارۋ مە?

294
0
بولىسۋ:

وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن تۇركييانىڭ ەدىرنە قالاسىنا جولىمىز تۇسكەنى بار. سول قالادا دارۋش شيفا دەگەن كونە مەدرەسەنى كورگەنبىز. وسمان يمپەريياسىنىڭ پاتشاسى ىى بايازيت 1488 جىلى سالدىرعان مەدرەسە. ول قازىر مۋزەي. وز زامانىندا تۇرلى سىرقاتتاردى ەمدەگەن مەديتسينالىق مەدرەسە بولىپتى. ەمدەۋ تاسىلدەرىنىڭ ىشىندە مۋزىكانى پايدالانۋ امالى دا بولعان ەكەن.

تالاي انشى-كۇيشى, جىراۋ وتكەن قازاق حالقى ۇشىن مۋ­زىكامەن ەمدەۋ بۇل دالادا بولعان. تەك ونى بۇگىن­گىلەر ۇمىتتىق. بىزدىڭ ولكە­دەن مىڭ جىل بۇرىن انادولى ولكەسىنە قو­نىس اۋدارعان وعىز ۇرپاعى سول مۋ­زىكامەن ەمدەۋدى بىرازعا دەيىن ساق­تاپتى. الگى بىز سوز باسىندا ايتقان مەدرەسە-مۋزەيدە بىزدىڭ نازارى­مىزدى اۋدارعان بىراز دۇنيە بولعان. ولار – مۋزىكالىق اسپاپتار ەدى. بىزدىڭ قوبىز, دومبىرا, سازسىرنايعا ۇقساس اسپاپتار بار وندا. ەرتەدە مۋزى­كانتتار وسى اسپاپتارمەن كونە اۋەن ويناپ, كوتەرىلىپ اۋىرعان ادامداردى, اقىل-ەسىنەن اداسقان­داردى ەمدەگەن ەكەن. مۋزەي باسشى­سى سەليم حاكان اكىنجىدان وسى مۋزىكامەن ەمدەۋ تاسىلىن تۇرىكتەر قاي زاماننان بەرى بىلەتىنىن سۇرا­عا­نىمىزدا, ول مۇنى وعىز تايپالارى IX عاسىردان بەرى قولدانعانىن ايتقان. وعىز تاي­پالارى كەيىن ونى انادولىعا الىپ بارسا كەرەك. ەۋروپا جۇرتى ونى «مۋزىكاتەراپييا» دەپ مەديتسيناعا دا ەنگىزگەن. بىز دە پايدالانىپ جۇرمىز. كوبىنەسە مەديتسينالىق ورتا­لىقتاردا ەۋروپا كلاسسيك­تەرىنىڭ شىعارما­لارى قويىلىپ جاتادى. وعان كوزىمىز دە, ەتىمىز دە ۇيرەنىپ قالدى.

