تەرروريزم مەن ەكسترەميزمنىڭ الدىن الادى

496
0
بولىسۋ:

ەلدەگى جانە كورشى مەملەكەتتەردەگى لاڭكەستىك جاعدايلارعا بايلانىستى اتىراۋ وبلىسىندا تەرروريزم مەن ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى جۇمىستار باستالدى. بىرنەشە باعىتقا بولىنگەن جۇمىس جوسپارى بار ارناۋلى جۇمىس توبى اتىراۋ وبلىسىنىڭ جەتى اۋدانىن تۇگەل قامتيتىن بولادى.

ايماقتاعى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن بىلىم, دىن, الەۋمەتتىك سالا باسقارما­لارى سەكىلدى بىرنەشە سالا وكىلدەرىنەن قۇرىلعان جۇمىس توبىنىڭ العاشقى ساپارى جىلىوي اۋدانىنان باستالدى. ۇش تاۋلىك بويى, ارنايى توپ جىلىوي اۋدانى مەن اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندا­رىمەن, مەكتەپ ۇستازدارى مەن وقۋشىلار, ولاردىڭ اتا-انا­لارىمەن جانە اۋى­سىمدىق جانە تۇراقتى قىزمەتتەگى مۇ­نايشىلارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى.
جاۋاپكەرشىلىكتى ىستى قولعا العان جۇمىس توبىن اۋداندارعا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى الىبەك ناۋتيەۆ باستاپ بارىپ, اۋدان اكتيۆىندە ىس شارانىڭ ماقساتىن تۇسىندىرىپ, ناقتى شارالار بەكىتىلدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ارنايى توپ تۇرعىندارعا دەن­ساۋلىق ساقتاۋ, جۇمىسپەن قامتۋ, تەررو­ريزمنىڭ الدىن الۋ باعىتتارى بويىنشا تۇسىنىك بەردى. مەملەكەت باس­شىسىنىڭ جۇر­گىزىپ وتىرعان ساياساتى, «ناتيجەلى جۇ­مىس­پەن قامتۋ» سەكىلدى باعدارلامالارى جونىندە دە تۇرعىندار تولىق مالىمەت الا الادى.
جىلىوي اۋدانىنىڭ اكىمى ماقسىم ىزباسوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل شارانىڭ اۋداندا وتۋىنىڭ ماڭىزدىلىعى جوعارى. بۇگىندە جىلىوي اۋدانى بويىنشا جۇ­مىسشى توپتار زەردەلەيتىن نىساندار انىقتالعان.
اۋدان اكتيۆى الدىندا سوز العان اتىراۋ وبلىسىنىڭ پروكۋرورى عالىم­جان توعىز­باەۆ «وتكەن جىلى تەرروريزمنىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان 7 باعىتتان تۇراتىن ىس-شارا ەلىمىزدە, اقتوبە وبلى­سىندا ۇيىمداستىرىلىپ, وز ناتيجەسىن بەردى» دەپ وبلىستان قۇرىلعان جۇمىسشى توپ اۋداندار تۇرعىندارىمەن جۇزدەسىپ, الەۋمەتتىك جاعدايلارىن شەشۋگە, بارلىق سالالار بويىنشا كەڭەس بەرۋگە دايىن­دىعىن ايتتى.
تەرروريزم مەن ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋ باعىتىندا قۇرىلعان اقپاراتتىق جۇمىسشى توپ, العاشقى كۇنى جىلىوي اۋدانىنداعى تەرروريستىك تۇرعىدا وسال نىسانداردىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسىپ, تۇسىنىك جۇمىستارىن جۇرگىزدى. اتالعان اۋداندا مۇنداي نىسانداردىڭ سانى – 107.
