Әскери білім беру бөлімдерінің дербес құрылымға айналуы, сала мамандарының айтуынша, оның жауапкершілігін арттырады және нақты кадр даярлайтын институт деңгейіне көтереді. Сонымен қатар әскери дайындықтың практикалық бағытын жетілдіруге, ел қорғанының сапалы резервін даярлауға мүмкіндік береді.
– Қазір біз әлемдегі өте күрделі және жылдам өзгермелі ахуалға куә болып отырмыз. Сол себепті де ел басшылығы Қарулы Күштерге, соның ішінде мемлекеттің әскери даярланған резервін дайындау мәселелеріне ерекше көңіл бөлуде. Қазақстан Республикасының Президенті – Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас қолбасшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев «Батыл тойтарыс» стратегиялық командалық-штабтық оқу-жаттығуы барысында: «Бүгінде әлемдік қорғаныс жүйесінде ауқымды өзгерістер болып жатыр. Қазіргі ұрыстардың әдіс-тәсілдері де басқа, әсіресе гибридтік соғыс түрлері кең таралуда. Шабуылдар әскери ғана емес, ақпараттық, психологиялық, саяси, экономикалық және басқа да сипат алуы мүмкін. Сондықтан Қазақстан армиясы кез келген сын-қатерге дайын болуы қажет» деген болатын. Бұл ретте еліміздің жоғары оқу орындарының жанындағы әскери кафедраларға, оның ішінде бізге де зор міндет жүктеліп отыр, – деді Л.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті әскери кафедрасының бастығы генерал-майор Еділ Оразов.
Бұған дейін еліміздегі әскери дайындық құрылымы мен әдістерін қазіргі заманның сын-қатерлері мен ақпараттық технологияның жаңару сұранысына сай жасақтау мақсатында бірқатар жұмыстар атқарылды. Әскери кафедралары бар жоғары оқу орындарында бірыңғай әскери әдістемелік база құрылып, олар заманауи оқулықтармен қамтамасыз етілді және оқу бағдарламаларында жаңа тәсілдер енгізілді. Сонымен қатар қазіргі әлемдік қорғаныс жүйесінде болып жатқан ауқымды өзгерістерді ескере отырып киберқауіпсіздік, геоақпараттық жүйелер және автоматтандырылған басқару жүйелері сияқты аса маңызды және тапшы мамандықтар бойынша оқыту бағдарламаларын қалыптастырудың маңыздылығы артып отыр.
Жалпы, еліміздің жоғары оқу орындарында 41 әскери кафедра жұмыс істейді. Қорғаныс министрлігінің мәліметінше, бұл әскери кафедраларды қазірге дейін 120 мың түлек бітіріп шыққан.
Сенатор Дархан Қыдырәлі былтыр оқу орындарын әлемдік стандарттарға сәйкестендіру және әсіресе әскери дайындық бөлімдерінің материалдық-техникалық базасын жаңғырту туралы мәселе көтерді. Депутат өз сөзінде әскери Жоғары оқу орындары мен қорғаныс саласына ұшқышсыз басқарылатын ұшу аппараттары мен заманауи технологияны жетік меңгерген ұлттық рухтағы кәсіби мамандарды көптеп тарту керек екенін айтып, жекеменшік университеттер үшін кафедралар талапкер тартуға сылтау болып кетпеуін қадағалауды ескерткен болатын.
– Жыл сайын 7 мың түлек тәмамдайтынын ескерсек, алдағы 10 жылда олардың саны тағы 70 мыңға артады. Әскерге адам жетіспейді дейміз. Сонда запастағы офицерлер мен сержанттардың саны қатардағы сарбаздан да көп болып кетпей ме?! Кафедра меңгерушілерін Қорғаныс министрлігімен келіседі, алайда әдістемелік нұсқаулықтар мен оқулықтарда бірізділік жоқ. Практикамен ұштастыру жағы да кемшін. Оқитын студенттердің жартысына жуығы ақылы негізде білім алатын ескерсек, жекеменшік университеттер үшін кафедралар талапкер тартудың көзіне айналып кеткен жоқ па? – деді Дархан Қыдырәлі.
