Қараталдағы дәрігерлік амбулатория медициналық құрал-жабдықтармен қамтылды. «Үйдене» су қоймасынан шаруалардың егістігіне су жеткізіліп отыр, ал алдағы жұмыс суару арналарын салуға бағытталған. 2026 жылдың тоғыз айында ауданда кәсіпкерлікті қолдау, тұрғын үй салу, мәдениет пен спорт нысандарын жаңарту және ауылдарды абаттандыру жұмыстары да жалғасын тауып отыр. Бұл маңызды жұмыстардың барысы Шығыс Қазақстан облысының әкімі Нұрымбет Сақтағановтың бақылауында.
Зайсаннан Өскеменге, Алматыға және Астанаға ұшу мүмкіндігі қарастырылып жатыр. Жаңа халықаралық әуежайдың ықтимал бағыттары қатарында Қытайдың Үрімші, Алтай және Қанас қалалары да бар. Әуе қатынасы жолға қойылса, ауданға келу жеңілдеп, туризмді дамытуға, кәсіпкерлікті кеңейтуге және инвестиция тартуға мүмкіндік туады. Ауданда ішкі және келу туризмін дамыту үшін туристік инфрақұрылымды жақсарту, қызмет сапасын арттыру және «жасыл» туризм брендін қалыптастыру көзделген. Жергілікті тұрғындарды туристік кәсіпке тарту да осы жұмыстың бір бағыты.
Әуемен ұшар күн жақын
Әуежай құрылысының дайындық деңгейі 98%-ға жетті. Ұзындығы 2 200 метр болатын ұшу-қону жолағы, перрон және ұшақтардың жер үстімен жүретін жолы бойынша негізгі жұмыстар аяқталды. Аэродромның айналасындағы және оған кіретін жолдарда да негізгі жұмыс біткен. DVOR радиомаягын, жарық-сигнал жабдықтарын орнату, су бұру жүйесін, байланыс пен электр желілерін тарту жұмыстарының негізгі бөлігі орындалды.
Әуежай Bombardier Q400 және ATR-72 үлгісіндегі ұшақтарды қабылдауға лайықталған. Перрон төрт әуе кемесіне, ал терминал сағатына 150 жолаушыға дейін қызмет көрсетуге есептелген. Қазір терминалдағы, инженерлік және авариялық-құтқару нысандарындағы жұмыстар аяқталуға жақын. Жекелеген жабдықтар орнатылып, аумақ абаттандырылып жатыр. Құрылысты 2026 жылдың соңына дейін аяқтау жоспарланған.
Әуежай іске қосылғанда 126 штаттық орын қарастырылған. Қызметкерлердің басым бөлігін қолданыстағы Зайсан әуежайының мамандарынан жасақтау көзделіп отыр. Мамандарды даярлау мен тағылымдамадан өткізу жайы да пысықталған.
Әуе жолы алыс қалалармен байланысты кеңейтсе, ауыл жұртының күнделікті қатынасы автожолға тәуелді. Зайсан аумағынан өтетін 460 шақырым жолдың 168 шақырымы республикалық, 81 шақырымы облыстық, 211 шақырымы аудандық маңызға ие. Биыл «Зайсан – Жаңатұрмыс – Шүршітсу» және «Біржан – Ақарал» бағыттарындағы жолдарды орташа жөндеу аяқталды. Зайсан мен Жаңатұрмыс арасындағы жолдың қалған 4 шақырымы да биылғы жөндеу жұмыстарына кірді. Қаратал мен Шүршітсу ауылдарының көшелерін жөндеу жоспарланған. Бұл жолдармен ауыл тұрғындары аудан орталығына қатынайды, шаруалар өнімін тасиды.
«Үйдененің» суы қанша алқапқа жетеді?
Зайсанда биыл 411 шаруа қожалығы мен ауыл шаруашылығы тауарын өндіруші 16 170 гектар жерге дақыл еккен. «Үйдене» су қоймасынан 155 шаруашылықтың 8 608 гектар суармалы алқабына су жетіп отыр. Ендігі жұмыс – суды егістікке жеткізетін арналарды салу және қолданыстағы каналдардың жағдайын жақсарту.
Жалпы ұзындығы 113 шақырым болатын төрт негізгі су жеткізу арнасын салу көзделген. Сонымен бірге 10 151 гектар жерді суаруға мүмкіндік беретін 30 шаруашылықішілік каналдың жұмысын қамтамасыз ету қарастырылып отыр. Негізгі арналар суды жеткізсе, шаруашылық ішіндегі каналдар оны алқапқа таратады. Ал үш шаруашылық суды егістік басында үнемдеу үшін тамшылатып суаруды енгізген.