مۋزىكا داستۇرلى مەديتسينانىڭ بولشەگىنە اينالدى

«مۋزىكاتەراپەۆت» دەگەن رەسمي اتاۋدى بىز تاۋەلسىزدىك العان سوڭ عانا قولدانا باستادىق. وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنىڭ ورتا­سىندا الماتىداعى «بالبۇلاق» بالا­لاردى وڭالتۋ ورتالىعىندا تسەرە­برالدى سال دەرتىنە شالدىققان بۇل­دىر­شىندەردى ەمدەۋ ۇشىن «مۋزى­كا­تەراپەۆت» ماماندار شاقىرىلىپ­تى. بۇگىندە بۇل تاسىلدى كوپتەگەن مە­ديتسينالىق ورتالىقتار قولدا­نىپ جۇر. اسىرەسە, استاناداعى «بالالاردى وڭالتۋدىڭ ۇلتتىق ورتالىعىندا» مۋزىكاتەراپەۆتەر قىزمەت جاساۋدا. وندا مۋزىكالىق تەراپييانىڭ قۇ­رامداس بولىگى رەتىندە ەڭبەك تەرا­پيياسى مەن ۆوكالدىق تەراپييا, لوگوريتميكا تارىزدى كاسىپ يەلەرى قىزمەت ەتەدى. الايدا بىزدىڭ ەلدە مۋزىكاتەراپەۆتەر دايار­لانبايدى. سوندىقتان مۋزىكامەن ەمدەۋ ىسىمەن اينالىسا­تىن ما­ماندار مۋزىكالىق بىلىممەن قاتار, تۇرلى سەمينار-كۋرستار ارقىلى مۋزىكالىق بىلىمدى وزگە سالالارمەن, اتاپ ايتقاندا, مەدي­تسينا, في­زيو­لوگييا-اناتومييا, پسيحولوگييا عىلىمدارىمەن ۇشتاستىرا بىلۋى تيىس. ارى سىرقاتقا قويىلعان دياگ­نوزداردىڭ سيپاتىن دا تۇسىنۋى قاجەت. ونسىز مۋزىكامەن ەمدەۋ مۇمكىن بولا قويمايدى.
بۇگىندە مۋزىكالىق تەراپييا كو­بىنە بالالاردى وڭالتۋ ورتالىق­تا­رىندا قولدانىلادى. دەگەنمەن پسي­­حيكالىق دەرتكە ۇشىراعان­­دار­-­دى ەمدەيتىن مەديتسينالىق مەكەمە­لەردە دە پايدالانىلاتىن كەزدەرى از ەمەس. مۇندا كوبىنە اقىل-ەسىنە اۋىتقۋ پايدا بولعان ادامداردى تىنىش­تاندىرۋ ماقساتىندا قول­دانىلسا, بالالاردى وڭالتۋ ورتا­لىقتارىندا سىرقات بالانى ان, اۋەن ىرعاعىنا يكەمدەپ, قيمىل جاساتۋ كوزدەلەدى. بالانىڭ ەستۋ, تىڭداۋ, سەزىنۋ قابىلەتىن دامىتۋ ۇشىن رەفلەكتيۆتىك تەراپييا, تەپە-تەڭ­دىك قيمىل-قوز­عالىستى دامى­­تۋ­عا باعىت­تالعان دانستەراپييا, قول, ساۋساقتىڭ قيمى­لىنداعى موتوري­كانى دامىتۋ ۇشىن اسپاپتىق تەرا­پييا, تىلىنىڭ مۇكىسى بار بالالار ۇشىن دىبىستىق تەراپييا, بالا­لاردىڭ ان ايتۋدا دىبىس شىعارۋ مەن تىنىس الۋ تارتىبىن ۇيرەتۋگە ارنالعان ۆوكالدى تەراپييا سىندى ەمدەۋ تاسىلدەرى دە بار.

