زەيىن الىپبەك: «حابارعا» قايتا ورالعانىما قۋانىشتىمىن

3805
0
بولىسۋ:

«حابار» اگەنتتىگىنىڭ باسشىلارى جاڭا تەلەماۋسىمنان باستاپ كورەرمەنگە بۇرىننان كوزتانىس بولعان تاجىريبەلى ديكتورلاردى ەفيرگە قايتادان شىعارماق. بۇل جاڭالىق الەۋمەتتىك جەلىدە جارييالانا سالىسىمەن, جاعىمدى پىكىر بىلدىرىپ جاتقان قولدانۋشىلار سانى كوبەيدى. انىعىراق ايتار بولساق, كۇزدەن باستاپ مارات مۇحامەدساليەۆ, زەيىن الىپبەك, گاۋحار كەرىموۆا جانە ايگۇل مۋكەي سىندى تانىمال جۇرگىزۋشىلەر ەفيرگە قايتا ورالادى. «كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى, مول تاجىريبەسى بار ماماندار قاي كەزدە دوداعا قوسساڭ دا قامشى سالدىرمايتىن تۇلپارلار سيياقتى دارا شابادى. ولاردىڭ ار جۇرگىزگەن باعدارلاماسى جاس ماماندارعا ماستەر-كلاسس بولاتىنى سوزسىز. ىسكە سات ارىپتەستەر! ارداگەرلەرىنە قۇرمەت كورسەتىپ, تورىن ۇسىنعان «حاباردىڭ» جاڭا باسشىلىعىنا رەسپەكت!» دەپ جازعان ەركىن بايعابىلۇلى الەۋمەتتىك جەلىدە. وسى ورايدا تەلەجۇرگىزۋشى زەيىن الىپبەككە حابارلاسىپ, از-كەم سۇحبات قۇرعانبىز.

– جاڭا ماۋسىمنان باستاپ «حابار» ارناسىندا جاڭالىقتار جۇرگىزۋ مارتەبەسىن قايتادان يەلەنىپ جاتىر ەكەنسىز. قۇتتى بولسىن! بۇل ۇسىنىستى قالاي قابىل­دادىڭىز?
– بىزدى «حابار» اگەنتتىگى اق باسقارما توراعاسى الان اجىباەۆ شاقىرىپ, «بۇرىنعى جۇرگىزۋشىلەرگە قورىتىندى جاڭالىقتار تىزگىنىن ۇستاتقالى وتىرمىز» دەپ نيەتىن بىلدىردى. بۇل ۇسىنىستى بىردەن قابىل الدىم. سەبەبى, «حابار» – وزىم تالاي جىل ەڭبەك ەتكەن جۇمىس ورنىم. نەگىزى, مەن 2015 جىلى تەلەۆيزييا سالاسىنان كەتتىم دەپ جارييالاپ, ومىرىمدى باسقا ارناعا بۇرعان ەدىم. ورىستار «كومفورتنايا زونا» دەپ ايتادى عوي. سول ايتقانداي وزىمە قولايلى بولىپ كەتكەن ورتادان وزىمدى شىعارىپ, جۋرناليستي­كانىڭ باسقا دا سالالارىندا مۇمكىندىگىمدى سىناپ كورگىم كەلدى. ول كەزدە «بىلىم جانە مادەنيەت» ارناسى ديرەكتورىنىڭ ورىن­باسارى بولىپ تۇرعان ەدىم. سول قىزمەتتى تاستاپ, وز ەركىممەن باسقا سالالارعا ارالا­سۋدى جون دەپ شەشتىم. «حاباردان» كەتكەن­نەن كەيىن «استانا اقشامى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق-ساياسي گازەتىندە جۇمىس ىستەدىم. ول جاقتان كەلگەن ۇسىنىسقا كەلىسكەن سەبەبىم – قازۇۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىندە مەرزىمدى باسپاسوز كافەد­راسىندا بىلىم العان ەدىم. سوندا العان بىلىمىمدى سىناپ, پايدالانىپ كورەيىن دەدىم. ەلگە تانىمال گازەتكە بارىپ, ەڭبەك ەتكەنىم ەڭ بىر وڭتايلى شەشىم بولىپتى عوي دەپ ويلايمىن قازىر. «استانا اقشامى» گازەتى – تالانتتى قىز-جىگىتتەردەن جاساق­تالعان وتە كەرەمەت ۇجىم. سول جەردە جۇرىپ, گازەتتىڭ ىشكى «كۋحنياسىمەن» تولىق­تاي تانىس بولدىم, گازەتتىڭ ىشكى اتموسفەراسىن سەزىندىم دەپ ايتا الامىن. ودان كەيىن اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيسترىنىڭ باق جونىندەگى كەڭەسشىسى بولدىم. باسپاسوز قىزمەتىنىڭ قىر-سىرىنا بويلاپ, PR سالاسىنىڭ دا دامىن تاتتىم. بۇل دا ومىرىمدەگى جاڭا بەلەس, جاڭا تاجىريبە بولدى. وسىلايشا, وز-وزىمدى سىناپ, وز-وزىمدى قيناپ, بۇرىن مۇمكىن ەمەستەي كورىنەتىن بيىكتەرگە ۇمتىلدىم, جاڭا ورتامەن ارالاستىم. بۇل مەنى ەش وكىندىرمەيدى. كەرىسىنشە, شابىت بەرىپ, قۋانىش سىيلايدى. بىر كەزدەرى ەڭبەك ەتكەن بىر توپ تەلەجۇرگىزۋشىنى قايتا ەفيرگە شاقىرۋ «حابار» باسشىلىعىنىڭ وڭ شەشىمى بولعانىن اتاپ وتكەن جون. بۇل قادام – جاڭا باسشىلىقتىڭ جاڭاشىل­دىققا بەيىم ەكەنىن بايقاتاتىن قۋانتارلىق ۇردىس.
