جۇتىلىپ كەتپەۋدىڭ نەگىزگى جولى

449
0
بولىسۋ:

ەلباسىنىڭ «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسى – تاريحي, ۇلتتىق سانامىزدى جاڭعىرتىپ, تاۋەلسىزدىگىمىزدى ودان ارى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان اۋقىمدى ەڭبەك. ونداعى باسىمدىقتاردى جۇزەگە اسىرۋعا مان بەرگەن «نۇر وتان» پارتيياسى «ۇلى دالا» شىعارماشىلىق بايقاۋىن جارييالادى. رۋحاني جاڭعىرۋ يدەيالارى مەن قۇندىلىقتاردى دارىپتەپ, ادەبيەتتى دامىتىپ, وعان قولداۋ كورسەتەتىن بايقاۋعا 18 بەن 40 جاس ارالىعىنداعى قالامگەرلەر قاتىسا الادى. ەلىمىزدىڭ رۋحاني جاڭعىرۋى مەن دامۋىن سۋرەتتەيتىن, تالانتتى جاس ادەبيەتشىلەردى انىقتاپ, ولاردىڭ ەڭبەگىنە لايىق باعا بەرەتىن دوداعا قاتىسۋ ۋاقىتى اياقتالۋعا تاياۋ.

سوڭعى جىلدارى ادەبيەتكە قامقورلىق بايقالا باستادى. بۇل سەڭنىڭ قوزعالۋىنا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بولاشاققا باع­دار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسى تۇرتكى بولعانى انىق. سەبەبى, وسى ستراتەگييالىق ماڭىزى زور ماقالا جارىق كورگەلى بەرى ناقتى ىستەر ورىندالىپ, رۋحاني سالاعا شىن كوڭىل بولىنە باستادى. سونىمەن بىرگە, اقىن-جازۋشىلارعا قولداۋ بىلدىرەتىن بىرقاتار جوبا قولعا الىنىپ, جۇزەگە اسىرىلدى. بۇل بايقاۋ دا وسىنداي يگى شارالار­دىڭ جالعاسى ىسپەتتى. شىنى كەرەك, ەلباسى پارتيياسىنىڭ ادەبيەتكە كوڭىل بولگەنى اقىن-جازۋشىلار قاۋىمىن ەرەكشە قۋانتىپ وتىر. «ادەبيەتتىڭ دا­مۋىنا, جاستاردىڭ كورىنۋىنە مۇمكىندىك جاساعان پارتيياعا العىسىم زور. ەندى وسى بايقاۋعا قاتىساتىن شىعارمالار ناۋ­قانشىلىققا بوي الدىرماي, تەرەڭ زەرتتەلىپ بارىپ جازىلسا دەيمىن» دەيدى جازۋشى الىبەك اسقاروۆ. ويتكەنى ەلباسىنىڭ «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ما­قالاسى – ۇلكەن بىر كەزەڭدىك قۇ­جات. سوندىقتان ونى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان باستامالار ەسەپ ۇشىن ەمەس, ەلگە ناقتى پاي­داسى تيەتىن يگى ىس رەتىندە جۇر­گىزىلۋى كەرەك. شىنايى, اشىق بولعانى جون. ياعني, تاريحتى وزىمىزگە لايىقتاپ, بۇرمالاماي, ناقتى تۇردە ناسيحاتتاۋىمىز تيىس. مىنە, بايقاۋعا قاتىسۋ­شىلار وسىنى ەسكەرۋى قاجەت.
تاريحي شىعارمالار جازىپ, كىتاپ وقۋدى دارىپتەۋ – ەلباسى­نىڭ «ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى باعدارلامالىق ماقالا­سىن­دا ايتىلعان يدەيالار مەن قۇن­دى­لىقتاردى دارىپتەۋگە باعىتتالعان قوعامدىق ىس-شارالاردىڭ قاتا­رىنداعى ەڭ ماڭىزدىسى بولىپ وتىر. «ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىم­دەرى» بولىمىندە ەلباسى «ماق­ساتتى مەملەكەتتىك تاپسىرىس ۇيىم­داستىرۋ ارقىلى قازىرگى ادەبيەتتەگى, مۋزىكا مەن تەاتر سا­لاسىنداعى جانە بەينەلەۋ ونە­رىندەگى ۇلى