كەزدەسۋ بارىسىندا قۇقىق قورعاۋ ماماندارىنان قۇرالعان جۇمىسشى توپ تۇرعىندار كوپ جينالاتىن كافە-بار, مەيرامحانا سەكىلدى عيماراتتاردىڭ اكىمشىلىگىنە قويىلاتىن تالاپتار جونىندە قۇلاعدار ەتتى. زاڭدىلىققا سايكەس, ادام­دار­دىڭ كوپ جينالاتىن جەرلەرىندە بەينە­باقىلاۋ كامەراسى قويىلۋى تيىس. لاڭكەستىك قاۋپى تۋعان جاعدايدا حالىقتى ەۆاكۋا­تسييا­لاۋعا دايىن بولۋى عيمارات يەسىنىڭ جاۋاپ­كەرشىلىگىندە ەكەنىن اتاعان توپ مۇشەسى امان مەڭدىعاليەۆ عيماراتتىڭ قۇجاتتا­رىنا دا سالعىرتتىقپەن قارا­ماۋدى ەس­كەرتتى.
اتىراۋ وبلىسىندا ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋ باعىتىندا قۇرىلعان جۇمىسشى توپ جىلىوي اۋدانىنداعى «جىلىوي­مۇنايگاز» مۇناي-گاز وندىرۋ باسقارماسى مەن تەڭىز ۆاحتالىق قالاشىعىندا جۇ­مىس­شىلاردىڭ ماسەلەلەرىن تىڭداپ, دىني جات اعىمداردىڭ بەلگىلەرىن تۇسىن­دىردى. بۇل جەرلەردە شەتەلدىك ازاماتتار دا ەڭبەك ەتەدى. كەزدەسۋ بارىسىندا مۇنايشىلار, اۋ­دانداعى دىني احۋالعا بايلانىستى كو­كەيدە جۇرگەن سۇراقتارىن قويىپ, جاۋاپ الدى.
دىن ىستەرى باسقارماسىنىڭ وكىلى ايبەك اتاشەۆتىڭ ايتۋىنشا, دىني ادەبيەتتەردى ساتۋ دا – ەكسترەميزمنىڭ تارالۋىنىڭ بىر جولى. تۇرعىندار دىني كىتاپتاردى ساتىپ العان كەزدە ارنايى بەلگىلەنگەن ورىن­داردان, مەشىتتەردەن, عيبادات ورىندا­رىنان الۋ كەرەكتىگىن نەمەسە دۇكەندەردەن ارنايى ساراپتامادان وتكەن كىتاپتاردى تۇتىنۋ قاجەتتىگىن ايتقان توپ مۇشەلەرى, داستۇرلى دىن مەن جات اعىم ۇستانۋشى­لاردىڭ ايىرماشىلىعىن تۇسىندىرىپ وتتى.
«سەنىمدى قۇرىلىس» مەكەمەسىنىڭ قىز­مەتكەرلەرىنىڭ بىرى ەل اراسىنداعى مول­دا­لاردىڭ كوبى ساداقا, قادە, جانازا داس­تارحاندارىنا بەلگىلى بىر مولشەردە اقشا بەرمەسە, شاقىرعانىنا بارماي­تىندىعىن ايتىپ نارازىلىق بىلدىردى. ازاماتتىڭ ايتۋىنشا, وقيعا جاقىندا اقتوبە قالاسىندا بولعان. جانازاعا شا­قىرىلعان مولدا مارقۇمنىڭ تۋىستارىنان قادەلەردىڭ ارقايسىسىنا بولەك-بولەك اقشا سۇراپ, بەرمەسە, قاتىسپايتىنىن ايتقان.
بۇل نارازىلىققا: «مۇسىلمان ادام – تىلىمەن دە, ىسىمەن دە بىرەۋگە زييان تيگىز­بەيتىنىن», – ايتىپ جاۋاپ بەرگەن تەولوگ بۇل دىن قىزمەتكەرىنىڭ ارەكەتى ەمەستىگىن ايتتى.