– تىكەلەي ەفيردە جاڭالىق جۇرگىزۋدىڭ وزىندىك جاۋاپكەرشىلىگى مەن لاززاتى بولادى عوي. ەفير الدىندا سىز سەكىلدى تاجىريبەلى جۇرگىزۋشى دە تولقىنىستى باستان وتكەرە مە?
– ارينە, تولقىنىس ار ەفيردىڭ الدىن­دا بولادى. 15 جىلعا جۋىق ۋاقىت كورەر­مەنمەن تىكەلەي ەفيردە جۇزدەسىپ كەلە جاتقانىما قاراماستان, اربىر ەفير سايىن تولقيمىن. بىراق جاڭالىقتار باستالىپ كەتكەننەن كەيىن, تولقىنىس ۇمىتىلىپ, شىنداپ ىسكە كىرىسەمىن. وسىعان دەيىنگى قانشاما جىل ىشىندە ورەسكەل قاتەلىك جىبەرىپ, وكىنگەن ساتىم بولماپتى. تەك بىر رەت قانا قىزىقتى وقيعا ورىن العان. بىردە جاڭالىقتار اياقتالىپ, قوشتاسقاننان كەيىن سپورت تۋرالى سيۋجەت كەتۋى كەرەك بولعان. الايدا ماگنيتوفون ىستەمەي قالىپ, بەينەماتەريال ەفيرگە كەتپەي قالعان عوي. ال مەن كەتتى دەپ ويلاپ, پەتليچ­كامدى شەشىپ, ورنىمنان تۇرۋعا ىڭعايلانىپ جاتقان ساتىم تىكەلەي ەفيردە كورىنىپ قالىپتى.
– جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن بىتىرىپ جاتقان جاستار اراسىندا وزىڭىز سەكىلدى جۇرگىزۋشى بولعىسى كەلەتىندەر كوپ قوي. ولارعا قانداي كەڭەس ايتار ەدىڭىز?
– جاڭالىقتار جۇرگىزۋ ۇشىن – ادام بىرىنشى كەزەكتە جاقسى جۋرناليست بولۋ كەرەك. جۋرناليست بولعاندا تىلشىلىكتىڭ قيىندىعىنان قاشپايتىن, كەدەرگىگە مويىمايتىن, بەينەتقور مامان بولعانى جون. ودان كەيىن ارينە جان-جاقتى بىلىم كەرەك. ديكتور بولۋ دەگەنىڭىز – بەرىلگەن ماتىندى وقىپ قانا وتىرۋ ەمەس. جاستار وسىنى تۇسىنسە دەيمىز. ول دا ماشاقاتى بىر باسىڭا جەتىپ ارتىلاتىن, جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جۇگى يىعىڭدى باسىپ تۇراتىن دۇنيە. تەلە­ۆيزييا – اينا. ادامنىڭ قانداي دەڭ­گەيدەگى ديكتور ەكەنى – ونىڭ بەت-جۇزىنەن, سويلەۋ ستيلىنەن بايقالىپ تۇرادى. كورەرمەندى الداۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان ديكتور بولۋعا ۇمتىلعان كەز كەلگەن جاس بۇل سالاعا ۇلكەن دايىندىقپەن كەلۋى كەرەك.