Суармалы жерлерді сумен толық қамту үшін каналдардың техникалық жағдайын жақсарту қажет. Мал шаруашылығында мал азығы қорын қалыптастырумен бірге, мал басының барлық түрі бойынша өсімді қамтамасыз ету және мал өнімділігін арттыру міндеті тұр.
Әлеуметтік қызметтер порталы, мектептердің оқу жылына дайындығы және мал азығы туралы бұрынғы сөйлемдер жаңа абзацтармен қайталанса, сол жерлерін біріктіріп жібер.
Мал шаруашылығында да өнім көлемі артқан. Тоғыз айда аудан шаруашылықтары тірідей салмағы 5 204,9 тонна болатын мал мен құсты союға өткізді. Бұл – былтырғы сәйкес кезеңнің 102,8%-ы. Сүт өндірісі 7 450,3 тоннаны, жұмыртқа өндірісі 838,4 мың дананы құрады. Екі көрсеткіш те былтырғы сәйкес кезеңнің 104,4%-ына жеткен. Ірі қара саны 1,3%-ға, жылқы саны 2,4%-ға өсті. Алда мал азығы қорын қалыптастыру және мал өнімділігін арттыру міндеті тұр.
Биыл бес ауылда ветеринариялық пункт салынды. Келесі жылы тағы бес пункт салу жоспарланған. Айнабұлақ, Біржан, Дайыр, Кеңсай, Сарытерек және Шіліктіде ветеринариялық пункттердің құрылысын бастау биылғы жұмысқа енді. Шілікті, Кеңсай және Сарытеректе мал қорымдарын салу да қолға алынбақ.
Ауылда кәсіп ашуға немесе бар шаруасын кеңейтуге ниетті тұрғындарға «Ауыл аманаты» бағдарламасы арқылы 225 млн теңге несие берілді. Қаражат толық игерілді. Бағдарлама ауылдағы кәсіпті қолдауға, жұмыс орындарын ашуға және тұрғындардың табысын арттыруға бағытталған.
Кәсіптің көкжиегі кеңейді
Зайсанда төрт мыңға жуық шағын және орта бизнес субъектісі жұмыс істейді. Олардың аудан экономикасындағы үлесі – 63,8%. Ауыл шаруашылығы мен саудада, көлік пен қызмет көрсету салаларында кәсіпті дамытуға мүмкіндік бар. Биылғы бірінші жартыжылдықта бөлшек сауда айналымы 14,8 млрд теңгеге жетіп, өсу қарқыны 118,9% болды. Көтерме сауда айналымы 7,2 млрд теңгені, оның өсу қарқыны 784,7%-ды құрады. Бюджетке 2,1 млрд теңге салық түсті.
Зайсаннан ұсынылған жалпы құны 11,8 млрд теңге болатын жобалар Шығыс Қазақстан облысының инвестициялық портфеліне енді. Оның екеуі жалпыұлттық, жетеуі өңірлік инвестициялық пулға кірді. Жобалар аясында жүзден астам жұмыс орнын ашу көзделіп отыр.
Жалпы инвестиция көлемі 5 млрд теңгені құрады. Өсу қарқыны 121,7%-ға, нақты көлем индексі 110,8%-ға жетті. Жеке инвестиция көлемі 41,4 млрд теңге болды. Оның өсу қарқыны – 127,0%, нақты көлем индексі – 115,6%.
Тоғыз айда 70 адам тұрақты жұмысқа орналасты, тағы 231 адам жұмыспен қамтудың белсенді шараларына тартылды. «Дипломмен ауылға» бағдарламасы бойынша төрт жас маманға ауылдан баспана сатып алуға қолдау көрсетілді. Тұрақты жұмыс орындарын ашу мен ауылға қажет мамандарды орналастыру осы саладағы негізгі міндеттердің қатарында.
Қаңтар мен қыркүйек аралығында аудан кәсіпорындары қолданыстағы бағамен 8 млрд теңгенің өнеркәсіп өнімін шығарды. Өнеркәсіп өндірісінің нақты көлем индексі екі түрлі берілген – 126,5% және 155,5%. Өңдеу өнеркәсібінің нақты көлем индексі 67,7% болды. Тау-кен саласында 3,4 млрд теңгенің өнімі өндіріліп, көрсеткіш 110% деңгейінде қалыптасты. Табиғи газ өндірудің заттай көлем индексі 154,7%-ға жетті.
Зайсанда мұнай мен басқа да пайдалы қазбаларды өндіретін, құрылыс саласымен байланысты кәсіпорындар жұмыс істейді. Өнеркәсіптің өсуіне тау-кен саласы мен газ өндіру елеулі үлес қосты. Алдағы міндет – өңдеу өнеркәсібінің өндіріс көлемін ұлғайту, жергілікті кәсіпорындардың мүмкіндігін кеңейту және аудан экономикасын әртараптандыру.