دۋمان جانيەۆ, پسيحولوگ:
– استانا قا­لاسى پسي­حي­كالىق دەن­ساۋلىق پروب­لەمالارى­نىڭ مەدي­تسينالىق ور­تا­لىعىندا جۇمىس ىستەي­مىن. وسىندا ورتالىق جۇيكە جۇيەسى زاقىمدان­عان, پسيحيكالىق دامۋىندا تەجەلۋ بار, اۋتيزم, قويانشىق سىندى اۋرۋلارعا شال­دىققان سىرقاتتار ەمدەلەدى. جان اۋرۋىنا دۋشار بول­عانداردى ەمدەۋدىڭ بىر تاسىلى رەتىن­دە بىز م­ۋزىكاتەراپييانى, ۆوكالدى پاي­دالانامىز. پسيحيكالىق اۋرۋ­لاردىڭ كوبى جان قينالىسىنان تۋىندايدى. سوندىقتان جاقسى مۋزىكا ارقىلى ولاردى وز ساناسىن وزى باسقارا الۋعا, ەموتسيياسىن دەر كەزىندە تەجەي بىلۋگە ۇيرەتەمىز.
الەمنىڭ عالىمدارى دالەلدە­گەندەي, كەز كەلگەن مۋزىكا – ادام جا­نىنىڭ ەمشىسى. مۋزىكامەن ەمدەل­گەن بىزدىڭ ناۋقاستار دا
ىشكى كۇي­زەلىستەن ارىلىپ, جانى تىنىش­تالا تۇسكەنىن بايقاپ جۇرمىز. جۇيكە جۇيەسىندە ارتۇرلى اۋىتقۋى بار ناۋقاس­تاردىڭ كوپشىلىگى تۇيىق بولىپ كەلەدى. جاقسى مۋزىكانى تىڭداعان­نان كەيىن ولاردىڭ كوڭىل كۇيلەرى كوتەرىلىپ, كادىمگىدەي جايدارلانىپ قالادى.
ساباعىمىز اپتاسىنا بىر رەت, ايىنا 4 رەت جۇرگىزىلەدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ناۋقاستار باحتىڭ, بەتحوۆەننىڭ, موتسارتتىڭ بىراز مۋ­زى­كاسىن تىڭداپ ۇلگەرەدى. مۋ­زىكا­تەراپييانىڭ سوڭىندا قاتىسۋشى­لاردىڭ قانداي كوڭىل كۇيدە بول­عانىن سۇرايمىز. ولار­دىڭ كەيبىرى الاڭسىز بالالىق شاعى ەسكە تۇسكەنىن اڭگى­مەلەسە, ەندى بىرى اس­پاندا قالقىپ جۇرگەندەي اسەرگە بولەنگەنىن ايتادى.
سوڭعى جىلدارى «مۋزىكا­تەراپييا» ساباعىندا قازاقتىڭ كۇيلەرىن ويناتۋدى دا ادەتكە اينالدىردىق. قۇرمانعازىنىڭ «سارى­ارقا», «بالبىراۋىن», «اداي» سىندى كۇيلەرى دە الەمگە ايگىلى كلاسسيكالىق مۋزىكادان كەم تۇسپەي, كۇيزەلىسكە ۇشىراعان, جانى قي­نالعان, جابىققان جانداردىڭ جانىن ەمدەيتىن قۇدىرەتكە يە ەكەنىنە كوز جەتكىزدىك. سوندىقتان قازاقتىڭ مۋ­زىكاسىن دا ساباعىما جيى پايدا­لاناتىن بولدىم.

