Сол себепті бұл аймақта көкөніс пен жеміс-жидек өсіру қиын деген түсінік қоғам санасына әбден сіңген. Алайда соңғы жылдары өңірде жылыжай шаруашылығы дамып, бау-бақша өнімдерін өсіруде тың серпін пайда бола бастады. Соның айқын дәлелі – атыраулық жас кәсіпкер Салтанат Жұбаеваның тропикалық лимонды жергілікті топыраққа жерсіндіруі.
Ресми деректерге сүйенсек, соңғы жылдары Атырау облысында ауыл шаруашылығы өнімдерінің жалпы көлемі тұрақты өсім көрсетіп келеді. Әсіресе, көкөніс пен бақша өнімдері бағытында оң өзгерістер байқалады. Облыстағы жылыжайлардың жалпы аумағы бірнеше жыл ішінде айтарлықтай ұлғайып, қияр, қызанақ, аскөк, құлпынай секілді өнімдер жергілікті нарықты қамтамасыз ете бастады.
Мамандардың айтуынша, климатқа бейімделген агротехнологиялар мен тамшылатып суару әдістерінің енгізілуі сортаң топырақта да өнім алуға мүмкіндік беріп отыр. Бұл үрдіс тек дәстүрлі көкөніспен шектелмей, жеміс-жидек, тіпті тропикалық дақылдарға дейін жетуі – ауыл шаруашылығы үшін үлкен жаңалық.
Сортаң жерге жерсінген лимон
Қалың жұрт «Атырауда ештеңе өспейді» деп ойлаған кезде, қала тұрғыны Салтанат Жұбаева лимон ағашын өсіріп, мол өнім алып отыр. Еркінқала ауылындағы «Раяна» шаруа қожалығы бүгінде өңірге кеңінен танымал.
Қазір оның шағын жылыжайында 20 лимон ағашы өсіп тұр. Биіктігі 6-7 метрге жеткен бір ағаштан 20 келіге дейін өнім алады. Лимон ағашы жылына екі рет жеміс береді. Күтімі дұрыс болса, бір түп ағаштан ондаған келі өнім алуға болады.
Бұл істің бастауында Салтанаттың марқұм анасы, агроном Мәрияш Құрбаниязованың еңбегі жатыр. Ол кезінде тұзды топырақ мәселесін зерттеп, осы бағытта ғылыми жұмыс та қорғаған. Анасының арманы Атырауда жеміс бағының болуы еді. Бүгінде сол аманатты қызы жалғастырып отыр.
«Тропикалық жемісті өсіру үшін ерекше күтім қажет. Лимонды бірден жерге отырғызбайды. Алдымен арнайы цитрусты топыраққа егіп, біртіндеп жергілікті топырақпен араластыра отырып бейімдейді. Бес жылдан соң ғана топыраққа отырғызуға болады. Үш жылдан кейін алғашқы жемісін береді. Цитрусты өсіруге арналған топырақты Мәскеуден алдырамыз, оны жергілікті құнарлы топырақпен араластырамыз. Табиғи өнім болғандықтан, тыңайтқышты аз қолдану керек. Ағаш гүлдеп тұрған кезінде де жеміс бере береді. Суару да аса маңызды мәселе. Лимон суық немесе тым ыстық суды көтермейді, бөлме температурасындағы сумен ғана суарылады. Жылыжайдағы температура, ылғалдылық, жарық – барлығы қатаң бақылауда болуы керек», – дейді Салтанат Жұбаева.
Бау-бақшаға бет бұрған өңір
«Раяна» шаруашылығында лимоннан бөлек қияр, қызанақ, көкшөп, алма, шабдалы, жүзім, анар секілді жеміс ағаштары да өсіріледі. Бұл – Атырауда баубақша шаруашылығын дамытуға болатынын дәлелдейтін нақты мысал.
Өңірде жеке шаруашылықтар мен шағын кәсіпкерлердің бау-бақша өнімдерін өсіруге бет бұруы – импортқа тәуелділікті азайтудың бір жолы. Қазірдің өзінде жергілікті өнімдер базар мен дүкен сөрелеріне шығып, халыққа қолжетімді бағамен ұсынылуда. Салтанат Жұбаева бүгінде тек өнім өсірумен шектелмей, жаңа мақсаттарға бет алып отыр. Ол лимон мен апельсинді будандастырып, жаңа сорт шығаруға кіріскен. Болашақта бұл өнімдерді патенттеп, Made in Atyrau брендімен республика көлемінде ғана емес, шетелге де шығаруды көздейді.
Сонымен қатар жас кәсіпкер аграрлық оқу орталығын ашып, бау-бақша өсіруді өзгелерге де үйретуді мақсат етіп отыр. Бұл бастама өңірдегі ауыл шаруашылығын дамытуға серпін беретіні сөзсіз.
Қалай десек те, Атыраудың табиғаты өнім өсіруге қолайсыз деген түсінікті жоққа шығарған Салтанат Жұбаева – табандылық пен еңбектің нақты үлгісі. Оның сортаң топырақта өсірген лимоны – тек жеміс емес, үміт пен сенімнің символы. Бүгінде Атырауда ауыл шаруашылығы, соның ішінде бау-бақша саласы біртіндеп дамып келеді. Ал сол дамудың алдыңғы шебінде жүрген осындай еңбекқор жандар өңірдің аграрлық әлеуеті әлі де жоғары екенін дәлелдеп отыр.
Баян ЖАНҰЗАҚ