Әлемнің әр қиырынан жиналатын өнерпаздардың басын қосатын байқау отандық орындаушылық мектептің беделін арттырып, қазақ өнерін халықаралық деңгейде танытуға тың мүмкіндік береді. Осы орайда «Қазақконцерт» мемлекеттік академиялық концерттік ұйымының директоры Ақан Абдуалиевпен айтулы өнер додасының мән-маңызы, ерекшелігі және еліміз үшін берер мүмкіндігі жөнінде әңгімелескен едік.
– Ақан Жылқышыбайұлы, биыл Қазақстанда алғаш рет «Coupe Mondiale 79» халықаралық баяншылар мен аккордеоншылар байқауы өтеді. Бұл оқиғаның еліміз үшін маңызы қандай?
– Coupe Mondiale – ондаған жылдық тарихы бар, әлемдік баян және аккордеон өнерінің кәсіби дамуына ықпал етіп келе жатқан беделді халықаралық алаң. Бұл байқаудың тарихы өткен ғасырдың бірінші жартысынан басталады. Халықаралық аккордеонистер конфедерациясы CIA 1935 жылы Парижде құрылған. Ұйымның негізгі мақсатының бірі аккордеонның кәсіби музыка әлеміндегі мәртебесін көтеру, орындаушылық мектепті дамыту және талантты музыканттарға халықаралық деңгейде жол ашу болды. Ал алғашқы Coupe Mondiale 1938 жылы ұйымдастырылды. Содан бері бұл жоба белгілі бір жылдары ғана өтпей қалғаны болмаса, жыл сайын үздіксіз ұйымдастырылып келеді. Биылғы байқаудың географиясы да өте кең. Іс-шараға халықаралық деңгейдегі музыканттар, мәдениет қайраткерлері, сарапшылар, қазылар алқасының мүшелері мен ресми делегаттар қатысады. Қазіргі мәлімет бойынша 21 елден сарапшылар келеді, сондай-ақ 16 елден қатысушылар өтінім берген. Жалпы, байқау мен халықаралық конгресс аясын есептегенде, қырыққа жуық мемлекет өкілдерінің басын қосу жоспарымыз бар. Астанаға CIA президенті Мирко Патарини, вице-президенттер Ли Цонг пен Зорица Каракутовска, халықаралық ұйымның жетекші өкілдері Харли Джонс, Кевин Фридрих, Грейсон Мэйсвильд және басқа да халықаралық мамандар келеді деп жоспарланып отыр. Бұлар – қазіргі әлемдік аккордеон өнерінің дамуына тікелей ықпал етіп жүрген кәсіби қауымдастық өкілдері.
Бұл байқау әр қатысушыға даңғыл жол ашады
– Байқаумен қатар CIA делегаттарының 156-шы Конгресі өтеді. Бұл жиынның ерекшелігі қандай?
– Бұл – жобаның аса маңызды бөлігі. Конгресс – халықаралық кәсіби қауымдастық үшін маңызды мәселелер талқыланатын алаң. Әлемнің әр еліндегі аккордеон өнерінің қазіргі жағдайы, орындаушылық мектептердің дамуы, халықаралық жобалар, кәсіби байланыстар және алдағы бастамалар секілді бағыттар осы ортада тоғысады. Алдағы байқауларға қандай өзгерістер енгізілуі қажет деген сияқты мәселелер ортаға салынады. Баян мен аккордеон аспабының әлемдік классикалық музыкадағы орны айқындалып, соған байланысты пікір мен ұсыныстар айтылады. Міндетті түрде мастер кластар өткізіледі. Бұл әрине, байқауға қатысуға келген жас орындаушылар үшін өте маңызды әрі үлкен мүмкіндік дер едім.
– Байқау бағдарламасына тоқталсаңыз.
– Coupe Mondiale бағдарламасы әртүрлі орындаушылық бағыттарды қамтиды. Негізгі Coupe Mondiale санатымен қатар Masters Coupe Mondiale және Junior Coupe Mondiale өтеді. Сонымен бірге виртуоздық эстрадалық музыка бойынша халықаралық конкурс, оның жасөспірімдер санаты, классикалық музыка ансамбльдерінің халықаралық байқауы және World Music бағытындағы ансамбльдер сайысы қарастырылған. Бұл формат аккордеонның мүмкіндігі тек классикалық репертуармен шектелмейтінін көрсетеді. Бес күндік бағдарлама өте тығыз әрі мазмұнды. Сонымен қатар әлемге танымал баяншылар мен аккордеоншылардың шығармашылық шеберлік сабақтарын ұйымдастыру көзделген. Біз осы бағытқа ерекше мән беріп отырмыз. Өйткені жас музыкант үшін әлемдік деңгейдегі орындаушыны сахнадан тыңдау бір бөлек болса, онымен тікелей жұмыс істеп, кәсіби кеңес алу – мүлде басқа тәжірибе.
– Құзырлы министрлік тарапынан қандай қолдаулар бар, халықаралық байқау өткізу көп қаражатты қажет етпей ме?