قازاق نەگە بۇل تاسىلدى ساقتامادى?

سوز باسىندا تۇرىكتەردە مۋزىكا­مەن ەمدەۋ تاسىلى تۇتاستاي ساق­تالعانىن ايتقانبىز. سوندا بىزدىڭ بابالار نەگە وسى تاسىلدى تولىق ساقتامادى? ال-فارابي بابا­مىزدىڭ مۋزىكا تۋرالى تراكتاتتار جازعانى قايدا? نەگە قوبىزبەن ەمدەگەن ەمشىلەر تۋرالى تام-تۇم­داعان دەرەك بار دا, وزگە اسپاپتارعا قاتىستى اڭگىمە جوق? بۇل سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋ وڭاي ەمەس. دەگەنمەن مۋزىكانى ادام جانىن, تىپتى سىرقاتىن ەمدەۋ ۇشىن قولدانۋ­مەن قاتار, ادام ساناسىنا تەرىس اسەر ەتۋ ۇشىن دە پايدالانۋعا بولاتىندىعى بارشاعا ايان. مۋزىكانىڭ ادامعا اسەرى جايلى دەرەكتەردى ەجەلگى گرەك فيلوسوفى پيفاگور دا قالدىرعان. قازاقتار ەرتەرەكتە تاڭ اتقانشا ان-كۇي تىڭداپ, ۇيىقتاماي «دە­مالىپ, كوڭىل سەرگىپ قالدى عوي» دەسىپ جاتاتىن. قازىر دە ەل ىشىندە وسىلاي ايتاتىندار كەزدە­سەدى. بىراق بارىبىر بابالار مۋزى­كامەن ەمدەۋدى قاتتى ناسيحاتتا­ماعان. سەبەبى, مۋزى­كانىڭ كەرى اسەرى دە بار كو­رىنەدى. عالىمدار ادام بويىنداعى ار مۇشە, ار جا­سۋشا بەلگىلى بىر ىرعاقپەن جۇمىس ىستەيتىندىگىن انىقتاعان. سوندىقتان وسى ىرعاققا سايكەس كەلمەيتىن اۋەن كەرى اسەر ەتەدى ەكەن. ويتكەنى دى­بىستىڭ ينفرا جانە ۋلترادىبىس دەگەن تۇرلەرى دە بار. بىرەۋى وتە جوعارى, بىرەۋى وتە تومەن دىبىس. مۋزىكالىق اسپاپتاردان وسى دىبىستار قوسا شىعاتىن كەزدەرى از بولمايدى. قازاق حالقى ونىڭ اسەرىن بىلگەن. بالكىم, سودان دا شى­عار مۋ­زىكامەن ەمدەۋ دالالىقتار ارا­سىندا اسا تانىمال بولماعانعا ۇقسايدى. بىراق تۋىس حا­لىقتاردىڭ بىرازىندا بار.
بىردە شور حالقىنىڭ انشىسى چىلتىچ تانناگاشەۆامەن اڭگىمە­لەسكەنىمىزدە كومەيمەن ايتىلاتىن جىرلار ارقىلى شور كايچيلارى ادام ەمدەگەنىن ايتقان. بىزدە باقسىلاردىڭ قوبىز قولدانىپ, ادام ەمدەگەنى جايلى دەرەكتەر كەزدەسەدى. بىراق كوشپەندى جۇرت قاي اسپاپتى قانداي ادامنىڭ تارتۋى كەرەكتىگىن بولىپ قاراستىرىپتى. قازاق پەن قىرعىزدىڭ ان-كۇيىن جيناعان ا.زاتاەۆيچ سىندى, وزبەك پەن تۇركىمەندى زەرتتەگەن ۆ.ۋس­پەنسكيي, ۆ.بەلياەۆ دەگەندەر بولىپتى. سولاردىڭ «تۋركمەنسكايا مۋزىكا» دەگەن كىتابىندا تۇركىمەن حالقىنىڭ اسپاپتارعا قاتىستى كوزقاراسى ايتىلادى. تۇركىمەندەر دۋتاردى تەك باقشىلار تارتاتىن اسپاپ رەتىندە باعالاسا, دۇدۇك دەگەن اسپاپتى ايەل زاتى تارتادى ەكەن. شاڭقوبىز تەك قانا ايەلدىڭ اسپابى سانالعان.
قوبىز دەمەكشى, قازاق قىز بالاعا ەرتەرەكتە قوبىز تارتقىز­باپتى. سەبەبى, بۇل اسپاپ شىعاراتىن ينفرا­دىبىستاردىڭ اسەرى كۇشتى بولسا كەرەك. ونىڭ ۇستىنە بۇل اسپاپتان وبەرتون دىبىس شىعادى. بۇل ادام اعزاسىنا كەرى اسەر ەتەدى. اسىرەسە, ايەل زاتىنىڭ قۇرسا­عىن­داعى ىرعاقتى بۇزاتىن كورىنەدى. باتىس جۇرتى الى كۇنگە ۆيولونچەل دەگەن اسپاپتا ايەل زاتىنىڭ ويناۋىن قۇپ كورە قويمايدى. ياعني, ولار دا بۇل اسپاپ شىعاراتىن دىبىستىڭ ەرەك­شەلىگىن بىلگەن. دۇرىسى, زييانىن سەزگەن. مۋزى­كاتەراپيياعا بىرجاقتى پايدالى دۇنيە ەكەن دەپ باعا بەرۋگە بول­مايدى. باتىس ونەرىن ناسيحاتتاۋ­شىلار مۋزىكاتەراپيياعا كوبىنە وز كومپوزيتورلارىنىڭ شىعارما­لارىن ەنگىزىپ, سول ارقىلى مادە­نيەتتەرىن جاھانعا جايىپ جۇر. راس, پايدالى بولعان تۇستارى بار. بىراق دەنى ساۋ ادام ۇشىن مۋزىكانى كوپ پايدالانۋ جۇيكەگە كەرى اسەر ەتەتىن كورىنەدى. مۋزىكاتەراپييا – كوبىنە اقىل-ەسكە قاتىستى دەرتتەردى ەمدەۋ ۇشىن پايدالانىلاتىن دۇنيە.

