Тұрмыстық жемқорлық азаяр емес

Газет мақаласы "Айқын" газеті №104

Еліміздің сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаты ағарту, алдын алу және жазалауды ұтымды ұштастыра отырып іске асырылады. Сыбайлас жемқорлық қылмысы үшін қылмыстық қудалау институты да күшейіп тұр. Ол дұрыс та. Құқыққа қарсы әрекеттер үшін жазалау әлеуметтік әділдікті қамтамасыз етеді. Алайда сыбайлас жемқорлық, пара беру тыйылар емес.

 Тұрмыстық жемқорлық азаяр емес

Сыбайлас жемқорлыққа қар­сы іс-қимыл агенттігі 2018 жылдан бастап 2019 жылдың мамыр айына дейін 414 пара беру фактісін тіркеген. 328 адам қылмыстық жауапкершілікке тартылып, оның 196-і сотталған. Сотталғандар ара­сында 37 адам бас бостан­ды­ғынан айырылса, 27 адамға бос­тандығын шектеу жазасы кесілді. Ал 132 адамға айыппұл салынды.

«Талдау көрсеткендей, пара берушілер көбінесе жеке компа­ниялардың өкілдері, олар лауа­зымды тұлғаларды сатып алу ар­қылы кәсіпкерлік қызметті қо­лайлы жүзеге асыру немесе Мем­лекеттік сатып алу шарттары бойынша орындалған жұмыс актісіне кедергісіз қол қою үшін мәселе шешеді. Мысалы, «Қазақ­жолқұрылыс» ЖШС директоры З.Дощанов «Алматыжолзерт­ханасы» РММ директорына жол құрылысы кезінде материалдарды арзандау материалдарға өзгертуді келіскені үшін 2 млн теңге пара берді. Осы заңсыздығы үшін оған 30 млн теңге айыппұл салынды. Сотталған адам өмір бойы мемле­кеттік қызметте және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында қызмет атқару құқығынан айы­рылды», – дейді Сыбайлас жем­қорлыққа қарсы іс-қимыл агент­тінің Тергеу департаментінің аға тергеушісі Данияр Бигайдаров.

Оның айтуынша, Қостанай облыстық онкологиялық дис­пан­серінің бас дәрігеріне мем­лекеттік сатып алу келісімшартын жасасу кезінде көрсеткен қамқор­лы­ғы­на пара бергені үшін Noda med ЖШС директоры Н.Құдабаев 6 ай­ға бас бостандығынан айы­рыл­са, «Дез Сервис KZ» ЖШС ди­рек­торы Б.Омаровқа 360 мың теңге көлемінде айыппұл салынды.

Сонымен қатар бағыныш­­тылардың өз басшыларына қыз­метке тағайындалғаны және жоғарылағаны үшін пара беруі жалғасып келеді. «Тұр­мыстық сы­байлас жемқорлық» деп ата­латын мұндай көріністер толы­ғымен жойылмай отыр.

Агенттік тұлғалардың ел ішін­дегі іссапарларында қызметтік лауазымын асыра пайдалану мә­селесін бақылауға алғаны белгілі. Агенттік төрағасы А.Шпек­баев бұл тексеруге облыс­тық, аудан­дық, ауылдық деңгей­дегі мемле­кеттік қызметшілердің әлеуметтік желілер арқылы тұрақты түрде түсетін шағымдары негіз бол­ғанын айтқаны есте. Міне, тексе­ру нәтижесі көп ұза­май белгілі болып жатыр. 20-30 маусым ара­лығында барлық өңірде Ұлттық бірыңғай тестілеу өткізілді.

«Осы кезеңде өңірлерге ба­ғытталған Білім және ғылым ми­нистрлігінің 169 комиссия­сының қызметіне оперативтік қолдау көрсеттік. Әрбір комиссия құ­рамына 15 адамнан кірді, соның ішінде мұғалімдер, техникалық қызметкерлер, бағдарламашылар бар. Осы жұмысымызда қылмыс­тық құқықбұзушылық фактілерін анықтадық. Мәселен, Ақтөбе облысында Мұғалжар ауданы әкімінің орынбасары, Қандыағаш қаласы №4 мектебінің директоры Білім және ғылым министрлігінің комиссия кездесулерін ұйым­дастыру үшін (тұру, тамақтану, бос уақыт және т.б.) жалпы білім беру және мектепке дейінгі мекеме­лердің директорларынан ақша жинау факті бойынша қылмыстық іс қозғалды. Жиналған ақшаның жалпы сомасы 540 мың теңгені құрады. Шымкент қаласында жедел-іздестіру шараларының қорытындысы бойынша ҰБТ-да жоғары баллға уәде беріп, одан ары грантқа түсуге көмек көрсету үшін М.Кеңесбайдан алдын ала алған 500 мың теңгенің 125 мың теңгесін қайтару кезінде Шым­кент қаласы Білім басқармасының маманы ұсталды», – дейді Сы­байлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі қоғаммен бай­ланыс департаментінің директоры Арман Бердалин.

Оның дерегіне сүйенсек, жер­гілікті мемлекеттік органдардың лауазымды тұлғаларынан Білім және ғылым министрлігінің ко­миссия өкілдеріне ҰБТ өткізуге жауапты тұлғаларға бос уақытты ұйым­дастыру жайлы ақпарат келіп түскен. Жамбыл облысында жер­гілікті филиалдың жетекшісі ко­миссия мүшелеріне арнап, 25 адамға мейрамханада ішімдік қосылған керемет кешкі ас ұйым­дастырған. Ал Алматыда Білім және ғылым министрлігінен UIB (Халықаралық бизнес уни­вер­ситеті) жіберілген комиссия мүшелерінің бейәдеп іс-қимыл фактілері тіркелген, яғни олар ойын-сауық мекемесінде алко­гольді ішімдік ішкен. Осы факт бойынша қызметтік тексеру бас­талыпты. Жоғарыда көрсетілген әрекеттерге қатысты барлық лауазымды тұлға заңда көзделген жауапкершілікке тартылады.

Қалай десек те, айналасын жегі құрттай жалмай беретін сыбайлас жемқорлықпен күрес тоқтамайды. Бұл мәселенің Мем­лекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұлықтау рәсімі кезінде де айтылуы бекер емес. Президент сол іс-шарада бірінші қыркүйекке дейін жемқорлықтың деңгейін мейлінше төмендетуге бағыт­талған реформалар топтамасы дайындалатынын айтты.

«Жемқорлық – мемлекеттің дамуын тежейтін кесел. Бұл қо­ғамдағы өзара сенімге, жалпы мемлекетіміздің қауіпсіздігіне қатер төндіретін құбылыс. Сы­байлас жемқорлыққа қарсы жүйелі жұмыс жүргіземіз», – деді ол ұлықтау рәсіміндегі сөзінде.

Ендеше, «ұрыста тұрыс» жоқ демекші, осы қоғамның бір мү­шесі ретінде сіз де, біз де сыбайлас жемқорлық дерегін көргенде үнсіз қалмайық.


Айдана БЕГІМ