– Ең алдымен конфедерация тарапынан Мәдениет және ақпарат министрлігіне байқауды Қазақстанда өткізу туралы хат келіп түскен болатын. Осыдан кейін министрлік өзі тікелей қолдап, байқауды ұйымдастыруға пәрмен берген еді. Әрине, мұндай деңгейдегі халықаралық байқауды өткізу үшін қыруар қаражат керек. Біз өз мүмкіндіктерімізге қарай бюджеттен аздаған қаржы бөлдік, бірақ 60-70 пайыз демеушілердің қаражатымен атқарып отырмыз. Мәселен, басты демеушіміз Halyk bank болып отыр.
– Қазақстандық музыканттар үшін бұл байқаудың практикалық пайдасы қандай?
– Жалпы, кез келген музыкалық байқау категорияларға бөлінеді. Әлемде беделді байқаулар бар, мысалы Мәскеу мен Санкт-Петерборда өтетін әлемдегі ең танымал академиялық музыка конкурстарының бірі – П.Чайковский атындағы халықаралық конкурс, Аустрияның Зальцбургында, Моцарттың туған қаласында өтетін халықаралық академиялық музыка конкурсы – International Mozart Competition Salzburg сияқты байқауларға қатысып, орын алған орындаушылар қай уақытта да көптеген қолдауларға ие болады. Сол сияқты бұл байқау да әлемдік музыканың жоғары сатысында тұрған, мәртебесі мол жиын. Әр қатысушының болашағына да даңғыл жол ашатыны сөзсіз. Бірақ бұл жиынның ерекшелігі байқаудың барлық ережесін конфедерация өзі жасайды. Қазақстанның мәдениетінің бірнеше сатыға жоғарылағанын дәлелдеп, көрсете алатын үлкен жоба.
Қонақжайлығымыз бен мәдениетімізді танытуға тиіспіз
– Қазақтың дәстүрлі музыкасы мен баян-аккордеон өнерінің арасында қандай байланыс бар?
– Баянды бізде сырнай деп айтады. Бірі клавиштік, бірі түймелі аспап демесеңіз, екеуі бір аспап. Адырна мен жетіген, қылқобыз бен прима-қобыз, біздің қос ішекті домбыра мен үш ішекті домбыра секілді бір-біріне өте жақын музыкалық аспаптар. Баяғыдан баян және аккордеон орындаушылық мектебінің өзіндік қалыптасқан дәстүрі бар. Бұл аспаптар қазақ музыкасына жат емес. Керісінше, өткен ғасырдан бері халық әндері мен күйлерін, композиторлық шығармаларды орындауда кеңінен қолданылып келеді. Қазақтың дәстүрлі музыкалық ойлау жүйесі өте бай. Домбыра мен қобыздан бастау алатын ұлттық интонацияларымыз басқа аспаптардың орындаушылық мүмкіндігімен тоғысқанда жаңа бояу пайда болады. Сондықтан халықаралық музыканттардың Қазақстанға келуі біржақты үдеріс емес. Біз олардан әлемдік тәжірибе үйренсек, олар да Қазақстанның ұлттық музыкасын, орындаушылық дәстүрін және заманауи мәдениетін жақынырақ таниды.
– «Қазақконцерт» үшін осындай көлемдегі халықаралық жобаны ұйымдастыру қаншалықты жауапты міндет?
– Жауапкершілігі өте жоғары. Біз бір ғана концертті емес, бірнеше күнге созылатын халықаралық деңгейдегі кешенді жобаны өткізіп отырмыз. Қатысушыларды қарсы алудан бастап, марапаттау мен жабылу рәсіміне дейінгі әрбір бағыт мұқият үйлестіруді талап етеді. Оның үстіне, біздің алдымызда тек ұйымдастырушылық міндет тұрған жоқ. Біз қонақтарға Қазақстанның қонақжайлығын, мәдениетін, кәсіби ұйымдастырушылық деңгейін көрсетуге тиіспіз.
– Байқаудың Астанада өтуі елорданың мәдени имиджіне қалай әсер етеді?
– Тоғыз жолдың торабында, Орталық Азияның жүрегінде орналасқан көрнекті, заманауи қалаға әлемнің біршама мемлекетінен музыканттар мен сарапшылардың елордаға келуі қаланың халықаралық мәдени байланыстарын кеңейтеді. Олар Астананы көреді, Қазақстанмен танысады, біздің мәдениетіміз бен өнеріміз туралы өз елдеріне жаңа әсер алып қайтады.
– «Coupe Mondiale 79» аяқталғаннан кейін қандай мұра қалуы керек деп ойлайсыз?
– Бұл байқаудан кейін Қазақстан халықаралық баян және аккордеон қауымдастығының картасында бұрынғыдан да айқын көрінуі керек. Қазақстандық орындаушылардың халықаралық байқауларға қатысуы артып, шетелдік музыканттармен бірлескен жобалар пайда болып, ұстаздар мен оқу орындары арасында кәсіби байланыстар жалғасса, біз үшін ең үлкен нәтиже сол болады. Сонымен бірге бұл оқиға жас музыканттарға үлкен мотивация береді деп сенемін. Өнердегі үлкен жол көбіне осындай әсерден басталады. Қазірдің өзінде осы байқаудың Астанада өтетін есітіп, қызығушылық танытып жатқандар да бар.
– Әңгімеңізге рақмет!
Сұхбаттасқан
Сымбат БАУЫРЖАНҚЫЗЫ