Сергелдеңге салған жер дауы

жер дауы
© коллаж: Еркебұлан Дүйсеболатов

Солтүстік Қазақстан об­лысын­да егістік алқабын аукционнан сатып алған кәсіпкер өз жерін пайдалана алмай отыр. Ақшасын қайтаруға да мүмкіндік жоқ. «Имран Агро» серік­тес­тігінің басшысы егін еге де, жинай да ал­май, сот табалдырығын тоз­ды­рып жүргелі бір жарым жылдың жүзі болды.

Әңгіменің әлқиссасына келсек, Тайын­ша ауданындағы 15 мың гектар жерге иелік етіп келген «Степноишим тәжірибе стансасы» ЖШС оны кепілге қойып, «АзияКредит банкінен» алған 2 млрд 800 млн теңге несиесінің бір тиынын да төле­мептті. 2017 жылы қаржы ұйымы мен серіктестік арасында бейбіт мәміле жасал­ған. Соған сәйкес, борышкер қарызын өз еркімен төлеп отыруға келіскенімен, сө­зінде тұрмапты. Ақыр аяғында кепілге қойылған мүлік электронды аукционға шығарылған. Жерді 2019 жылғы ақпанда заңды жолмен «Имран Агро» серіктестігі 500 млн теңгеге сатып алады.

Алайда бұл қаржы құмға сіңген судай болды. Бүгінде кәсіпкер не жерді пайдалана алмай, не ақшасын қайтара алмай жүр. Ол сот пен мемлекеттік мекемелердің табал­дырығын тоздырып жүргелі екі жылға жуық уақыт өтті. Адвокаты Айгүл Тасы­байқызының жорамалынша, әлі бес жыл соттасумен өтетін түрі бар.

Заңгердің түсіндіруінше, «Имран Агро» басшысының қолында жер актісі де, салық төлемдерін төлегені туралы түбіртегі де, жерді сату-сатып алу келісімшарты да бар. Алайда сол құжатты «Азаматтарға арналған үкімет» КЕАҚ-да тіркеуге келгенде апам да аң-таң, мен де аң-таң жағдай болған. Сөйтсек, «Степноишим тәжірибе станса­сының» «Қазақстанның астық консор­циумы» алдында орындалмаған міндет­теме­лері және қарызы бар-мыс. Сол үшін жерге қатысты қандай да бір мәміле жасау­ға тыйым салынған.

«Имран Агро» ЖШС директоры Өмірсерік Ақышевтің айтуынша, бұл жайт қолдан жасалған, шын мәнісінде ешкімнің орындалмаған міндеттемелері жоқ. Себебі көктемгі егіс жұмыстарын консорциум қар­жы­ландырған. «Егер тәжірибе стансасы онсыз да қарыз болса, инвестор тағы да қаржы құяр ма еді?», – дейді кәсіпкер.

«Сот қарсы тараптың сойылын соғып отыр»

Адвокаттың түсіндіргеніндей, жерге тыйым салған шешімнің кесірінен қолдары жіпсіз байланған. Мұнымен келіспеген тарап соттасып жүріп, осы шешімнің кү­шін жоюға қол жеткізеді. Солтүстік Қазақ­стан облыстық соты алқасының отырысы өткеннен кейін ғана, былтыр 26 мамырда жерге тиесілі барлық құжаты қолына тиіп­ті. Бірақ бұл жолы да келісімшартты тіркеу­дің сәті түспепті. Енді Тайынша аудандық Мемлекеттік кірістер басқармасы аяқтан шалып, жерді пайдалануға тыйым салған. Сөйтсе, «Степноишим тәжірибе станса­сының» салық бойынша 100 млн теңгеге жуық қарызы бар екен.

«Тәжірибе стансасы бірнеше жыл бойы борышын өтемегеніне көз жұма қараған басқарма жерді біз сатып алған кезде бірден оған тыйым салды. Бұрыннан бері қайда қараған? Министрлікке шағым­дандық. Министрлік тексере келе, біздің кінәміз жоқ екенін анықтап, салынған тыйымды алдыртты», – деп түсіндірді адвокат Айгүл Тасыбайқызы.

Бірақ министрлік тыйымды алдырт­қаны не керек, одан соң сот тыйым салған. Соттың тыйымы алынса, «Азаматтарға арналған үкімет» КЕАҚ тыйым салады. Сонымен, осы сергелдең әлі күнге дейін созылып келеді. «Кейде Степноишим тәжірибе стансасымен емес, Азаматтарға арналған үкіметпен соттасып жатқан сияқтымыз. Неліктен ондағылар осындай позиция ұстанып отыр? Әкімшілік сотқа да жүгіндік. Сот оларға барлығын түсіндірді. Тәжірибе стансасы мен астық консорциумына жасап отырған әрекеттері дұрыс емес екенін айтты. Бірақ «баяғы жартас – сол жартас». «АзияКредит банкінен» ақшамызды қайтаруды сұрап едік, ол мүмкін емес. Банк бүгінде банкрот­қа ұшыраған», – деп налиды адвокат.