– قازىرگى كەزدە حالىق اراسىندا مولدا اتانىپ كەتكەن مەشىت قىزمەتكەرلەرىنەن تىس ادامدار دا ماسەلە تۋدىرىپ وتىر. ولار دىني بىلىكتىلىگى بولماسا دا, جاتتاپ العان «فاتيحاسىمەن» حالىقتىڭ كادەسىنە ارالاسىپ كەتەدى. وسى كىسىلەر يمامدارعا كوپ سوز اكەلۋدە, دەگەن ايبەك اتاشەۆ ەلى­مىزدە تىلىنەن بال تامىپ, جۇرەگىڭدى جى­لىتىپ, كوزىڭنەن جاس شىعارىپ ۋاعىز اي­تاتىن دəستۇرلى ەمەس, دىني اعىمدى ناسي­­حات­تاۋشىلار بارىن ايتتى.
وبلىستان بارعان جۇمىسشى توپتىڭ اسىرەسە دىن سالاسىنا قاتىستى كەزدەسۋلەرى وتە شيراقى, قىزۋ بولدى. ونىڭ دا سەبەبى جوق ەمەس ەدى. دىن سالاسىنىڭ ساراپ­شى­لارىنىڭ پايىمداۋىنشا, داستۇرلى ەمەس دىني باعىتتى ۇستانۋشىلار اتىراۋ وبلى­سىندا كوپ. جەرگىلىكتى دىن ىستەرى باسقار­ماسى, «اقپاراتتىق-تالداۋ ورتالىعى» كمم تاراپىنان جان-جاقتى تۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. بۇعان دەيىن دە تۇسىندىرۋ جۇمىستارىمەن اۋدان-اۋىلدارعا بارىپ داستۇرلى دىننىڭ قاسيەتىن ايتىپ جۇرگەن تيىستى قۇرىلىم وكىلدەرى بۇل جولى دا وز جۇمىستارىن جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارۋدا.
جىلىوي اۋدانىندا جۇرتشىلىقپەن كەزدەسكەن ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان جۇمىسشى توپ قازاقستانداعى كوپتەگەن جاستاردىڭ نەدەن اداسقاندىعىن ايتىپ, لاڭ سالىپ جۇرگەن داستۇرلى ەمەس دىننىڭ ۋاعىزداۋشىلارىن اتادى. سلايدتار ارقىلى داستۇرلى دىن تۋرالى كىمنىڭ ايت­قانىن تىڭداۋ كەرەك, قانداي كىتاپتاردى وقۋ كەرەكتىگى سۋرەتتەرمەن كورسەتىلدى. داستۇرلى ەمەس دىندى ناسيحاتتاۋشىلاردىڭ سۋرەتتەرىن, اتى-جوندەرى مەن ولاردىڭ ناسيحاتتاپ جۇرگەن كىتاپتارىنىڭ دا سۋرەتتەرى جۇرتشىلىققا كورسەتىلدى. وسى­لايشا, كىمنىڭ كىم ەكەنىن انىقتاۋعا باعدار بەرىلدى. داستۇرلى دىندى تۇسىندىرگەن شاعىن بەينەباياندار كورسەتىلدى.
اتىراۋ وبلىسى دىن ىستەرى باسقارماسى وكىلى جانە ««اقپاراتتىق-تالداۋ ورتا­لىعى» كمم-نىڭ باسشىسى,تەولوگ ايبەك اتاشەۆتىڭ ايتۋىنشا, اداسىپ جۇرىپ, قايتا تۋرا جولىن تاپقانداردىڭ كوبىسى عالامتور كەڭىستىگىندە كەڭ تاراعان دارىن, دىلمۇرات, وكتام سەكىلدى ۋاعىزشىلاردىڭ ناسيحاتىن تىڭداعانىن ايتقان. ادەتتە ۋاعىز ايتۋشىلاردىڭ كوبى وزدەرىنىڭ ەسىمدەرىن ابۋ حاليد, ابۋ مۇحامماد, ابۋ سايد دەپ وزگەرتىپ الاتىن كورىنەدى. مۇنداي ەسىمدەردى اتىراۋ وبلىسىنان دا كەزدەس­تىرۋگە بولادى.
