Дегенмен бұл іс мінсіз болмай шықты, әлі де краннан аққан су іше алмай отырған жұрт бар. Шалғайда жатқан ауылдарды айтпағанда, облыс орталығы Көкшетаудың өзінде жағдай бәз-баяғыдай. Түйткілді мәселе талай мінберде көтерілгенімен, су сапасының жақсармауы шымбайға батып тұр.
Аса бір парадоксті жағдай, былтыр тамызда облыс орталығында он бес жылдан астам уақыт бойы салынған жаңа су тазарту кешені облыс әкімі мен басқа да құзырлы сала басшыларының қатысуымен іске қосылды. Бірақ жұрт сарыла күткен ауызсудан әлі ауыз тимепті. Түйткілді мәселе «AMANAT» партиясы филиалында өткен кезекті жиында тағы бір мәрте ашық көтерілді. Су сапасының әлі де болса талапқа сай келмейтінін «Көкшетау Су Арнасы» коммуналдық кәсіпорнының бас директоры Юрий Шенгальцтың өзі мойындады. Оның айтуынша, тазарту кешенінің өзінде әлі күнге іске қосу-баптау жұмысы жалғасып жатыр.
«Реагенттерді іріктеу, олардың дозасын анықтау – аса ұзақ процесс. Ал көктемгі тасқын келгенде судың бастапқы сапасы одан әрі нашарлайтыны тағы рас. Демек, реагенттер құрамы өзгереді. Бұған қоса, мамандарды оқыту керек. Содан кейін ғана нысан құрылыс бөлімі тарапынан теңгерімге беріледі. Бірақ мәселе мұнымен де бітпейді. Бірден халық таза суға қарық болады деп айта алмаймын. Өйткені шаһардағы құбыр желілерінің басым бөлігіне 60 жылдан асып кеткен. Әбден тозған магистралды және үй ішіндегі құбырлар әрине судың сапасына кері әсерін тигізеді», – дейді Юрий Шенгальц.
Компанияның дерегінше, Көкшетаудың өзінде су құбырларының 48,4 пайызының әбден тозығы жеткен. Тек былтырдың өзінде 500-ден астам құбыр жарылып, 52 апатты оқиға болған. Яғни, аптасына кемінде бір рет құбыр жарылғанын айғақтайды. Бұл – қала жұрты үшін қалыпты жағдайға айналып кеткен техногендік дағдарыс екені сөзсіз.
Шаһардағы ауызсудың сапасы сын көтермейтінін облыстық Санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау департаменті де ашық мойындады. Ведомствоның зерттеп-зерделеп шыққан мәліметіне жүгінсек, ауызсуға жүргізілген микробиологиялық сынамалардың 11,8 пайызы талапқа сай емес болып шыққан. Ал жалпы қаттылық, құрғақ қалдық, хлоридтер, темір және лайлылық көрсеткіштері бойынша алынған сынамалардың 69 пайызы санитарлық тиісті нормадан өтпей қалған.
Бұл – қаладағы тұтас халық қолданып отырған судың талапқа сай еместігін білдіретін статистика. Өкінішке қарай, бұл жағдай тек Көкшетаумен ғана шектелмейді. Облыстың бірнеше ауданындағы ахуал да көңіл көншітерлік емес. Санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау департаментінің жүргізген сараптамасы өңірдегі ауызсу сапасын жақсартуға әлі көп жұмыстың қажеттігін көрсетті. Мәселен, былтыр жүргізілген микробиологиялық көрсеткіштер бойынша Егіндікөл ауданындағы ауызсуға жасалған сынаманың үштен бір бөлігі тиісті нормаға сәйкес келмеген. Жарқайың ауданында бұл көрсеткіш 23 пайыз болса, Біржан сал ауданында 19,3 пайызға жеткен.
Санитарлық-химиялық көрсеткіштер бойынша сынақтан Бурабай, Аршалы, Ерейментау және Есіл аудандары да өте алмаған. Облыстық Санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау департаменті басшысының орынбасары Сәуле Сәдуақасованың айтуынша, басты мәселе бақылаудың жоқтығынан болып отыр.
«Өңірдің 619 сумен қамту нысанының ішінде міндетті санитарлық-эпидемиологиялық қорытынды тек 108-де ғана бар. Қалғанында не санитарлық талаптарға сәйкес келмейді, яки мүлде иесіз күйде қалған. Мәселен, тек бір ғана Зеренді ауданында 33 бірдей су құбырлары мүлде теңгерім иесінсіз қалса, Бұланды ауданында мұндай құбырлар 25-ке жеткен. Ал егер су құбырларының иесі болмаса, оның жұмыс сапасын тексеру мүмкін емес. Өйткені санитарлық дәрігерлердің оған ешқандай өкілеттілігі жоқ», – дейді Сәуле Сәдуақасова.
Департамент мәліметінше, нысандардың 74 пайызында міндетті өзін-өзі бақылау, яғни судың сапасын өз бетінше тексеру жүргізілмеген. Су құбырлары дер кезінде жуылмай, дезинфекцияланбаған күйде қалған. Сондай-ақ апаттық жағдайларды жою жоспары да тек қағаз жүзінде ғана бар болып шықты. Бұған өңірдегі тозған желілерді қоссаңыз, Ақмоладағы ауызсудың сапасы қанағаттанарлық деңгейден де әлдеқашан алыстап кеткені айқын көрінеді.
Дегенмен жергілікті биліктің де мәселені кезең-кезеңімен шешуге тырысып жатқанын жоққа шығаруға болмайды. «Көкшетау Су Арнасы» коммуналдық кәсіпорнының жоспарлау-техникалық бөлімінің басшысы Әсел Сәрсембинаның мәліметінше, тек былтыр ғана облыс орталығында 3 596 метр апаттық жағдайға жеткен су құбырлары ауыстырылып, 37 дана жапқыш-реттегіш арматуралар жаңартылған. Орталықтандырылған су құбыры желілеріне қоса отырып, жерасты суларын зерттеу жұмыстары да жүргізіліп жатыр. Жаңадан қазылған ұңғымалардан 500 текше су Көкшетаудың Юбилейный ауданы тұрғындарын толықтай қамтамасыз етпек.
Мұнымен қоса, Юрий Шенгальцтың айтуынша, Көкшетау қаласының құрылыс бөлімі тағы cу құбыры мен су бұру желілерін қайта жаңғыртуға бағытталған 17 жобаны әзірлеп жатыр. Олардың қатарында қалалық су құбырының тоғыз учаскесі, сондай-ақ әбден тозығы жеткен кәріз коллекторлары мен желілері бар. Алайда бұл жобалардың барлығы келесі жылы іске аса ма деген сұраққа бас директор «бәрі бөлінетін қаржыға байланысты» деп жауап берді.
«Көкшетау Су Арнасы» басшысының мәліметінше, қазір коммуналдық кәсіпорын мұндай ірі жөндеу жұмыстарын қаржыландыру тұрмақ, аса үлкен шығынға белшесінен батып отыр. Халыққа берілетін төмен тарифтер қажетті материалдарды сатып алуға да, қызметкерлердің жалақысын көтеруге де жетпейді. Салдарынан су құбырларында жиі апаттар болып, кәсіби кадрлар қасқалдақтың қанынан қат болып қалған.
Абзал АЛПЫСБАЙҰЛЫ,
Ақмола облысы