Былтыр көктемгі егіс қарсаңында жерді сатып алушылар мен заңгерлер егістік алқабына барған кезде, қару-жарақ асынған 30 шақты мамандандырылған күзетші оларды қуып, қоқан-лоққы көр­сетіпті. «Тура 90- жылдардағыдай көрініс. Одан соң бізді Тайынша аудандық полиция бөлімі мен прокуроры шақыртып, «бөгет жасамаңдар деп ескертіп едік қой» деді. Жер біздікі, сатып алдық. Неліктен біз өз жері­мізге кіре алмаймыз? Президент айтқан Жаңа Қазақстанды қашан құра­мыз?», – дейді заңгер. Өмірсерік Ақышев та лауазымды тұлғалардың туған-туысқан­дары әлімжеттікпен айналыспасын деп Президент қойған талап орындалмай жат­қанын, ешқандай да Жаңа Қазақстанды көріп тұрмағанын жеткізді.

Жоғарғы Сотта нүктесі қойылған істі енді жаңадан ашылған жағдайлар бойынша Тайынша аудандық соты қарастырып жатыр. Өткен аптада шешім шығарылуы тиіс еді. Бірақ шешімді жариялауы тиіс сот төрағасы Асқар Парманов кеңесу бөлме­сі­нен шыққан соң неге екені белгісіз, алды­мен бір аптаға, кейін бір айға, 27 қазанға дейін, үзіліс жариялапты. Кәсіпкер аудан­дық сот төрағасы Асқар Сағындықұлы мен аудан басшылары Степноишим тәжірибе стансасының сойылын соғып отыр деген пікірде. Өйткені бұған дейін де сот отырыс­тары кейінге шегеріле берген.

Кәсіпкер күдерін үзбейді

Жоғарғы Сотқа дейін барып, әділдіктен күдерін үзген кәсіпкер жерден күдерін үзгі­сі келмейді. Тым болмаса, астық консор­циумы мен «Степноишим тәжірибе станса­сы» оны не сатып, не жалға алғанын және сағызша созылған бұл істің алдағы Пре­зидент сайлауына дейін шешілгенін қалай­ды. Бірақ банк алдындағы қарызы мен жұмысшыларының еңбекақысын да төле­мей қан қақсатқан серіктестік оңайлықпен ақша төлей қоятынына күмәні көп. Осы мәселенің шиеленісуі салдарынан денсау­лығы сыр берген кәсіпкер талай рет ауру­ханаға жатып, емделуге мәжбүр болған. Отбасының асыраушысы – көпбалалы әке үшін сот сергелдеңі оңайға соғып тұрма­ғаны анық.

25 жылдан бері ауыл шаруашылығымен айналысып, табысын жерден тапқан кә­сіпкер күтпеген жерден қалтасы қағыл­ғанына назалы. «Жерді сатып алуға жұмса­ған 500 млн теңге оңайлықпен келген жоқ. Диқанның жұмысы қаншалықты ауыр екені баршаға аян. Оған қоса, қарызға алған несие қаржысы бар. Солтүстік Қазақстан облысының түгін тартсаң, майы шығатын жерінде жұмыс істеуді көптен бері армандап едім. Құнарлы алқапқа сіңірілген дәннен бітік егін шығып, барлық қарызымнан құтылам деген жоспарым болған. Барлығы көкке ұшты. Серіктестікте жұмыс істейтін 200 адам да жалақысыз қаламыз ба деп алаңдаулы. Олардың әр­қай­сы­сының үйінде орта есеппен 4 жан бар деп есептесек, 800 адам – тұтас бір ауыл. Біз сатып алған жерде орналасқан Много­цветное және Леонидовка ауылдары тұр­ғын­дарының да жағдайы мүшкіл екенін өз көзіммен көріп қайттым. Біздің әлеуметтік бағдарламаларымыздың шапағаты оларға да тиер еді. Енді қалтам қағылып, не ақша жоқ, не жер жоқ, әрі-сәрі күйге түстім. Бұл жердің мұндай бас ауруына айналарын білсем, аукционға қатыспас едім», – дейді Өмірсерік Ақышев.

Тайыншалықтардың айтуынша, шы­ны­мен де ауылдардың жағдайы аса мәз емес. Еңбекақы кешеуілдейді. Сол үшін көп жұмысшы астық консорциумынан шығып, басқа жекеменшік серіктестерге жұмысқа орналасады екен. Мәселен, басқа жерлерде көктемгі және күзгі дала жұмыс­тары кезінде гектарына 1 000 теңге төленсе, «Степношим тәжірибе стансасынікі» небәрі 290 теңге ғана.

Барар жер, басар тауы қалмаған кәсіп­кер «AMANAT» партиясының жанынан құрылған республикалық «Жер аманаты» комиссиясына жүгінді. Комиссия мүшесі, заңгер Бақытжан Базарбек сот шешімімен танысқан соң «Азаматтарға арналған үкі­мет» КЕАҚ-ға хат жолданатынын, ал жал­пы бұл жерде прокуратура қызметкерлері ден қою шараларын қолдануы тиіс екенін айтты.

«Имран Агро» келер жылы сатып алған жеріне иелік етіп, көктемгі егісті ойдағыдай өткіземіз деген үмітте. Лайым, солай болсын. Алайда жергілікті жердегі әділетсіздікті жеңу оңайға соға қояр ма екен?..

Солтүстік Қазақстан облысы

Байқау айқын
Байқау айқын
Aikyn.kz | Бүгінгі жаңалықтар. Әлем және Қазақстан жаңалықтары.