Шаштың ағаруы көбіне қартаюдың алғашқы белгілерінің бірі саналады. Бірақ кей адамдардың шашы 20–25 жасында-ақ ағара бастайды. Бұған тек жас ерекшелігі емес, тұқымқуалаушылық, дәрумен тапшылығы және кейбір аурулар да әсер етуі мүмкін. Ағарған шашты қайта қарайтуға бола ма және оның алдын алу үшін не істеу керек?
Шаштың түсі меланин деп аталатын пигментке байланысты. Оны шаш түбіріндегі арнайы жасушалар – меланоциттер өндіреді. Жас ұлғайған сайын бұл жасушалардың белсенділігі төмендеп, шашқа түс беретін пигмент азаяды. Соның нәтижесінде шаш біртіндеп сұр немесе ақ түске енеді.
АҚШ Ұлттық денсаулық сақтау институтының (NIH) мәліметінше, шаштың ағаруына меланин өндіретін жасушалардың қызметі мен оларды жаңартып отыратын дің жасушаларының өзгеруі әсер етеді. Ғалымдар бұл үдерістің қалай жүретінін зерттеп жатыр.
Шаштың қай жаста ағара бастайтыны көбіне генетикалық ерекшеліктерге байланысты. Егер ата-анасының шашы ерте ағарған болса, баласында да осындай өзгеріс байқалуы мүмкін.
Дегенмен ерте ағарудың себебі әрдайым тұқымқуалаушылық емес. Кейбір жағдайларда В12 дәруменінің тапшылығы, қалқанша без қызметінің бұзылуы және басқа да денсаулық мәселелері шаш түсінің өзгеруіне ықпал етуі мүмкін.
Шаштың ағаруына күйзелістің әсері де зерттелген. 2021 жылы eLife ғылыми журналында жарияланған зерттеуде ғалымдар адамдардың шашындағы пигмент өзгерістері мен психологиялық күйзеліс арасындағы байланысты анықтаған. Кейбір қатысушыларда күйзеліс азайғаннан кейін жекелеген шаш талдарының түсі қалпына келген.
Бірақ бұл барлық ағарған шаш қайта қарайып кетеді дегенді білдірмейді. Зерттеуде байқалған өзгерістер шектеулі болған және жасқа байланысты табиғи ағаруды кері қайтаратын ем табылған жоқ.
Ал ағарған шашты жұлып тастауға бола ма? Дерматологтардың түсіндіруінше, бір ақ шашты жұлу оның орнына бірнеше ақ шаштың өсуіне әкелмейді. Бұл – кең тараған қате түсінік.
Дегенмен шашты қайта-қайта жұлу түбірін зақымдап, шаштың сиреуіне себеп болуы мүмкін. Оның үстіне жұлынған шаштың орнына өсетін жаңа шаш та көбіне сол түсте болады.
Шашты қайта қарайтуға арналған сусабындар, майлар мен дәрумендер де жиі жарнамаланады. Бірақ жасқа немесе тұқымқуалаушылыққа байланысты ағарған шаштың табиғи түсін тұрақты қалпына келтіретін косметикалық құралдың тиімділігі сенімді ғылыми дәлелдермен расталмаған.
Егер шаштың ағаруы белгілі бір дәрумен тапшылығымен немесе аурумен байланысты болса, негізгі себепті емдеу кей жағдайда пигменттің одан әрі жоғалуын тежеуге немесе ішінара қалпына келуіне көмектесуі мүмкін. Бірақ мұндай нәтиже барлық адамда байқалмайды.
Мамандар шашы ерте ағарған адамдарға өз бетінше дәрумен қабылдауға асықпауға кеңес береді. Өйткені ағзада жетіспейтін затты анықтау үшін дәрігердің тексеруі қажет болуы мүмкін. Ал дәрумендерді негізсіз қабылдау шаштың табиғи түсін қайтарады деген дәлел жоқ.
Шаштың саулығын сақтау үшін құнарлы тамақтану, темекіден бас тарту, ұйқы тәртібін сақтау және созылмалы күйзелісті азайту маңызды. Бірақ бұл шаралар генетикалық немесе жасқа байланысты ағаруды толық тоқтатуға кепілдік бермейді.
Егер шаш қысқа уақыт ішінде айтарлықтай ағарып, оған қоса шаш түсуі, қатты шаршау немесе басқа белгілер байқалса, дәрігерге қаралған жөн.
Осылайша, ақ шаштан толық әрі біржола құтылудың ғылыми тұрғыдан дәлелденген тәсілі әзірге жоқ. Бірақ шаштың ерте ағаруына әсер еткен себепті анықтау кейбір жағдайларда оның одан әрі өзгеруін тежеуге мүмкіндік береді.