Осы тұрғыдан алғанда, Абай облысының Курчатов қаласында қуаты 700 мегаватт болатын конденсациялық электр стансасының құрылысы басталуы жай ғана кезекті инвестициялық жобаның іске қосылуы емес. Бұл – Қазақстанның алдағы онжылдықтағы энергетикалық келбетін айқындайтын стратегиялық қадамның бірі.
Кейінгі жылдары елімізде электр энергиясына деген сұраныс айтарлықтай өсті. Өнеркәсіп көлемі ұлғайып, жаңа кәсіпорындар іске қосылып жатыр. Цифрландыру үдерісі де энергияға деген тәуелділікті күшейтті. Ал қолданыстағы көптеген электр стансалары өткен ғасырдың еншісінде қалған. Олардың бірқатарының жабдықтары тозып, жаңғыртуды қажет етеді. Мұндай жағдайда жаңа генерациялау қуаттарын іске қосу – ертеңге қалдыруға болмайтын міндет.
Курчатовтағы жаңа конденсациялық электр стансасы – осы қажеттіліктен туындаған жоба. Жалпы құны 881 миллиард теңгені құрайтын нысан 2026–2032 жылдары салынып, толық іске қосылған соң жылына 5 миллиард киловатт-сағатқа дейін электр энергиясын өндіреді. Бұл – бір ғана өңірдің емес, тұтас елдің энергетикалық жүйесіне елеулі үлес.
Жобаның әлеуметтік маңызы да аз емес. Құрылыс барысында бес мыңға жуық адам жұмыспен қамтылады. Кейін төрт жүз тұрақты жұмыс орны ашылады. Бірақ мәселе тек жұмыс орындарының санында емес. Мұндай жобалар өңірдің тынысын өзгертеді. Жол салынады, инженерлік желілер жаңарады, қызмет көрсету саласы дамиды, шағын және орта бизнеске жаңа мүмкіндік туады. Басқаша айтқанда, бір энергетикалық нысан тұтас экономикалық экожүйенің дамуына жол ашады.
Курчатовтың таңдалуы да кездейсоқ емес. Бұл қала қазақ ғылымының тарихында ерекше орын алады. Бір кездері ядролық зерттеулердің орталығы болған қала енді жаңа энергетикалық жобалардың алаңына айналып келеді. Бұл – Курчатовтың ғылыми әлеуеті мен өндірістік мүмкіндігін ұштастыруға бағытталған жаңа кезеңнің басталғанын білдіреді.
Салтанатты рәсімде сөз сөйлеген Абай облысының әкімі Берік Уәли бұл жобаның елдің энергетикалық қауіпсіздігін нығайтудағы рөліне ерекше тоқталды. Оның айтуынша, жаңа станса өңірдің индустриялық дамуына тың серпін беріп, инвестициялық тартымдылығын арттырады. Бұл пікірдің астарында үлкен мән жатыр. Өйткені қазіргі әлемде инвестор ең алдымен инфрақұрылымға, оның ішінде энергиямен қамтамасыз ету деңгейіне қарайды. Электр қуаты жеткіліксіз жерде жаңа өндіріс ашу қиын.
Энергетика вице-министрі Сұңғат Есімханов та бұл жобаның ұлттық экономика үшін маңызын атап өтті. Шын мәнінде, бүгінде Қазақстан энергия өндіру көлемін көбейтумен қатар, оның құрылымын жаңартуға да бет бұрды. Су электр стансалары, жылу энергетикасы, жаңартылатын энергия көздері мен болашақ атом энергетикасы – бәрі бір мақсатқа, яғни елдің энергетикалық тұрақтылығын қамтамасыз етуге қызмет етуге тиіс.
Абай облысында жүзеге асырылып жатқан жобалар – осы саясаттың нақты көрінісі. Шүлбі су электр стансасының қуатын ұлғайту, Семей су электр станциясын салу, Семейдегі жаңа ЖЭО құрылысы және енді Курчатовтағы конденсациялық электр стансасы – мұның бәрі өңірдің энергетикалық әлеуетін жаңа деңгейге көтеретін бастамалар.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, қуатты энергетикалық инфрақұрылым қалыптастырған елдер ғана тұрақты экономикалық өсімге қол жеткізеді. Электр қуаты жай ғана жарық емес. Ол – жаңа зауыттардың жұмысы, мыңдаған адамның еңбегі, цифрлық экономиканың тынысы, өңірлердің дамуы. Сондықтан Курчатовта қаланған іргетасты бір ғана құрылыс нысанының бастауы деп қарауға болмайды. Бұл – Қазақстанның энергетикалық тәуелсіздігін нығайтуға бағытталған ұзақ жолдың кезекті белесі. Ертең ел экономикасының қуаты артып, жаңа өндірістер іске қосылып жатса, бүгінгі қабылданған осындай шешімдердің маңызы айқындала түседі. Өйткені мемлекет қуаты ең алдымен энергия қуатынан басталады.
Эльмира ЖҮРСІНБЕКҚЫЗЫ, Абай облысы