Яғни, кейбір университеттер әскери кафедраларды талапкер тартудың тиімді факторы ретінде пайдаланған кездер болды. Сондай-ақ жеке меншік университеттер арасында бәсеке күшейген сайын, әрқайсысы өзін әскери кафедраларымен ерекшелеуге тырысты. Бірақ Қорғаныс министрлігі бекіткен жаңа ережелер мен қағидалар арқылы әскери кафедраларды ЖОО-ның толыққанды құрылымдық бөлімшесіне айналдыруды көздеп отыр. Енді нақты стандартқа бағынатын оқытушылық құрамды күшейту және толыққанды құрылымдық жүйе тәжірибесі бар кәсіби кадрлар дайындау басты мақсат саналады. Мәселен, Л.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ширек ғасырға жуық тарихы бар әскери кафедрасы кәсіби маманда дайындау мақсатында бағдарламалық, базалық жүйені заманауи бағытта түгел жаңғыртты. Әскери кафедрасының бастығы генерал-майор Еділ Оразовтың айтуынша, кафедраның профессорлық-оқытушылық құрамы, оқу-көмекші және қызмет көрсетуші персоналымен толық қамтамасыз етілген. Сондай-ақ студенттерді оқыту процесі теориялық дайындық пен практикаға бағытын ұтымды үйлестіре отырып, жүйелі әрі жоспарлы негізде құрылған.
– 2024-2025 жылдары бағдарламалық-аппараттық кешендер жаңартылып, бұл техникалық жарақтандырылу деңгейін және оқу материалын визуализациялау мүмкіндігін арттыруға мүмкіндік берді. 2025 жылдын жаз айында әскери кафедрада жөндеу жұмыстары жүргізілді. Биыл әскери кафедра негізгі күш-жігерін жасанды интеллектіні дамыту саласындағы университеттік білім беру бағдарламаларымен интеграциялауға бағытталды. ЕҰУ-да, әскери кафедра қызметкерлерге арналған курстарға қатысу нәтижесінде әскери кафедраның профессор-оқытушылар құрамы өзінің цифрлық құзыреттерін және цифрлық мәдениетін едәуір арттырды. Оқытушылар инновациялық ойлауды дамытып, инновациялық технологияларды білім алушылардың әскери даярлығының практикалық үдерісіне енгізуде. Сонымен қатар университеттің басқа да факультеттерімен ынтымақтастығын жандандырып келеді. Еліміздің мобилизациялық резервінде IT-мамандарының болуы қажеттігін ескере отырып, әскери кафедра университеттің Ақпараттық технологиялар факультетімен және Механика-математика факультетімен бірлесіп, қажетті жағдайға аса тапшы мамандарды даярлау мәселесін пысықтауда, – деді ол.
Маманның айтуынша, жаңа қағида әскери кафедраларды формалды жүйеден нақты институтқа айналдыруды көздейді. Сондай-ақ әскери-патриоттық тәрбие жүйесін нығайту және белсенді азаматтық ұстаным қалыптастыру мақсатында бекітілген ғылыми және әскери-патриоттық жұмыс жоспарына сәйкес әскери кафедраларда Парламент депутаттарымен, мемлекеттік және қоғамдық институттардың өкілдерімен, белгілі ғалымдармен, еңбек ардагерлерімен кездесу-конференциялар жиі болып тұрады.
Ал кафедра түлектерінің әскери ант беру рәсімін Отан қорғаушылар күні қарсаңында ұйымдастырудың өзіндік мәні бар. Биыл елімізде алғаш рет жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының әскери кафедра курсанттары Әскери ант берді. Салтанатты іс-шараларға Қорғаныс министрлігінің өкілдері, жоғары оқу орындарының басшылары, кафедра оқытушылары, Қарулы күштердің ардагерлері, қадірлі қонақтар мен ата-аналар қатысты.
– Биыл 2-6 мамыр аралығында еліміздің 80-нен астам жоғары оқу орнында шамамен 13 мың студент әскери ант берді. Бұл – елге қызмет ету жолындағы жауапты қадамды білдіретін шын мәніндегі ауқымды әрі маңызды оқиға. Біз үшін білім беру ғана емес, төзімді, рухты, жауапкершілігі жоғары, Отанды қорғауға шынайы дайын жас буынды тәрбиелеу де маңызды, – деп атап өтті Қорғаныс министрлігі Әскери білім және ғылым департаментінің бастығы полковник Мұрат Олжабаев.
Жалпы, әскери кафедра студенттері жаңартылған ережелерге сәйкес университет қабырғасында екі жыл қатарынан екінші мамандықты меңгеріп, запастағы лейтенант және сержант әскери атағын алып шығады және көшбасшылық қаблеттері шыңдалған кәсіби кадр қатарын толықтырады. Сонмен қатар түлектердің күштік құрылымдарда әрі қарай қызмет етуіне және кәсіби дамуына кең мүмкіндіктер ашылады.
Тілекгүл ЕСДӘУЛЕТ