Адам ағзасының саулығы көбіне не жеп, қалай тамақтанатынына байланысты. Сондықтан тамақтану мәдениеті – тұтас ұлттың болмысын айқындайтын маңызды фактор.
Қазіргі заманда адамдардың тамақтану әдеті айтарлықтай өзгерген. Қала өмірінің қарқыны, уақыт тапшылығы, технологияның дамуы адамдарды жеңіл әрі тез дайындалатын тағамдарға тәуелді етіп барады. Фастфуд, жартылай дайын өнімдер, түрлі жеткізу қызметтері күнделікті өмірдің бір бөлігі десек қателеспейміз. Бір қарағанда, бұл ыңғайлы сияқты, алайда мұндай тағамдардың денсаулыққа тигізер кері әсері де аз емес.
Сонымен қатар бүгінгі қоғамда дұрыс тамақтану тренді де қатар дамып келеді. Калория санау, табиғи өнімдерді тұтыну, қант пен май мөлшерін шектеу, вегетариандық немесе вегандық өмір салты – мұның бәрі саламатты өмір салтына ұмтылыстың көрінісі.
Өмір салтын өзгерту және тамақтану мәдениеті бойынша сарапшы Аңсаған Аллаберқызының ойынша біздің қоғамда, әсіресе, үлкен қалаларда дұрыс тамақтану мәдениеті мен денешынықтыру қатар дамып келеді. «Қазіргі қоғамда адамдар ағзаны үнемі пайдалана бермей, бір сәт оған да күтім жасау қажет екенін түсінді. Сол үшін арнайы жаттығу залдарына барады. Ал дене жаттығуларының түр-түрін жасайтын орындар көбінде үлкен қалаларда орналасқан. Жалпы, спортпен айналысатын кез келген адам ойдағыдай нәтижеге жетуі үшін көбінде дене жаттығуы мен дұрыс тамақтануды қатар алып жүреді. Бұл орайда статистикаға сүйеніп, көбінде 35 пен 55 жас аралығындағы қалалықтардың дұрыс тамақтануға көңіл бөлетінін айтсақ болады», – дейді ол.
Сарапшының пікірінше, бүгінде кез келген отбасының дұрыс тамақтану мәдениетін қалыптастыруға мүмкіндігі бар. Өйткені, дұрыс тамақтанудың базалық негізін құрайтын, ақуызға бай тағамдар аса қымбат емес. «Жұмыртқа, ірімшік, айран сияқты тағамдарды кез келген отбасы сатып алады деп есептеймін. Әр адам өз денсаулығын өзі күтуі керек. Әрине, мемлекет тарапынан да қолдау болып жатса, нұр үстіне нұр болар еді. Теледидардан, газеттер мен әлеуметтік желілерден дұрыс тамақтану көбірек насихатталса, адамдар өз денсаулықтарына көбірек көңіл бөледі», – дейді маман.
Жалпы, соңғы кездері түрлі дереккөзден қазақтың дәстүрлі тағамдары – табиғи әрі теңгерімді ас үлгісінің жарқын мысалы екенін біліп жүрміз. Көшпелі өмір салтына бейімделген ата-бабамыз тағамды тек қарын тойдыру үшін емес, ағзаны қуаттандыру, денсаулықты сақтау үшін тұтынған. Мәселен, қымыз бен шұбат – иммунитетті күшейтетін, ас қорыту жүйесін жақсартатын сусындар. Құрт пен айран – кальцийге бай, сүйек саулығына пайдалы өнімдер. Ал ет тағамдары – күш-қуаттың негізгі көзі. Ең бастысы, дәстүрлі тағамдарда ысырапсыздық пен табиғилық қағидаты сақталған.
Бүгінде ұлттық тағамдар жаңа форматта қайта жаңғырып келеді. Қазіргі аспаздар дәстүрлі рецептерді жеңілдетіп, оны заманауи талаптарға бейімдеуде. Майы азайтылған ет тағамдары, қымыздан жасалған десерттер, порциялық үлгідегі ұлттық ас түрлері – соның дәлелі. Бұл – ұлттық тағамның заманға сай трансформациясы, яғни денсаулыққа пайдалы әрі қолжетімді нұсқаға айналуы.
Сөз соңында айтарымыз, саламатты өмір салты – жаңа ұғым емес, ол біздің ұлттық болмысымызда бұрыннан бар құндылық. Қазақтың дәстүрлі тағамдары – дұрыс тамақтанудың табиғи үлгісі. Ендеше, жаһандану дәуірінде өз асымызды ұмытпай, оны денсаулыққа пайдалы бағытта дамыта білу – әрқайсымыздың міндетіміз. Саламатты өмір салты – сән емес, саналы таңдау. Ал сол таңдаудың негізінде біздің ұлттық дәміміз, дәстүріміз және болмысымыз жатыр.
Айгүл СЕЙІЛ