– وزىڭىزدىڭ العاش وسى سالاعا اياق باسقان ساتىڭىزدى ەسكە الساق. ديكتورلىققا قالاي قا­بىلداندىڭىز?
– ول «حابار» العاش قۇرىلىپ جاتقان, 1997-98 جىلداردىڭ كەزى ەدى. مەن 1996 جىلى قازۇۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فا­كۋلتەتىن بىتىرىپ, «حابار» ارناسىنا سىناق-تاجىريبەدەن وتۋگە كەلگەنمىن. بار ارمانىم تىلشى بولۋ ەدى. سول ارمانىما قول جەتكىزىپ, بىر جىل بويى تىلشىلىك قىزمەتتىڭ دامىن تاتتىم. وسى كاسىپپەن قۇلشىنا اينالىسىپ, وتباسىمدى اسىراعىم كەلدى. ول كەزدە تەلەارنانىڭ قاسيەتىن تولىقتاي سەزىنىپ, «حاباردىڭ» ۇلكەن ورتا ەكەنىن دە ونشا بايىپتاي قويماساق كەرەك. بىر جىلدان كەيىن عانا مەنى شتاتقا قابىلدادى. 1998 جىلدان باستاپ بيزنەس تۋرالى باع­دارلاما اشىلدى. بىر كۇنى باسشىلىق وزى حابارلاسىپ, وسى باعدارلامانى جۇرگىزۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسادى. ول كەزدە باعدار­لاما جۇرگىزەمىن, ەفيرگە شىعامىن دەگەن وي ۇش ۇيىقتاسام تۇسىمە كىرمەيتىن. باس­شىلىق ايتىپ تۇرعاننان كەيىن كەلىسىم بەردىم. سويتىپ, ەفيرگە شىقتىق. بىرىنشى ەفيردى تولقىپ, سەنىمسىزدىكپەن الىپ شىق­قانىم ەسىمدە. كەيىن سۇراسام ارىپتەستەرىم «جاقسى جۇرگىزدىڭ» دەپ قويادى. سولاي ەفيردەگى جورىعىم باستالىپ كەتتى. 1999 جىلى قورىتىندى جاڭالىقتاردىڭ تىزگىنىن ۇستادىم. كەيىن اپتالىق «جەتى كۇن» باعدارلاماسى ارقىلى دا كورەرمەنمەن كەزدەسىپ تۇردىق. سول ۋاقىتتان باستاپ 2015 جىلعا دەيىن تابان اۋدارماي «حابار» ارناسىندا جۇمىس ىستەپپىن.
– ول كەزدەگى ارالاسقان ورتاڭىز قانداي بولدى? قانداي ارىپتەستەرمەن بىرگە جۇمىس ىستەدىڭىز?
– وزىمدى مىقتى ماماندارمەن بىرگە ۇزەڭگىلەس جۇمىس ىستەگەن, باقىتتى جۋر­ناليسپىن دەپ ەسەپتەيمىن. ايدوس ۇكى­باەۆ, لاززات تانىسباي, بيبىگۇل جەكسەن­باي, جاينا سلامبەك, ارمان سقابىلۇلى, الىمجان سابىرجانۇلى, قاينار ولجاي, بولاتبەك قوجان مارقۇم بولىپ كەتكەن ازامات قالىمبەتوۆتەرمەن بىرگە جۇمىس ىستەپ, تاجىريبە جينادىم. نۇرتىلەۋ يمانعاليۇلى, تىلەۋعابىل مىڭجاسار اعالارىمىزدان دا كوپ تالىم الدىق. بۇل كىسىلەر – تىكەلەي ەفيردىڭ تارلانىنا اينالعان جاندار. ول كەزدەگى داۋرەن كەرەمەت ەدى. بىر-بىرىمىزگە ەرەكشە سىي-قۇرمەتپەن قاراپ, ارامىزدا ەش زييانسىز باسەكەلەستىك جۇرىپ جاتاتىن. وسىلايشا, بىر-بىرىمىزدىڭ وسە تۇسۋىمىزگە جاعداي جاساي­تىنبىز. كۇن سايىن قىزىق سيۋجەتتەر, جاڭالىقتار مەن رەپورتاجدار جاساپ, شەبەرلىگىمىزدى شىڭدادىق. سول كەزەڭدە جالىقتىراتىنداي جاعداي دا بولماپتى. ار كۇنىمىز قىزىققا تولى وتەتىن. «حابار­دىڭ» سول داۋىردەگى وپەراتورلار قۇرامى دا مىقتى بولدى. نيكولاي كيشەنين, مارات قىرىقباەۆ, بولات نۇسىپبەكوۆ دەگەن كىسىلەردەن كوپ نارسەنى ۇيرەنىپ جۇرىپ وستىك. قازىر سول كەزەڭدى بەيرەسمي تۇردە «حاباردىڭ» التىن عاسىرى» دەپ اتاپ جۇر عوي. سول جىلداردى قازىر ساعىنىشپەن ەسكە الامىن.