جانعالي جۇزباي, كۇيشى:
– نەگىزى, ەرتە داۋىردە مۋزىكامەن ەمدەۋ قازاقتا بولدى. بىراق ونى بىزدىڭ جۇرت ساق­تامادى. ويتكەنى مۋزىكانىڭ زييانى بولاتىنىن دا بىلگەن. مۋزىكامەن ەمدەۋگە قاتىستى دەرەك ىقىلاس كۇيشىنىڭ ومىر­بايانىندا كەزدەسەدى. بالاسى تۇسىپ­بەك اۋىرعان كەزدە ىقىلاس «مەنەن ارۋاعى ۇلكەن» دەپ تىنەي باقسىنى شاق­ىرىپتى دەيدى. سول باقسى ىقى­لاستىڭ بالاسىن ەمدەپ, جازىپتى. ودان بەرىدە قوبىزبەن زىكىر سالىپ, ادام ەمدەدى دەگەن دەرەكتەر بار. تۇكتىباي, جەتىسۋداعى قويلىباي باقسىلار بولىپتى. سودان سوڭ بۇل تاسىلدى قول­دانۋ جويىلدى. ويتكەنى تازا مۋزىكا ونى تىڭداعاندى دا, اندى ايتقانداردى دا وكىنىشكە قالدىرعان كەزدەرى مول بولدى. جۇيەگە قارسى شىعۋعا ماجبۇرلەدى. كۇي تىلىمەن ادام وزىنىڭ تۇپكى ويىن بىلدىرىپ قويادى, بويىندا بۇعىپ جاتقان اساۋ مىنەز باس كوتەرەدى دە, يەسىن ورعا جىعادى. ادام ەمدەۋ ۇشىن قولدا­نىلاتىن اۋەندەر پەندە­نىڭ بويىنداعى تابيعي ىرعاققا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن.
بەيسەنبى دەگەن كۇيشى وتكەن. كۇيلەرىنىڭ كوبى «كەڭەس» دەپ كەلەدى. بىراق كۇيدى سەزىنەتىن ادام ول كۇيلەردى تىڭداعان سوڭ, اينالا­سىنداعىلاردى توبەلەسكە شاقى­راتىنداي سەزىلىپ, سوتقارلىققا شاقىرىپ تۇراتىنىن سەزەدى. بەيسەنبى كۇيشىنى بەجەڭ دەيدى جۇرت. سول سيياقتى سايدالى سارى توقا­نىڭ كۇيلەرىندە دە سونداي اسەر بار. مۇحامەدجان تىلەۋحانوۆ سول كۇيلەردى تارتقاندا تىڭداۋشى ەلىرىپ, ايقايلاپ, سوتقارلانىپ كەتەتىنى بار. سارى توقانى جۇرت قۇرمەتتەپ, الى كۇنگە توتاڭ دەيدى. ولار – كۇيلەرىندە تىلسىم بار كۇي­شىلەر. ياعني, اۋەننىڭ ادام اعزاسىن­داعى ىرعاققا اسەرى كۇشتى ەكەندىگىنە وسىنىڭ وزى مىسال بولادى. سون­دىقتان قازاق اۋەنمەن ەمدەۋدى ساقتاپ قالۋدى قۇپ كورمەگەن سيياقتى.