جۇمىسشى توپ تورت تاۋلىك بويى جى­لى­وي اۋدانىنداعى بارلىق جالپى جانە ورتا بىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ وقۋشى­لا­رىمەن, كوللەدج ستۋدەنتتەرىمەن كەز­دەستى. كەزدەسۋ با­رىسىندا كوپشىلىك تاراپىنان ەڭ كوپ قويىلعان ساۋال «ۋاحاببيس, سالا­فيتتەر دە­گەن كىمدەر, قايدان شىقتى, ولاردى قالاي اجى­راتۋعا بولادى?» بولدى. اقپاراتتىق-جۇ­مىسشى توپ بارلىق ساۋالدارعا جاۋاپ بە­رىپ, بىلمەگەن نارسەنى ناماز وقي­تىنداردان ەمەس, مەشىت يمام­دارىنان سۇراۋعا كەڭەس بەردى.
اتىراۋ وبلىستىق پروكۋراتۋراسىنىڭ بولىم باستىعى اسلان نۇرعاليەۆتىڭ اي­تۋىنشا, جاستار مەن بالالاردىڭ تەرىس پي­عىلدى دىني اعىمداردىڭ جەتەگىندە كە­تۋىنە ينتەرنەتتىڭ ىقپالى زور بولىپ وتىر.
– ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنىڭ تارا­لۋىنىڭ ۇش باعىتى بار, – دەدى اسلان نۇرعاليەۆ. – ەڭ بىرىنشىسى – دىني ادەبيەت­تەردىڭ بەلگىلەنبەگەن جەردە تاراتىلۋى. وسىنداي ماتەريالداردى جۇيەلى تۇردە انىقتاپ ارى قاراي ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا تاراتىلماۋىنا جول بەرمەۋ ماقساتىندا شارالار قابىلداندى. جاسىرىن ورىن­داردا توپتاسىپ ۋاعىز ايتۋ, يدەولوگييالىق ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى جاعىمسىز ورتاعا ەرىپ, ولارعا ەلىكتەپ كەتۋ دە ادامداردىڭ جات اعىمداردىڭ قۇرىعىنا تۇسۋىنە اپارادى. بىز تەرىس اعىمعا يتەرمەلەيتىن سايتتارعا جيى مونيتورينگ جاساپ وتىرامىز. الايدا ينتەرنەت – الەمدىك كەڭەستىك. بىر سايت جابىلىپ جاتسا, باسقا جەردەن اشىلىپ وتىرادى. سوندىقتان بالالارىڭىزعا جيى كوڭىل بولىپ, الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى دوس­تارىن دا باقىلاپ تۇرۋ كەرەك. بيىلعى جىل باسىنان بەرى اتىراۋ وبلىسىندا ەكسترە­ميزم مەن تەرروريزمدى ناسيحات­تاعانى ۇشىن ۇش ازاماتقا قىلمىستىق ىس قوزعالعان.
كەزدەسۋ بارىسىندا تەرروريزم مەن ەكسترەميزمدى ناسيحاتتاۋ ارقىلى قىل­مىس­تىق كودەكستە كورسەتىلگەن زاڭدى جاۋاپ­كەرشىلىكتەر تۇسىندىرىلدى.
مەكتەپتەگى كەزدەسۋلەردەگى ەڭ قىزۋ تارتىستى جۇزدەسۋ مەكتەپ فورماسىن ساق­تاۋعا قاتىستى بولدى. جۇمىسشى توپ­پەن جۇزدەسكەن وننان اسا اتا-انامەن اڭگى­مەلەسۋ بارىسىندا ولاردىڭ بىلىم جانە عىلىم مينيسترى بۇيرىعىنا باعىنعىسى كەلمەيتىندەرى بەلگىلى بولدى.