Ауылға ажар берген жаңа нысандар
Үлкен Қаратал мен Сарыжырада жаңа мектептер салынып бітті. Сарыжырадағы мектеп 50 орынға есептелген. Ауданның 28 мектебінде шамамен жеті мың оқушы білім алады. Биылғы жұмыстардың қатарында Қаратал және Мәметова мектептерін ағымдағы жөндеу, Зайсан технологиялық колледжінің шатыры мен шеберхана қоймаларын жөндеу бар. Мектептерді жаңа оқу жылына дайындау, оқушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету, оқу кабинеттері мен асханалардың санитариялық жағдайын жақсарту да назарда.
Ауыл мектептеріндегі инфрақұрылым мәселелерін шешу де күн тәртібінде. Күрделі және ағымдағы жөндеуді уақытында жүргізу, мектептерді жаңа оқу жылына дайындау, оқу кабинеттері мен асханалардың санитариялық жағдайын жақсарту – осы жұмыстың бір бөлігі. Оқушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге де көңіл бөлінеді.
Биыл ауылдарда 96 үйдің, Зайсан қаласында әрқайсысы 30 пәтерлі екі тұрғын үйдің құрылысы аяқталды. «Бір қабатты Шығыс» бағдарламасы бойынша ауылдарда 48 тұрғын үй, Зайсан қаласында екі көпқабатты тұрғын үй салынып, пайдалануға беріледі. Ауылдардан 50 тұрғын үй, Зайсан қаласынан екі 30 пәтерлі жалдамалы тұрғын үй сатып алу да биылғы жұмыстардың қатарында. Жыл басынан бері 6 795 шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді.
Тоғыз айда ауданда 35,4 млрд теңгенің құрылыс жұмысы атқарылды. Өсу қарқыны 189,4%-ға, нақты көлем индексі 176,5%-ға жетті. Биыл іске асырылып жатқан инфрақұрылымдық жобалар мен жөндеу жұмыстарының жалпы құны – 70 млрд теңге. Оған әуежай, мектеп, дәрігерлік амбулатория мен спорт нысандарына қатысты жобалар, жол жөндеу, көшелерді жарықтандыру және тұрғын үй сатып алу кіреді.
Қараталдағы жаңа дәрігерлік амбулатория салынып бітті. Медициналық құрал-жабдықтары қойылған амбулаторияны 2026 жылдың қарашасында іске қосу жоспарланып отыр. Тоғыз округтің ауылдарында тұрғындарды тегін дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуге арналған жаңа медициналық пункттер ашылды. Аудан тұрғындарына медициналық көмекті аудандық аурухана, тоғыз дәрігерлік амбулатория, медициналық және фельдшерлік-акушерлік пункттер көрсетеді. Жеке медициналық орталықтар да жұмыс істейді.
Аудандық аурухананың жансақтау бөлімшесін, Жалши мен Бақасудағы медициналық пункттерді күрделі жөндеуге жобалық-сметалық құжаттама әзірленді. Ауруханадағы оттегі өндіру станциясы жаңғыртылды. Бұл шұғыл көмек көрсету кезінде медициналық оттегінің үздіксіз берілуін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Шығыс Қазақстан облысының ауруханалары арасында Зайсан аудандық ауруханасы видеокапсулалық эндоскопияны алғаш қолдана бастады. Бұл әдіспен асқазан-ішек жолдарын, соның ішінде әдеттегі эндоскопиямен толық тексеру қиын аш ішекті зерттеуге болады.
Ауыл медицинасының алдағы міндетінің бірі – медициналық пункттердің тұрақты жұмысын қамтамасыз ету. Тұрғындарды дәрі-дәрмекпен қамту, жабдықтарды жарамды күйде ұстау және медицина мамандарының әлеуетін нығайту да осы жұмыстың қатарында. Аудандық ауруханада бөлімшелерді жаңғыртуға басымдық беріліп отыр.
Ел игілігіне арналған істер
Зайсанда болашақ оңалту орталығына жер бөлінді. Орталық мүгедектігі бар адамдарға, соның ішінде аутизмі бар және психикалық дамуы тежелген балаларға арналады. Қазір жобалық-сметалық құжаттама әзірленіп жатыр. Сараптама оң қорытынды берсе, жобаны іске асыруға бюджеттен қаражат бөлу жөнінде өтінім беріледі.