بىر مىسال
ەل ىشىندە اكادەميك ىسمەت كەڭەس­باەۆتىڭ شەتەلگە عىلىمي باسقارۋعا بارعاندا قاتتى اۋىرىپ قازاقتىڭ مۋزىكاسىن تىڭداپ جازىلعانى تۋرالى اپساناعا بەرگىسىز اڭگىمە بار. اكادەميك ومىرزاق ايتباي «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە 2007 جىلى جارىق كورگەن «تاۋ الىستاعان سايىن بيىكتەيدى» دەگەن ماقالاسىندا وسى وقيعانى ىسمەت كەڭەسباەۆتىڭ وز اۋزىنان ەستىگەنىن جازعان.
«مۇنتازداي تازا بولمەنىڭ ىشىندە جالعىز جاتقانىمدى ەندى-ەندى بايقاي باستاعاندايمىن. حالىمنىڭ مۇشكىلدەۋ ەكەنىن سە­زەمىن. پريستۋپ جيى-جيى ۇستايدى. ارا-اراسىندا ەس جيعاندا جان-جاعىما قارايمىن. قاسىمدا ەكى تۇرىك جاتقان. ولار­دى باسقا پالاتاعا اۋىستىرىپ جىبەرىپتى. وقتىن-وقتىن سوعاتىن پريستۋپتان جان قىسىلادى, ابدەن الىم قۇرىعان. بوي-بويىمشىعىپتەرلەپ, ەستەن­ تانا­ جازدايمىن. پريستۋپ كەلە جاتقانىن الدىن الا سەزەم. كوزىم اشىق, سانام ۇيقىدا. كوز الدىم مۇنارلانىپ بىردى بىلىپ, بىردى بىلمەي قينالىسقا تۇسىپ جاتقان, بەي-جاي كەزىم ەدى. دال سول مەزەتتە الىستان عاجايىپ بىر تانىس اۋەن قۇلاعىما جەتكەندەي بولدى. تۇرىكتىڭ نەبىر تاماشا اندەرى بار عوي. ولار ابدەن ميىمدى جەپ بىتكەن, مەزى قىلعان. ال مىنانىڭ جونى باسقا. تىلمەن ايتىپ جەتكىزە الماس جاقىن دا جايلى ۇن تۇلا بويىمدى ماقپالداي سيپاپ, ماپە­لە­گ­ەن, نە دەگەن تاتتى اۋەن دەرسىڭ. جۇيكە-جۇيەمدى بالبىراتىپ ەنىپ بارادى, ەمىرەنتىپ بارادى. ياپىر-اۋ, بۇل نە قىلعان ىر­عاق, قايدا جاتىر­مىن? الگى اۋەن قايدان شىعىپ تۇر, نەمەنەگە سونشا ەگىلەمىن دەيمىن. ازداپ ەسىمدى جييا باستادىم. قايدا, قان­داي جاعدايدا جاتقانىم ەسىمە تۇسكەندەي بولدى. انكارادا ەكەنمىن دەيمىن. تاعى دا شالاجانسار كەيىپكە تۇسىپ: «مۇندا نەعىپ جاتىرمىن, قازاق مۋزىكاسى قايدان جۇر, بۇل قالاي?» – دەپ اڭ-تاڭ بولامىن. وسىنداي الاساپىران ويدىڭ ۇستىندە مۋ­زىكاعا ەلتىپ جات­قاندا, بەتىمە ىپ-ىستىق بىر نارسە تىرس-تىرس تاما باستادى. قۇلاعىم اۋەندە, كوزىمدى جايلاپ اشىپ قارا­سام, باس جاعىمدا بىر عاجايىپ كەلىستى كەلىنشەك وتىر. وڭىم بە, تۇسىم بە, بىلمەيمىن. مولدى­رەگەن كوزىن ماعان قاداپ ەگىلەدى. دال وسى كەزدە تاعى دا پريستۋپ باستالدى. توقتاپ قالماسا ەكەن, وتىرا تۇرسا ەكەن دەگەن ەكىۇداي سەزىم جەتەگىندەمىن. سويتىپ, جاتقاندا پريستۋپ توقتاپ, جانىم جايلانا باستادى. انىقتاپ اينالاما قاراسام, الگى كەلىنشەك وتكەن جازدا بىزگە الماتىعا كەلىپ كەتكەن امەريكانىڭ اتاقتى عالىمى, تۇركولوگ يلزا تسيرتاۋتەس حانىم ەكەن. ول دا وسى ەۋروپادا وتىپ جاتقان دۇنيەجۇزىلىك كون­گرەسكە باياندامامەن كەلىپتى. مەنىڭ اۋىرىپ كونگرەسكە قاتىسا الماي جاتقانىمدى بىلىپ جەتكەن ەكەن.
ال الگى اندەر, كۇيلەر سونىڭ قولىنداعى كىشكەنتاي ماگنيتافون قوبديشادان شىعىپ جاتىر. مۇنى ول جازدا قازاقستانعا بارعان ساپارىندا جازىپ العان ەكەن. سونى شەتەلدە اۋرۋحانادا جاتقان ماعان اكەپ تىڭداتۋى – وزگەشە بىر ىزگىلىكتىڭ, مادەنيەتتىلىكتىڭ بەلگىسى ەدى.
ە, جىگىتتەر, بىزدىڭ باستان وسىنداي دا بىر ساتتەر وتكەن ەدى. ەلىڭنىڭ, جەرىڭنىڭ, وتانىڭنىڭ, انىڭ مەن ونەرىڭنىڭ قادىرىن ادام سىرتتا جۇرگەندە ايقىنىراق سەزىنەدى ەكەن جانە كەيدە اننىڭ دارۋى دارىگەردىڭ ەمىنەن دە كۇشتى-اۋ دەيمىن, – دەپ تولعانىپ بارىپ اڭگىمەسىن توقتاتتى سەكەڭ».


امانگەلدى قۇرمەتۇلى,
قىمبات توقتامۇرات

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*