– سىزدى ەفيردەن كورگەن ادامدار سالماق­تى, سابىرلى جان دەپ بىلەدى. ومىردە دە بولمىسىڭىز وسىنداي ما?
– يا, ەفيردە قانداي بولسام, ومىردە دە تۋرا وسىندايمىن. وسى مىنەزىم, وسى بولمىسىمنان ەش اجىراعان ەمەسپىن. وز باسىم جاساندىلىقتى جەك كورەمىن. باسقاشا بولىپ كورىنۋ, وزىمدى كەرەمەت قىلىپ كورسەتۋ دەگەن تابيعاتىمدا جوق نارسە. تابيعاتىم قانداي, ەفيرگە دە سولاي شىعامىن.
– سوڭعى ۋاقىتتا الەۋمەتتىك جەلىنىڭ رولى كۇشەيدى. بۇل تەندەنتسييا جۋرناليستيكاعا دا قاۋىپ توندىرەدى دەگەن پىكىر ارتا تۇستى. بۇعان قالاي قارايسىز? جۋرناليستيكانىڭ كەلەشەگىنە قورقىنىشپەن قاراۋعا بولا ما?
– ينتەرنەتتىڭ العا وزعانى راس, بىراق سونىڭ كەسىرىنەن تەلەۆيزييا مەن گازەتتىڭ كۇنى باتادى دەگەن ويمەن كەلىسپەيمىن. بالكىم, داستۇرلى مەديا بۇرىنعىداي سال­تانات قۇرا الماس. بىراق وزىنىڭ اۋديتوريياسى, قادىر-قاسيەتى ساقتالىپ قالارىنا سەنەمىن. بىر جاعىنان بۇلاي دا كەسىپ-پىشىپ ايتا المايسىڭ. سەبەبى, شەتەلدە گازەت پەن تەلەارنا الى وركەن جايىپ تۇر. بەلسەندىلىگى دە, ابىرويى دا كەمىگەن ەمەس. ايتپەسە, ين­تەرنەت ولاردا بىزگە قاراعاندا بۇرى­نىراق پايدا بولدى عوي. سوندىقتان بۇل جەردە ماسەلە ساپادا سيياقتى. ساپالى كونتەنت ۇسىنا الساڭ, اۋديتوريياڭ قاشان دا بولادى.
– بىزدە كوپتەگەن جۋرناليستەر ورتا جاسقا كەلگەن سوڭ تۇرلى ورتالىقتار اشادى, ترەنينگ وتكىزەدى, شاكىرت تاربيەلەيدى. سىز وسىنداي شارۋالارعا مويىن بۇرا الدىڭىز با?
– شىنىمدى ايتسام, وسىنداي جۇ­مىستارعا ارالاسىپ كورمەپپىن جانە مۇنداي دۇنيەلەردى قولعا الۋ ويىمدا دا جوق. بولماسا تۇرلى ۇسىنىستار بولدى. بىرەۋگە بىر نارسە ۇيرەتىپ, ۇستازدىق جاساۋ ۇشىن ۇلكەن دەڭگەيدەگى كاسىبيلىك, تەرەڭ بىلىم كەرەك. شاكىرتتەردەن وق بويى وزىق تۇرىپ, ايتارىڭ بولعانى جون. ال مەن وزىمدى ونداي دارەجەگە جەتتىم دەپ ويلا­مايمىن. سول سەبەپتى, دارىس بەرۋگە دايىن ەمەسپىن. بۇل مەنىڭ جەكە پىكىرىم. ال بىلاي وزىمدى جەتىلدىرىپ, دامىتىپ وتىرۋ ۇشىن تۇرلى ادەبيەتتەردى اقتارامىن, كوپ ۋاقىتىمدى ىزدەنىسكە ارناعاندى جون كورەمىن. باسقا ەلدەردىڭ تەلەونىمدەرىن قاراپ, سالىستىرامىن. كەرەك جەرىن وزىمە الامىن. بارىنشا جاڭا ۇردىستەردەن قالماي, ىلەسىپ وتىرۋعا تىرىسامىن.
– راقمەت!

سۇحباتتاسقان:
اباي ايماعامبەت

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*