2026 жылғы 1 қазандағы жағдай бойынша ауданда мүгедектігі бар 1 372 адам тұрады. I топта 152, II топта 722, III топта 498 адам бар. Ауданда мүгедектігі бар 163 бала тұрады. Арнаулы әлеуметтік қызметтерді жеке оңалту бағдарламасына сай «Әлеуметтік қызметтер порталы» арқылы алуға болады.
Халыққа әлеуметтік қызмет көрсету аумақтық орталығының мамандары 116 адамға үйінде көмек көрсетеді. Психологиялық-педагогикалық түзету кабинеті 68 баламен жұмыс істесе, лицензиясы бар жеке ұйымдар 95 адамға арнаулы әлеуметтік қызмет көрсетеді. Аумақтық орталыққа көмекке мұқтаж тұрғындарға арналған Jac Sunray арнайы автокөлігі берілді.
Сарытеректегі мәдениет үйін жабдықтауға «Қазақстан халқына» қоғамдық қоры арқылы 185 млн теңге қарастырылды. Мәдениет үйіне LED-экрандар, бейне және дыбыс жабдықтарын орнатып, оқу кабинеттерін қажетті техникамен қамту көзделген. Ауыл тұрғындарына арналған мәдени шаралар үшін ашық аспан астындағы сахна, алтыбақан және киіз үй де қарастырылған. Ал Зайсан аудандық мәдениет үйіне жаңа шағын автобус берілді. Онымен аудан өнерпаздары аудандық, облыстық және республикалық байқаулар мен мәдени шараларға қатынай алады.
Ауданда 105 спорт нысаны мен 11 мәдениет мекемесі жұмыс істейді. Зайсан қаласында дене шынықтыру-сауықтыру кешенінің, ал Сарытеректе спорт модулінің құрылысы басталды. Бұл нысандар балалар мен жастардың спортпен шұғылдануына жағдай жасап, ауданда бұқаралық спортты дамытуға арналған.
Көшенің көркі – тазалық
Биыл Қаратал, Кеңсай және Шүршітсуда көшелердің жол желілерін жөндеу, Біржан, Дайыр мен Қарабұлақта көшелерді жарықтандыру қолға алынған жұмыстардың қатарында. Айнабұлақ, Көгедай, Шілікті ауылдары мен Зайсан қаласындағы балалар ойын алаңдарын жөндеу де қарастырылған.
«Таза Қазақстан» сенбіліктерінде 480 гектар аумақ тазартылып, 69 тоннадан астам қоқыс шығарылды. Шамамен екі мың алма көшеті отырғызылды. Ауданды абаттандыру және көгалдандыру жұмыстары аясында барлығы 15 мың түп түрлі ағаш егілді.
Бес ауылдық округте өрт сөндіру пункттері ашылды. Біржан мен Сарытеректе пункттер жұмысын бастады, Шіліктіде құрылыс қолға алынды. Ауылдағы өрт сөндіру пункттері өртке жедел әрекет етіп, оның таралуына жол бермеуге, тұрғындардың өмірі мен мүлкін қорғауға арналған. Зайсан қаласында учаскелік полиция пунктін ашу да биылғы жұмыстарға кірді.
Отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу үшін Зайсан аудандық полиция бөлімі мен прокуратура QR-байланыс жүйесін енгізді. Ол арқылы тұрғындар аты-жөнін көрсетпей көмекке жүгіне алады. QR-кодтар қоғамдық көліктерге, дәріханаларға, дүкендерге және әлеуметтік нысандарға орналастырылды. Тұрғындарға жүйені қалай пайдалану керегі түсіндірілді.
Біржан ауылдық округіне қарасты Қуаныш ауылының тұрғындары «Ішімдіксіз, құқықтық тәртіп орнаған ауыл» бастамасын қолдады. Қуаныш – ауданда осы бастамаға қосылған үшінші ауыл. Тұрғындардың шешімі салауатты өмір салтын ұстануға, отбасылық құндылықтарды нығайтуға және құқық бұзушылықтың алдын алуға бағытталған. Аудан әкімдігі құқық қорғау органдарымен бірге қоғамдық тәртіпті сақтау және тұрғындардың құқықтық сауаттылығын арттыру жұмыстарын жалғастырып жатыр.
Зайсанның алдағы дамуында ауылдың да, аудан орталығының да өз орны бар. Ауылдағы шаруаның өрісін кеңейту, жергілікті кәсіпке жағдай жасау және тұрғынға қажет қызметті жақындату – өзара сабақтас міндеттер. Осы бағыттағы жұмыстар жалғасады. Өйткені ауданның дамуы әр елді мекендегі күнделікті тіршіліктен, тұрғынның өз ауылында еңбек етіп, кәсібін жүргізуіне жасалған жағдайдан көрінеді.
Кәмила ДҮЙСЕН