Дегенмен Жылыой ауданы аумағында атқарылып жатқан шаралар басты назарда болып отыр. Жылыой ауданы әкімдігінің мәліметінше, өңірде су тасқыны қаупін азайту, елді мекендерді қорғау және гидротехникалық жүйелердің жұмысын тұрақтандыру мақсатында бірқатар маңызды жоба іске асырылуда.
«Көктемгі тасқынға дайындық аясында Жем өзені мен Құрсай өзегі бойында түп тереңдету жұмыстары жүргізілді. Жалпы ұзындығы 95,3 шақырымды құрайтын аумақта арналарды тазалау және тереңдету арқылы судың өткізу қабілеті жақсартылып жатыр. Сонымен қатар қорғаныс бөгеттері күшейтіліп, су деңгейін реттеу бағытында нақты іс-шаралар қабылдануда», – деді Жылыой ауданының әкімі Жұмабек Қаражанов.
Мамандардың айтуынша, тасқын қаупі ең алдымен ұзындығы 212 шақырымға созылатын Жем өзені арқылы келетіндіктен, негізгі күш осы бағытқа жұмылдырылған. Осы ретте Бақашы және Қарағай ауылдары маңында гидротехникалық құрылыстар, оның ішінде шлюздер салу жұмыстары аяқталды. Сондай-ақ Сарқырауық каналы бойынша су реттеу жүйесі іске қосылып, өңірдегі су айналымын бақылау мүмкіндігі артты.
«Қосымша шара ретінде Қамыскөл деңгейін көтеру мақсатында Құрсай каналы арқылы су жіберілді. Бұл қадам өңірдегі су балансының тұрақтылығын сақтауға және экожүйеге түсетін жүктемені азайтуға бағытталған. Сондай-ақ Құлсары қаласымен бірге, Ақкиізтоғай, Тұрғызба және Шоқпартоғай ауылдарында қорғаныс бөгеттерін салу және нығайту жұмыстары іске асырылды. Бұдан бөлек, Жем және Қара-Арна ауылдық округтерінде 16 шақырымнан астам өзек арнасы тазартылып, су өткізу қабілеті едәуір жақсарды», – деді Ж.Қаражанов.
Көктемгі су тасқынының алдын алу бағытында атқарылып жатқан ауқымды жұмыстардың ішінен Жылыой ауданы аумағында жүзеге асқан ірі жобаның бірі – Жем өзені бойында салынған гидрошлюз құрылысының аяқталуын атап өтуге болады. Құлсары қаласын тасқын судан қорғау мақсатында бой көтерген бұл гидротехникалық нысанның маңызы зор. Енді Құрсай каналына жіберілетін су көлемі толық бақылауға алынып, реттеліп отырады. Сонымен қатар өзен бойындағы шаруашылықтар үшін де су тапшылығы мәселесі шешімін таппақ.
Қазір құрылыс жұмыстары толық аяқталған. Енді нысан аумағын қоршау және абаттандыру жұмыстары жүргізілуде. Бұл іске 20-ға жуық адам мен 5 техника жұмылдырылған. Гидрошлюздің биіктігі 4 метр, ал жалпы ұзындығы 125 метрді құрайды.
Мердігер мекеме өкілі Бақытжан Ғалымжановтың айтуынша, нысан бірнеше бағытта тиімді. «Қазір мұнда 5 шлюз тұр. 5 шлюздің өзі секундына 5-6 куб метр су жібереді. Бұл жобаның тиімділігі – Құлсары қаласында Қамыскөлді сумен қамтамасыз ету. Одан басқа да коммуналдық жұмыстарға және жергілікті шаруашылықтарды сумен қамтуға пайдаланылады», – деді ол.
Бұл жоба – өзен бойындағы шаруалар үшін де үлкен қолдау. Бұған дейін Жем өзені жаздың ортасына қарай тартылып қалатын. Енді гидрошлюз арқылы су тұрақты түрде жіберіліп, егістік пен мал шаруашылығына қажетті жағдай жасалады. Өңірде тасқынға қарсы іс-шараларға биыл жергілікті бюджеттен 1 млрд теңге бөлінген. Төтенше жағдай орын ала қалған жағдайда 1 700-ге жуық адам, 466 техника, 300-ге тарта қайық пен мотопомпа, сондай-ақ 3 тікұшақ дайын тұр.
Айта кетейік, Жайық өзені, Жем және Ойыл өзені бойында орналасқан 51 елді мекен ерекше бақылауға алынып отыр. Қауіпті учаскелерде 15 гидрологиялық бекет орнатылып, су деңгейіне тұрақты мониторинг жүргізілуде. Сонымен қатар Атырау облысы бойынша жалпы су шаруашылығы инфрақұрылымын қалпына келтіру жұмыстары да жүйелі түрде жүргізілуде. «Табиғат» коммуналдық мемлекеттік қазыналық кәсіпорнына қарасты суару арналары тазартылып, жаңғыртылуда. Кәсіпорын 21 арна мен «Ералы» гидроторабына қызмет көрсетеді, ал жалпы жүйенің ұзындығы шамамен 1 300 шақырымды құрайды.
Мамандардың мәліметінше, жүргізілген жұмыстардың нәтижесінде қазірдің өзінде 15 арна 90 пайызға дейін суға толған. Бұл су тапшылығы мәселесін шешуге және шалғай ауылдарды сумен қамту уақытын қысқартуға мүмкіндік беріп отыр. Бұрын су кейбір елді мекендерге 15–20 күнде жетсе, қазіргі таңда оның жеткізілу уақыты екі есеге жылдамдаған.
Су тасқынына қарсы жұмыстар қатарында жағалауды бекіту жобалары да бар. Махамбет ауданына қарасты Алға ауылында ұзындығы 3,2 шақырым болатын жағалауды нығайту жобасы жүзеге асуда. Қазір оның 50 пайызы аяқталған. Жоба аясында арналар бойынша қазба жұмыстары толық жүргізіліп, 946 дана свай қағылған және әуе электр желілері ауыстырылған.
Қазір нысанда қоршау орнату жұмыстары қарқынды жүріп жатыр. Бүгінде 4 100 дана геошпунт орнатылып, құрылыс белгіленген кестеге сай жалғасуда. Айта кету керек, 2024 жылғы көктемгі су тасқыны кезінде бұл аумақ су астында қалып, жұмыстар уақытша тоқтатылған болатын. Қазір құрылыс қайта жанданып, қарқыны күшейтілді. Жобаны толық аяқтау мерзімі – биылғы қазан айы.
Жалпы алғанда, Атырау облысында су тасқынының алдын алу бағытындағы жұмыстар кешенді түрде жүргізіліп жатыр. Өзен арналарының тазартылуы, бөгеттердің нығайтылуы және гидротехникалық нысандардың салынуы өңірдегі қауіпсіздікті арттырып, табиғи апаттардың салдарын азайтуға мүмкіндік береді.
Баян ЖАНҰЗАҚ,
Атырау облысы