Шебердің қимылдайды бас бармағы

Қазақтың ежелден маңызын жоймай, ұрпақтан-ұрпаққа жеткен ұлттық құндылықтарының бірі – құрақ құрау өнері. Бүгінде алматылық хас шебер Гүлстан Жандосқызы аталған қолөнер түрін өмірінің бір бөлшегіне айналдырып, кәсібін дөңгелетіп келеді.

Шебер құрақ тігуді тұрақты табыс көзіне айналдырып қана қоймай, мата қиындыларын қиюластыруға ерекше ынта танытқан қыз-келіншектерді игі іске баулып жүр. Жарқын түстері бір-бірімен жарасым тапқан құрақ көрпелер мен қыз жасауына арналған топтама көздің жауын алады. Осыдан 23 жыл бұрын құрақ тігумен айналысып, оны нағыз кәсіп жолына бағдарлауды мақсат тұтқан Гүлстан ханым бүгінде сол арман-тілегіне біртабан жақындай түскендей. 

Шебердің әлеуметтік желідегі парақша­сын бақылап қарағанымызда, құрақтан жа­сал­ған заманауи сөмкелер көзімізге от­тай басылды. Қазір шебердің қолынан шыққан туындылар арасында сұранысы артып тұрған бұйымдардың бірі де сол – заманауи сөмкелер. Біз де сәні мен сапасы келіскен бұйымдарға тәнті болып, құрақ­шының өзімен әңгімелескен едік. 

– Мен көп жыл бойы құрақ тігумен айналыстым. Дәл мұндай сөмкелер тігуге қазіргі аудиториямның сұранысы себеп бол­ды. Олар «өте жылдам әрі жеңіл тігі­летін, сондай-ақ тезірек табысқа жеткізетін нұсқаны айтыңызшы» деп қолқа салған кезде мен сөмкеге тоқталдым. Сөмкенің негізгі төркіні  «Құдағи сөмкеден» бастау алды. Онымен қоса, қатарда «Құрмет», «Ізет» сөмкелері бар. Мұны адамдар бір-бірімен құдаласқан кезде алып барады. Әрмен қарай күнделікті ұстағанға ыңғайлы сөмкелерді тігуге көштік. Ізімнен еріп келе жатқан құрақшылар осы бұйымдарды тігіп, қаржы табуды көздеді. Өздеріңіз көргендей, нәтижесінде кәсіпке айналып отыр, – дейді ол. 

Шеберханадағы әрбір туынды өзіндік философиялық мәнге ие. Оюмен бедерлен­ген құрақ бұйымдарының жасалу процесі кезінде түстердің үйлесім табуы, айтар ой­дың айқындалуы маңызды. Осы ұстанымды негізге алған Гүлстан Жандосқызы құрақ тігу – адамның өзге де мәселелерінің тез шешім табуына әсер ететінін айтады.

– Құраққа қарап отырған кезде адамның ойына қаншама идея келеді. Тіпті, құрақ арқылы түйіні тарқамаған мәселелеріңіз оңай шешімін тауып кетуі ықтимал. Өйт­кені құрақ реттік қатарлармен, дәлдікпен тігіледі. Барлығы өз орнымен жасалған дүние  ұзақ қарап отырған адамның ойын жинақтап, бір шешімге келуіне ық­пал етеді. Мені шабыттан­дыратын дүние – оқыр­манның туынды­ларыма қызығу­шы­лық таны­тып, «құны қаншаға ба­ға­ланса да, сатып аламын» деп сұранып тұруы. «Тың­дау­шысы жоқ сөз жетім» демекші, жа­са­­ған бұйым­дарыма сон­шама адамның ұмтылып тұрғаны ерекше қуантады, – дейді тәжі­рибелі кәсіп­кер.

Құрақ өнімдерінің жа­салу мерзімі күрделілігіне қарай әртүрлі уақыт ара­лығын қамтиды. Кейбірі апта ішінде жа­салып аяқ­тал­са, тіпті айға созылатын бұ­йым­дар да кездеседі. Гүлстан ханым ең алғашқы бастаған іс  ұзақ уақытты талап ететінін атап өтті. 

