جاڭاقالا اكىمىنە مۋزەي باسشىسى نەگە جاقپاي قالدى?

1021
0
بولىسۋ:

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا «اقىلىمەن, قولىمەن, دارىنىمەن زا­ماناۋي قازاقستاندى جاساپ جاتقان ناقتى ادام­دار­دى قوعامعا تانىتۋ مىندەتىمىز. «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنىڭ وڭىرلىك نۇسقاسىن جاساپ, ەل-جۇرت ۇلتىمىزدىڭ التىن قورىنا ەنەتىن تۇلعالاردى بىلۋگە تيىس» دەگەن بولاتىن.

باتىس قازاقستان وبلىسى, جاڭاقالا اۋدانىندا تۇتاس بىر وڭىردىڭ تاريحىن زەرتتەپ, مادەنيەتى مەن رۋحانيياتىن وركەندەتىپ وتىرعان امانجول سالىموۆ دەگەن ازامات تۇرادى. بۇگىنگە دەيىن اۋداندىق مۋزەيدى باسقارىپ كەلدى. الايدا, الپىستىڭ اۋىلىندا جۇرگەن, بار عۇمىرىن تاريح تاڭباسىن زەردەلەۋمەن وتكىزگەن, ەلدىڭ ىقىلاسىنا بولەنىپ, ىنىلەرىنە «امانتاي اعا» اتانىپ كەتكەن امانجول سالىموۆ بەلگىلى سەبەپتەرمەن جۇمىستا 4 ساعات بولماعاندىعىنان ورنىنان بوساتىلىپتى.

ەلى ەسكەرگەن ەڭبەگى بار, تىرلىگىمەن ەل مۇددەسىنە قىزمەت ەتىپ جۇرگەن جاندى بىر ساتتە قۇرتا سالۋ, كىمگە قاجەت بولدى ەكەن? باتىس حالقى, جايىق جۇرتى قاشاندا ادىلدىكتى تۋ ەتكەن, سوزگە قوناق بەرگەن ەل.

ەندەشە, الەۋمەتتىك جەلىنى دۇر سىلكىندىرگەن ۋاقيعا بەيبىت جولمەن, وڭ شەشىمى شىقسا دەگەن نيەتىمىز بار. بۇنى باتىس قازاقستان وبلىسى باسشىلارى دا, جاڭاقالا اۋدانى اكىمى دە جاۋاپسىز قالدىرماس دەپ بىلەمىز.

ۋاقيعانىڭ تولىق جەلىسىن بايانداۋ ۇشىن قازىبەك قۇتتىمۇراتۇلى جازعان پوستتى تولىق كۇيىندە ۇسىنىپ وتىرمىز.

 

جاڭاقالاداعى ادىلەتسىزدىك

امانجول سالىموۆ دەگەن اعامىز بار, بىز ول كىسىنى «امانتاي اعا» دەيمىز. جاس كەزىندە كومسومولدا ىستەگەن, كەيىن شارۋا قوجالىعىن اشىپ, كاسىبىن دە دوڭگەلەتكەن. كوپ جىل بقو-نىڭ اقجايىق اۋدانىندا بازارتوبە اۋىلىنىڭ اكىمى بولدى.

امانتاي اعانىڭ بىر حوببيى بار – جاس كۇنىنەن كونە جادىگەر, تاريحي زات دەسە, ەسى كەتەدى. ەل كەزىپ, جەر كەزىپ جۇرىپ, كونە نارسە كورسە, قولىنداعى سوڭعى تيىنىن بەرىپ ساتىپ الادى. بىراق الدەبىرەۋلەرگە ۇقساپ, استىرتىن انتيكۆاريات ساتىپ, قارا باسىنىڭ قامىن ويلامايدى. تالاي جىل جيناعان جادىگەرىنىڭ ۇلكەن بىر توبىن الماتىداعى رەسپۋبليكالىق مۋزەيگە اقىسىز-پۇلسىز سىيلاعانى بار. امانتاي اعا جيعان جادىگەرلەرىنىڭ بىر پاراسى اقجايىق اۋدانى مۋزەيىندە, اتامەكەن اۋىلىنداعى «جەرۇيىق» مۋزەيىندە دە تۇر. ايتپاقشى امانتاي اعا وز اۋىلى بازارتوبەدە دە وز قارجىسىنا مۋزەي اشىپ, سول وڭىردىڭ تاريحى مەن تۇلعالارىن شاما-شارقىنشا دارىپتەپ جۇرگەن ەدى. وعان تىپتى بۇگىندە شەتەلدە جۇرگەن عالىم Muminov Ashirbek اعامىز دا كۋا. امانتاي اعا ر.ب.سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى شىعىستانۋ ينستيتۋتى ماماندارى سول وڭىردەگى ماۋلىمبەردى قورىمىن زەرتتەگەن كەزدە عالىمداردىڭ بۇكىل جاعدايىن جاساپ, كيىز ۇي تىگىپ, اكىم باسىمەن زىر جۇگىرىپ, شاي قۇيىپ بەرىپ جۇردى…

وسىدان ەكى-ۇش جىل بۇرىن ول كەزدە جاڭاقالا اۋدانىنىڭ اكىمى بولعان لاۆر حايرەتدينوۆ بازارتوبەگە ارنايى بارىپ, امانتاي اعانى جاڭاقالاعا شاقىرعان. «جاڭاقالا – تاريحى تەرەڭ وڭىر عوي. بىزگە كەلىپ, مۋزەي اشساڭىز. بارلىق جاعدايىڭىزدى جاسايمىز» دەسە كەرەك. جانى سۇيگەن ىسىن «قولدايمىن» دەپ تۇرعان تىرى اكىمدى كورگەن سوڭ, ارى ەل باسقارىپ وتىرعان ازاماتتىڭ وتىنىشىن جەرگە تاستاي الماي, امانتاي اعامىز الپىسقا تاياعان جاسىندا, اكىمدىك قىزمەتىن تاستاپ, جالاقىسى ۇش ەسە تومەن لاۋازىمعا, تانىمايتىن جەرگە تاۋەكەل دەپ تارتىپ كەتتى.