– مەملەكەتتىڭ دىن تۋرالى ساياساتىن, زايىرلىلىق پرينتسيپتەرىن تۇسىندىرىپ, داستۇرلى ەمەس جات اعىم جەتەگىنەن جاس­تاردى اراشالاۋ – بىزدىڭ مىندەتىمىز. دىني ساۋاتتىلىقتىڭ ماڭىزى, سونىڭ كەسىرىنەن تۋىندايتىن كەلەڭسىزدىكتەر, جات دىني اعىمداردىڭ جەتەگىندە جۇرگەن جاستاردى قۇرىققا تۇسىرۋ جولدارىن, ولاردان ساق­تانۋ شارالارىن تۇسىندىرۋ ماقساتىندا جۇمىس­شى توپ قۇرىلدى. وسىعان بايلا­نىستى اۋدان-اۋىلدارعا ىسساپارمەن شىق­تىق. تورت تاۋلىك بويى جىلىوي اۋدانى بويىنشا بىرنەشە جەرگە بارىپ, سونىڭ ىشىندە مەك­تەپتەرگە, كوللەدجگە بارىپ جاستارعا زايىر­لى مەملەكەتتىڭ داستۇرلى دىنىنىڭ قاسيەتىن ايتىپ تۇسىندىرۋدەمىز. بۇگىن بىز مەكتەپكە ورامال تارتىپ كەلەتىن قىزدار­دىڭ اتا-انالارىمەن اڭگىمەلەستىك. كەزدەسۋلەرىمىز قىزۋ بولدى. سەبەبى, سول قىزداردىڭ اتا-انالارى تاراپىنان قار­سىلىق بولۋدا. تەرىس دىني باعىتتى ۇستا­نۋشى بىر ازامات, قىز بالالارعا حيدجاب كييۋ – اللانىڭ پارىزى ەكەندىگىن ايتىپ, اتا زاڭدا ەلىمىزدە تۇراتىن ادامنىڭ جەكە مۇدەسىنە, دىني-سەنىم نانىمىنا قول سۇعۋعا بولمايدى دەپ كورسەتكەندىگىن العا تارتىپ, مەكتەپ فورماسىنا قاتىستى جار­لىقتى مويىنداۋدان باس تارتتى. وسى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, وز تاراپىمىز­دان بالالا­رىنىڭ قۇقىعىن شەكتەپ, پسيحيكاسىنا زالال كەلتىرىپ وتىرعان اتا-انالارعا زاڭدى تۇردە شارا قولدانۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتتىق, – دەيدى ايبەك اسقاربەكۇلى.
مەكتەپتەگى جاعداي – وسى. دەنساۋلىق سا­لا­سىندا دا, تەرىس اعىمداردىڭ «لاڭى» باس­تان اسىپ جاتىر. ولار بالالارىنا ەكپە ەگۋ­دەن باس تارتقانى ازداي, ايەل­دەرىنە ورا­زا ۇستاتىپ وتىر. بۇنىڭ اقىرى ورازا ۇستا­عان جۇكتى ايەلدىڭ قۇرساقتاعى بالاسى­نىڭ ولى تۋۋىنا سەبەپشى بولعان وقيعا دا كەز­دەسكەن.
سايىپ كەلگەندە, وسىنىڭ بارلىعى دىني ساۋاتسىزدىقتان ورىن الىپ وتىرعان جايتتار.
ايتارلىعى بۇل جۇمىسشى توپتىڭ جى­لىوي اۋدانىنداعى تورت تاۋلىك ساپا­رىنداعى جۇمىس ساپارىنىڭ ماڭىزدىلارى. الدا الى 6 اۋدان بار. بىر اۋدانداعى تورت تاۋلىكتەگى كەزدەسۋلەردەن تۇيگەنىمىز, دىني ساۋاتتىلىق الى دە تومەن دەڭگەيدە. الايدا جۇمىسشى توپتىڭ وسى ىسساپارلارىنان سوڭ, حالىق اراسىندا الەۋمەتتىك احۋالدى الەۋەتتەندىرۋ, داستۇرلى دىنگە دەگەن سەنىم نىعايىپ, تەرىس اعىمدارعا تويتارىس بەرەرىنەن ۇمىتىمىز زور.

 

تۇرسىن قاليموۆا
اتىراۋ وبلىسى

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*