– Кейбір құрақтарды тігуге бір ай уақы­тымды арнаймын. Себебі бұл – жаңадан туған дүние. Сызбасын сызып, құрақты қайта сөгіп, бояу түсін өзгертіп, реттік қатарын орналастыру едәуір уақытты қажет етеді. Ал қаңқасын жасап болғаннан кейін екінші, үшінші рет тіккен кезде сәйкесінше жыл­дамдық қосыла береді. Ана сәбиін дүниеге алып келер алдында толғатады. Құ­рақ тігу өнерінде де тура сол күйді кеше­сің деп айтар едім, – дейді шебер.

Қазір құрақшының шеберханасынан шыққан «Күрделі құрақ көрпеге» тұтыну­шылардың тарапынан сұраныс артпаса, кеміген емес. Кейіпкеріміздің сөзінше, құ­рақ­тың бұлай аталу себебі – оның жи­нақ­­талуының күрделілігінде жатыр. Оған қоса, Гүлстан ханым әңгіме барысында жақын арада кезекті «шедеврдің» жарық көретіні жайлы айтып қалды. Жуырда көпшілік назарына ұсынылатын құрақ көрпенің жұмысы әзірге 90 пайызға аяқ­талыпты. «Бұл құраққа сұраныс жоғары болатынын қазірдің өзінде сезіп тұрмын», – дейді ол. 

– Себебі бұйым – өмірде ақ пен қара, ыстық пен суық, жеңіл мен ауыр қатар кездеседі деген ойды жеткізу мақ­сатында тігілген. Пенде өткел­дерден өтіп, А нүкте­сінен Б нүкте­сіне жеткен кезде әлгі көрпеде адамның жүріп өткен ізі айшықталып, ай­қын көрініп тұра­ды. Өмірдің қаншалықты көркем екенін осы құрақ көрпеге енгізгім келді. Бұл – менің авторлық туындым, – дейді Г. Жандосқызы.

Сұраныс бар жерде ұсыныс болады. Шеберге идея күнделікті сатып алушы­лардың сұранысынан туындайды. Құрақ тігумен айналысса, жаны байыз тауып, көңілі жадырап салатын құрақшы әр сөмкенің атауы да оқырманның пікірімен, жылы лебізімен астасып жатқанын айтады. 

Гүлстан Жандосқызы сөмкелердің құ­нын өте жоғары бағалайтынын жасырмады. Тіпті, авторлық әдіспен дәлме-дәл тігілген туын­дыны сатылымға қоймайтынын, кері­сін­ше өз қоржынында топтама болып сақ­тал­­ғанын қалайтынын алға тартты. Бір қы­зы­­ғы, кейіпкеріміз әңгіме соңында тағы бір өзекті мәселенің бетін ашып, қазір сол бір кемшін тұсы үшін шеберлердің көп жерде сүрініп жататынын айтып ашынды.

– Шетелдіктер қазақи нақыштағы дү­ние­лерге тәнті болып келеді. Расымен, олардың қызығушылығы жоғары екенін байқауға болады. Дегенмен біз көп жерде шетелдіктер тарапынан ескерту аламыз. Мен құрақ өнімдерін өзіміздің отандық өнім деп таныстырғаныммен, олар: «Әл­бетте, жұмыс сіздікі, бірақ жасап отырған маталарыңыз бен жібіңіз Түркия, Қытай мен Корея мемлекеттерінен шыққан. Сіз­дің қолыңыздағы мата отандық өнімге жат­пайды. Сондықтан бұл «отандық өнім» деуге келмейді», – деп айтып жатады. Біз қолданатын матаның барлығы елімізде өндірілмейтін болғандықтан, шеберлеріміз кейде осындай ащы пікірлерге тап болады, – дейді құрақшы.

Гүлстан Жандосқызы алдағы уақытта бір орында кідіріп қалмай, тұтынушының көңілінен шығатын сапалы, эксклюзивті туындылар санын ұлғайтуды көздейді.

Алтынай БАУЫРЖАНҚЫЗЫ, 

Алматы қаласы