Көрнекті ғалым, металлургия саласының ірі өкілі, техника ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген өнертапқышы Жантөре Нұрланұлы Әбішев 50-ден астам өнертабыстың авторы және халықаралық патенттердің иегері. Оның ғылыми еңбектері түсті және сирек металдар металлургиясына арналған. Ғалым пиритқұрамды полиметалл шикізатын термомагниттік әдіспен байыту және кремнийі жоғары сульфидті материалдарды автоклавтық жағдайда кремнийсіздендіру технологияларын әзірледі. Оның ұсыныстары өндірісте кеңінен қолданылып, металлургиялық процестердің тиімділігін арттырды, өнім сапасын жақсартуға және экономикалық тиімділікті көтеруге мүмкіндік берді.
Жантөре Әбішев 1936 жылы 18 наурызда Қарағанды облысында еңбекқор отбасында дүниеге келді. Бала кезінен білімге құштарлығы, табиғат пен техникалық ғылымдарға қызығушылығы ерекше байқалды. Мектеп қабырғасында оқып жүргенде-ақ ол ғылыми эксперименттерге қызығып, әрдайым жаңа технологияларға назар аударды. Мектепті үздік тәмамдағаннан кейін Қазақ тау-кен металлургия институтының металлургия факультетіне түсіп, инженер-металлург мамандығын алды. Студент кезінде оның ізденімпаздығы, ғылыми мәселелерге деген қызығушылығы оқытушылардың назарын аударды.
Ғылыми жолын Қарағанды ғылыми-зерттеу көмір институтында бастаған Жантөре Әбішев кейін Қазақстан Ғылым академиясының Химия-металлургия институтында қызмет атқарды. Мұнда ол ғылыми қызметкер, зертхана жетекшісі, бөлім басшысы және соңында директор ретінде еңбек етті. Оның зерттеулері кен құрамындағы пайдалы элементтерді тиімді бөліп алу, минералдық шикізатты кешенді пайдалану және өндірістік процестердің тиімділігін арттыруға бағытталды. Жантөре Әбішевтің ғылыми еңбектері жүздеген мақалалар мен монографияларға, сондай-ақ өндірістік тәжірибеге негіз болды.
1983 жылы техника ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін қорғап, сол жылы Қазақстан Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі болып сайланды. Кейінірек профессор ғылыми атағы берілді. Ғалым КСРО мен Қазақстанның бірқатар мемлекеттік наградаларымен марапатталған, соның ішінде «Құрмет белгісі» ордені және Қазақстан Республикасының «Еңбек сіңірген өнертапқышы» атағы бар.
Жантөре Әбішев тек көрнекті ғалым ғана емес, сондай-ақ талантты ұстаз ретінде де танылды. Ол жас зерттеушілерді тәрбиелеп, жаңа буын мамандарды дайындауға зор үлес қосты. Оның шәкірттері еліміздің ғылыми-зерттеу институттары, жоғары оқу орындары мен өндіріс орындарында табысты еңбек етуде. Шәкірттері мен әріптестері оны қарапайымдылығы, адалдығы және ғылымға деген жанқиярлық еңбегі үшін ерекше құрметпен еске алады.
1999 жылы өмірден өткен ғалымның ғылыми мұрасы Қазақстан металлургиясының дамуына, өндірістік технологияларды жетілдіруге және жас ұрпаққа үлгі болуға әлі де қызмет етуде. 2026 жылғы 20 наурызда оның 90 жылдығына арналған ғылыми конференция өткізіледі. Бұл шара Жантөре Әбішевтің өмір жолын, ғылымға қосқан үлесін және металлургия саласындағы ғылыми жетістіктерін еске алуға арналған.
Бақдәулет КЕНЖАЛИЕВ,
Металлургия және кен байыту институтының директоры, техника ғылымдарының докторы, профессор, әл-Фараби атындағы мемлекеттік сыйлықтың лауреаты