Шымкент қаласында ғана баласына алимент төлеуге міндетті 13 мыңнан астам азаматтың болуы – осының айқын дәлелі. Ал солардың жүздегені өз перзентінің алдындағы борышынан саналы түрде жалтарып жүр. Былай қарағанда, алимент дегеніміз – баланың тамағы, киімі, білімі, денсаулығы, яғни баланың болашағы. Өкінішке қарай, көптеген әке заңсыздықтан емес, шындап келгенде адамгершіліктен, жауапкершіліктен аттап жүр.
Шымкент қалалық Әділет департаментінің мәліметінше, бүгінде алиментке қатысты 13 727 атқарушылық іс тіркелген. Соның ішінде 603 борышкер түрлі сылтаумен қарызын төлеуден жалтарып келеді. Ал 2025 жылы ғана балалары алдындағы міндетін орындамаған 98 азаматқа қатысты соттың айыптау үкімі шыққан. Бұдан бөлек, 256 адам әкімшілік қамаққа алынған. Демек, әкесінің көмегіне мұқтаж осынша бала бар. Шымкент қалалық Әділет департаментінің басшысы Айнұр Исабекованың айтуынша, заң алименттен жалтарғандарға қатысты қатаң шаралар қабылдауға мәжбүр. «Балаларының алдындағы міндетін орындамаған 100-ге жуық борышкерге сот үкімі шықты. Заң бәріне ортақ. Әке атанған адам жауапкершіліктен қашпауы керек», – дейді ол.
Алайда Әділет департаментінің жұмысы тек алиментпен шектелмейді. Қалада зияткерлік меншік құқығын қорғау, адал бәсекелестікті қамтамасыз ету бағытында да нақты нәтижелер бар. Шымкентте өзге біреудің тауар белгісін заңсыз пайдаланған тұлғаларға қатысты 50 әкімшілік іс қозғалған. Бұл – кәсіпкерлердің құқығын қорғауға бағытталған маңызды қадам. Сонымен қатар заңсыз айналымнан жалпы құны 35 миллион теңгені құрайтын 58 062 дана контрафактілік өнім тәркіленген. Мамандардың айтуынша, жасанды тауарлардың басым бөлігі – тұрмыстық химия мен тағам өнімдері. Яғни, бұл мәселе тек экономикалық емес, тікелей адам денсаулығына қауіп төндіретін жағдай.
«Сот шешімі шыққаннан кейін контрафактілік өнімдер арнайы қаулы негізінде толықтай жойылады. Бұл процесс ашық түрде жүзеге асырылады», – дейді Айнұр Исабекова. Жақсы жаңалық та жоқ емес. Кәсіпкерлер үшін тауар брендін тіркеу мерзімі қысқарды. Бұрын бұл процесс 7 айға дейін созылса, енді ақылы жедел тіркеу арқылы 4 айда аяқтауға мүмкіндік бар. Бұл – отандық кәсіпкерлердің өз өнімін нарыққа тез шығаруға жол ашатын нақты қолдау.
Дегенмен қоғам үшін қазіргі ең өзекті мәселе – алимент. Заң қатайған сайын борышкерлердің саны азаюға тиіс. Бірақ ең бастысы – заңнан емес, ардан ұялу. Балаға қаражат аудару – бұрынғы жарыңа көмектесу емес, өз қаныңнан жаралған перзентіңе деген міндет. Көп жағдайда алимент төлемеудің артында «жұмысым жоқ», «табыс аз», «бұрынғы отбасымен аразбын» деген сылтаулар айтылады. Алайда заң үшін де, қоғам үшін де бұл ақталу емес. Өйткені алиментті бұрынғы жұбайына ренішпен шатастыруға болмайды. Баланың тамағы, киімі, мектебі, дәрісі әкенің көңіл күйіне немесе қарым-қатынасына тәуелді болмауға тиіс. Тереңнен ойласақ, мәселенің ушығуы мемлекетке қосымша салмақ салады. Әкесінің міндетін орындамаған жүктің орнын бюджет, әлеуметтік бағдарламалар мен қайырымдылық шаралары толтыруға мәжбүр. Демек, бір адамның жауапсыздығы тұтас қоғамға әсер ететінін көрсетеді. Қамқорлық көрмеген бала ертең қоғамның ең әлсіз тұсына айналуы мүмкін.
Назгүл НАЗАРБЕК,
Шымкент қаласы