…قازىر جاڭاقالادا كەرەمەت اۋداندىق مۋزەي جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇل – باسىنان-اياق وسى امانتاي اعامىزدىڭ ەڭبەگى. مۇنداعى جادىگەرلەردىڭ باسىم كوپشىلىگى – اعامىزدىڭ جەكە قورىنان. از ۋاقىت ىشىندە جەكە كولىگىمەن جاڭاقالانىڭ وي-قىرىن, قۇم-قويناۋىن شارلاپ, ولكە تاريحىن وڭىردىڭ وز تۋعاندارىنان ارتىق بىلىپ العان. وز ىسىنە مۇنداي بەرىلگەن, فانات ادام از عوي. وسى ىسكە جاپوندىق جەڭىل كولىگىن اياماي سالىپ, ابدەن شارشاتىپتى. قالتاسىنان قانشا قارجى كەتكەنىن وزى عانا بىلەتىن شىعار. بىراق مۋزەيگە باس سۇعىپ, ونداعى جۇيەلى جۇمىس پەن عاسىرلاردان سىر شەرتكەن جادىگەرلەرگە تاڭ قالعان كەلۋشىلەردىڭ ريزاشىلىعىن كورگەندە امانتاي اعا بارىن ۇمىتىپ كەتەدى. جاقىندا الماتىدان كەلگەن ارمان اۋباكير (Arman Aubakir) باۋىرىمىز دا وسى مۋزەيدە بولىپ, پىكىرىن فب بەتىندە جازعان ەدى.

ەندى نە بولدى دەيسىز عوي. 
قازاقى, «قايماعى بۇزىلماعان» دەگەن جاڭاقالادا بىر دەرت بار ەكەن. جاڭاقالادا تۋىپ-وسپەگەن ادامدى «قاڭعىر» دەيدى ەكەن. ول كىم, ەڭبەگى قانداي – ەشكىمنىڭ شارۋاسى جوق ەكەن. ارينە, ەلدىڭ بارىنە توپىراق شاشۋعا بولماس, بىراق وزىن «پاتريوتپىن», «ادىلدىكتىڭ جوقشىسىمىن» دەپ جۇرگەن شىركىندەردىڭ وزى وسى وتتى كوسەپ جۇر ەكەن. وعان تيىستى ورىندار, اكىم قارالار كوز جۇمىپ, اقجۇرەك ازاماتتى الابايلاردىڭ تالاۋىنا سالىپ قويىپ, قىزىعىنا قاراپ وتىرادى ەكەن. جاڭاقالادا اكىم اۋىسىپ, ناۋرىزباي قاراعويشين كەلگەلى امانتاي سالىموۆتىڭ باسىنا بۇلت ۇيىرىلگەن. وتكەندە اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى جاسۇلان نۇرعوجين شاقىرىپ الىپ, «وز ەركىڭمەن ارىز جازىپ كەتە عوي» دەگەنىن ەستىپ ەدىم. ادەتتە بىر-بىرىمەن الىسىپ جۇرەتىن ارىزقويلار مەن اكىمدەر «قاڭعىرلارمەن كۇرەستە» بىرىگىپ كەتەدى ەكەن. وتكەن اپتادا جاڭاقالا اۋداندىق مادەنيەت, تىلدەردى دامىتۋ, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت بولىمىنىڭ باسشىسى اقنۇرلى ەسليامعاليەۆا امانتاي سالىموۆتى ستاتيامەن قىزمەتىنەن بوساتىپتى.

وقيعا بىلاي بولعان: امانتاي سالىموۆكە جاقىندا نارىن قۇمىنىڭ ىرگەسىندەگى اۋىلداردىڭ بىرىنەن «پالەن جەردە قۇم كوشىپ, استىنان ادام سۇيەگى, كونە قۇمىرا شىعىپ جاتىر» دەگەن حابار كەلگەن. قۇمنىڭ مىنەزى قىزىق, دەر كەزىندە بارماساڭىز, ول جەردى قايتادان تاپپاي قالاسىز. سودان امانتاي اعا زىر جۇگىرەدى. مۇندايدا «وي, جاقسى بولدى, كولىگىڭىز مىنە, ىسساپار شىعىنى مىنە, تەز جونەلىڭىز» دەيتىن باسشىلار قانە?! كەرىسىنشە «قاڭعىردىڭ» «سۇرىنەتىن جەرىن» اڭدىپ وتىرعان عوي. مۋزەي مەڭگەرۋشىسى وز كولىگىمەن, وز قارجىسىمەن اتالعان جەرگە بارىپ, قىمبات جادىگەردى تاۋىپ, «جاڭاقالانىڭ مۋزەيىن تاعى بىر تىڭ تاريحپەن تولتىراتىن بولدىم» دەپ قۋانىپ ورالسا, اكنۋرلى ەسليامگاليەۆا (Aknurli Nurgalievna Eslamgalieva) قىزمەتتەن بوساتۋ تۋرالى بۇيرىعىن ازىرلەپ وتىر ەكەن.

سونىمەن, دال قازىر امانتاي سالىموۆ جۇمىسسىز.

 

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*