ويشىلدار, اقىندار جانە ەل بيلەگەن تۇلعالار بەي­نەسىنىڭ ماڭىزدى گالەرەياسىن جاساۋدى قولعا الۋ قاجەت», – دەپ اتاپ وتتى. مىنە, وسىدان كەيىن تەك ارى قاراي تەك جۇمىس ىستەۋ كەرەك. پىكىر الۋاندىعى ەسكەرىلۋى تيىس. پرەزيدەنت ادەبيەتشىلەرگە «مى­نانى جاز» دەپ انىقتاپ ايتىپ بەرمەگەنىمەن, ناقتى باعىتتى كورسەتىپ بەردى. ادەبيەتىمىزدە تاريحي شىعارمالار بارشىلىق. الايدا كەڭەستىك كەزەڭ تسەنزۋرا­سىنا سايكەس كوپتەگەن تاريحي دەرەكتەردى وزگەرتىپ بەرۋگە تۋرا كەلگەن جاعدايلار دا بار. وسى تۇستا كوركەم ادەبيەت پەن پۋب­ليتسيستيكانىڭ دا اراجىگىن جەتە تۇسىنۋىمىز كەرەك. ماسەلەن, وسىن­داي باعدارلامالاردى دارىپتەپ جازعاندا كوركەم شىعارمادا بارى وبرازدى تۇردە بەرىلۋى مۇمكىن. بەلگىلى جازۋشى تولەن ابدىك بۇل تۋرالى: «تىپتى شىعارمادا باع­دارلامانىڭ اتىن مۇلدەم اتا­ماۋعا دا بولادى. ال پۋبليتسيس­تيكادا بارىن اشىق ايتادى. وسى جاعىن دا نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايدى» دەيدى. سول سيياقتى جاڭا زاماننىڭ كوزقاراسىنداعى تاريحي تۇلعانىڭ ادەبي بەينەسىن بارىنشا شىنايى ەتىپ ۇسىنۋ – جازۋشىلارعا ارتىلعان جۇك دەسە, ارتىق ايتقانىمىز ەمەس. كىتاپتى دا جاڭا زامانعا ساي ۇسىنا بىلۋ كەرەك.
تاعى بىر ەسكەرە كەتەر جايت, بايقاۋعا قاتىساتىن شىعارمالار وقىرمان تالابىنا ساي بولۋى كەرەك. جاڭا زاماننىڭ كەيىپكەر­لەرى سومدالۋى قاجەت. بۇل شىعار­مالاردا باسەكەگە قابىلەتتى قازاق­تىڭ جاڭا بەينەسى كورىنىس تابۋى تيىس. مىنە, وسى شىعارمالار ار­قىلى قوعامىمىزدىڭ پروتوتيپ­تەرىن كورسەتەمىز.
ال ەندى قازىرگى قوعامنىڭ كە­يىپكەرى دەگەنىڭىز كىم? ول قانداي ادام? ول ەندى بۇرىنعى كوركەم ادەبيەتتەگى جاقسى, جامان وبراز­دار ەمەس. ونداعى بىرجاقتى كوز­قاراس ەمەس. ول – كادىمگى وزىمىز­بەن قاتار ومىر سۇرىپ جاتقان, پوزيتيۆ ويلايتىن جاڭا وبراز­دار, كەيىپكەرلەر. مىنە, بىزگە وسى كەرەك. قۋانىشتىسى سول, ەل­باسىنىڭ ماقالاسىندا ومىرى ونەگە بولاتىن ۇلى تۇلعالار تۋرالى, وتانىمىز, ەلىمىز بەن جەرىمىز تۋرالى فيلمدەر تۇسى­رۋگە كوڭىل بولىنىپ وتىر. مەنىڭ ويىمشا وسىنىڭ بارىنىڭ نەگىزى باستاۋ بۇلاعى, قاينار كوزى – ادەبيەتتە جاتىر. ونىڭ بارلىعى ادەبيەتتىڭ نىسانى ارقىلى قالانىپ قانا فيلمگە, باسقا دا جانرداعى كوركەم شىعارماعا اينالادى. ونىڭ سىرتىندا اربىر جەكە ادامنىڭ رۋحاني كەمەلدىككە جەتۋى, جوعارى مادەنيەتتىڭ يەسى بولۋى ۇشىن كوركەم ادەبيەتتەن ۇلكەن ازىق جوق دەر ەدىك. وزىمىز ومىر سۇرىپ وتىرعان جاھاندانۋ­دىڭ جاقسى جاقتارى وتە كوپ. بىراق ونى وزىمىزگە لايىقتاپ پاي­دالانا الماساق, وعان ساۋا­تىمىز جەتپەسە, جۇتىلىپ كەتۋى­مىز دە مۇمكىن. ال بۇل جۇتىلىپ كەت­پەۋدىڭ نەگىزگى جولى وسى – ۇلت­تى, حالىقتى رۋحاني اشىقتىرماۋ.

گۇلجان راحمان

بولىسۋ:

پىكىر جازۋ


*