ەركەكتەر وزگەرىپ بارادى

435
0
بولىسۋ:

ەرتە, ەرتە, ەرتەدە ەركەكتەردىڭ بارى دەرلىك كۇشتى بولعان دەسەدى. وعان سەبەپ — ومىر سۇرۋدىڭ قاتالدىعى, سوعان بەيىمدەلۋ, جانساقتاۋدىڭ قيىندىعى, قارا جۇمىس. وسىلاي سانامالاي بەرۋگە بولادى. جاعدايدىڭ جاقسارىپ, تۇرمىستىڭ وڭالۋى جۋان جۇدىرىقتىلارعا قالاي اسەر ەتەدى, جاعىمدى جاقتارى نە? وسى ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەگەن عالىمدار سوڭعى 100 جىلدا جاڭالىقتارى بارشىلىق ەكەندىگىن ايتادى. بىر عاسىردا ەرلەردىڭ بويى 12 سانتيمەترگە دەيىن وسىپتى. ەسەسىنە السىزدەنىپ, قۋاتتارى ناشارلاعان.  ولارعا قاراعاندا ايەلدەردە ەر مىنەز باسىم بولا تۇسكەن.

بويى

قازاقتى قايدام, وزگە ۇلتتاردىڭ ەركەكتەرى جىل سايىن وسىپ بارادى. ورتاشا وسىم ەۋروپادا – 11 سم, يسپانييادا – 12 سم. ەڭ ۇزىن جىگىتتەر گوللاندييادا تۇرادى ەكەن. ولاردىڭ بويى ورتاشا ەسەپپەن – 1,85 م. بارىنەن قىزىعى مىنادا: ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە ەڭ ۇزىن حالىق امەريكالىقتار بولىپ سانالعان (1,77 م). حح عاسىردىڭ ورتا تۇسىندا اقش جۇرتشىلىعىنىڭ بوي وسۋى توقتاعان.

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ دەرەگىنشە, قۇداي قوسقان كورشىمىز – ورىستاردىڭ بويى 60-جىلدارى 1,68 مەتر بولسا, بۇگىندە – 1,78 مەتر. عالىمدار بۇل وسىمدى تاماقتانۋ داعدىسىنىڭ وزگەرۋىمەن, تۇرمىستىق جاعدايدىڭ جاقسارۋىمەن,  مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ دامۋىمەن بايلانىستىرادى.

بريتاندىق ەسسەكس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى تيموتي حاتتون ادام بويىنىڭ وسۋى – تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعى جاقسارۋىمەن بايلانىستى ەكەن. 

سالماق 

شەكتەن تىس سەمىزدىك – بۇگىنگى كۇننىڭ باستى پروبلەماسى, وتە وزەكتى ماسەلە. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى 2013 جىلى الەمنىڭ ەرەسەك  تۇرعىندارىنىڭ  29 پايىزى ارتىق سالماقتان زارداپ شەگەتىندىگىن مالىمدەگەن. ودان بەرگى ۇش جىلدا بۇل كورسەتكىش وسپەسە, ەشقانداي دا تومەندەمەگەنى انىق. ولاردىڭ اراسىندا ەركەكتەردىڭ ۇلەسى باسىم. مۇنىڭ بىرنەشە سەبەپتەرى بار. اسىرەسە, قوزعالىستىڭ ازدىعى مەن فاستفۋد تاعامدارىن جەۋ – وتە قاۋىپتى. سونىمەن بىرگە, ەپيگەنەتيكالىق سەبەپتەرى دە بولۋى مۇمكىن.  بۇرىندارى ادامداردىڭ اشقۇرساق جۇرۋى ارتىق ەنەرگييا جيناۋعا مۇمكىندىك بەرمەگەن. قازىرگى ۇرپاقتىڭ بويىندا ارتىق ەنەرگييا كوپ.

كۇش-قۋات

ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ انتروپولوگ مامانداردىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, قازىرگى جاس وسپىرىمدەر وتكەن عاسىردىڭ 30-جىلدارىنداعى بالالارمەن سالىستىرعاندا وتە السىز. وسى ورايدا عالىمدار قىزىقتى تاجىريبەلەر دە جاساپ كورىپتى. ماسەلەن, قازىرگى ماسكەۋلىك وقۋشىلار 20 كيلوگرامم كىر تاسىن ازەر كوتەرەدى. بۇرىنعىعا قاراعاندا بۇل كورسەتكىش 36 كيلوگرامعا ازايعان.

ينتەللەكت

2013 جىلى  Intelligence جۋرنالىندا جارييالانعان زەرتتەۋ قورىتىندىلارىنا قاراعاندا,  ەرلەردىڭ  ينتەللەكت كوەفيتسيەنتى جۇز جىل بۇرىنعى جىگىتتەرگە قاراعاندا 14 پۋنكتكە تومەن. بۇل تۋرالى وتكەن عاسىردىڭ 80-جىلدارى جاڭازەلەندييالىق پوليتولوگ دجەيمس فلينن دابىل قاققان ەكەن.

بۇل كورسەتكىش  10 جىل سايىن 3-5 پۋنكتكە تومەندەيدى ەكەن. ول ادامداردىڭ بەلگىلى بىر شەشىمدەردى جەدەل قابىلداۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. امستەردام ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى 1984 – 2004 جىلدار ارالىعىندا 9000 ادامعا جۇرگىزگەن تەست بارىسىندا  بۇل دەرەكتى راستاعان.  قازىر ەركەكتەر بۇرىنعىعا قاراعاندا اقىماقتاۋ بولا باستاعان.

فەمينيزاتسييا

ەركەكتەر ايەلدەر سەكىلدى نازىك بولا تۇستى. پسيحولوگتاردىڭ ايتۋىنشا, جىگىتتەردىڭ جۇنى جىعىلىپ, جۋاسي باستاعالى ايەلدەردىڭ ەرجىگىت سەكىلدى كۇشتى بولا تۇسكەنى انىقتالعان.  تىپتى ەرلەرگە ارنالعان جۋرنالدىڭ وزى ايەلدەرگە ارنالعان باسىلىم سەكىلدى شىعا باستاعان. ەسەسىنە ايەلدەر جۋرنالىندا  تەحنيكا جانە اۆتوموبيل بولىمدەرى پايدا بولىپ, ارۋلار شىعىس جەكپە-جەكتەرىندە ونەر كورسەتىپ جۇر. وسىلايشا, الەۋمەتتىك مىندەت اۋىسا باستادى. ايەلدەرىنىڭ ايتقانىنان شىقپايتىن, ايداۋىندا جۇرەتىن, وتباسىندا ەركەك ەكەندىگىن كورسەتە المايتىن جىگىتتەر كوبەيگەن.

پسيحولوگتار فەمينيزاتسييا پروتسەسىن ەرلى-زايىپتىلاردىڭ كوپ اجىراسۋىمەن تۇسىندىرەدى (بالالار تولىق ەمەس وتباسىندا وسەدى دە, ۇلدار اناسىنا تارتادى).

زامان كوز الدىمىزدا وزگەرىپ جاتىر. اقىلىنا دا, بىلەگىنە دە سەنەتىن بۇرىنعى جىگىتتەردىڭ جۋاسىپ, ايەلى مەن وتباسىنا يە بولا الماۋى — وتە وكىنىشتى وقيعا.

 

جولداسبەك دۋاناباي

 

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*