Өз тұрмысыңа ризасың ба?

Газет мақаласы "Айқын" газеті №122

Қазақстандықтардың 60 пайызы өз өмір деңгейіне қанағаттанады. Бұл жайында Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитеті жариялаған «2019 жылдағы Қазақстандағы халықтың тұрмыс сапасы» атты зерттеуінде айтылған. Әрине, әлеуметтік желілерде ағындаған арыз-шағымдар, кейбір қоғам өкілдерінің наразылық білдіру үшін көшеге шығып кетуі, тіпті атаулы әлеуметтік көмекке мұқтаждардың көбеюі бұл көрсеткіштің шынайылығына шүбә келтіруге негіз болатындай.

Өз тұрмысыңа ризасың ба?

Сонымен бірге, талай ғасыр­дан бері бастан кешкен қиямет, қиянат, нәубет, ашаршылық, со­ғыс, этноцид қаймана қазақ­тың бойына бейбіт күнге, бостан басқа, алдағы асқа қанағат ете білу қасиетін дарытты. «Талап­танып әрнеге, Созады қолын тал­пынған. Қанағат керек ба­рына, Қолыңда болса жарты нан», – дейді Балқы Базар жырау.

Оның үстіне ислам діні де иманы кәміл мұсылманның бойында болуы керек рухани қасиеттердің бірі ретінде қана­ғатшылдықты танып, соған тәр­биелейді. Себебі, қанағатсыздық ашкөздік, дүниеқоңыздық, жем­қорлық, көреалмаушылық се­кілді лас қарекеттер мен кесір-кесапаттарға бастайды.

«Қанағат – әдептіліктің бас­ты белгісі. Ол адамның сана-сезімі мен іс-қимылындағы жақ­сы әдет. Қанағатты әдетке ай­налдырған жан өмір бақи игілігін көреді. Өйткені ол адам­шылық жолдан тайдырмайды, аздың өзіне қанағат қылдырады. Сондай-ақ ол ашкөзділікке жі­бермейді, біреудің дүние-затына сұқтандырмайды, сұғанақтық жасаттырмайды. Сондықтан қа­нағатшыл кісі жұмсақ, кішіпейіл де қарапайым болып, көптің құр­метіне ие болады. Хадис шарифте: «Мұсылман болып жеткілікті табысы болған және осыған қанағат еткен кісі қандай бақытты» деп, Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) қанағатшыл адамды ба­қытты адамға теңеп кеткен», – дейді дінтанушы Қайрат Қана­пиянов.

Қалай болғанда, Статистика комитетінің «Халық тұрмы­сы­ның сапасы» сауалнамасы ая­сын­да үй шаруашылықтары ара­сында жүргізген іріктемелі зерт­теу қорытындысына жү­гін­сек, Қазақстан халқының 60 па­йызы (респонденттердің жеке, субъективті бағалауы бойынша) жалпы алғанда, өз тұрмысына қанағаттанатынын айтқан.

– Бұл ретте қалалықтарға қарағанда, ауылдық жерлердің тұрғындары арасында қана­ғаттанғандардың қарасы басым және ондай адамдар үлесі тиі­сінше 54,4% және 69,3%-ды құ­райды. Сонымен бірге, әйел­дермен салыстырғанда, ерлердің өз өміріне көбірек қанағат­та­на­тыны анықталды. Бұл көрсеткіш тиісінше 58,5% және 61,8% болды, – дейді отандық статис­тикашылар.

Атап өту керек, былтырғы зерттеумен салыстырғанда, от­басылардың тұрмысына қана­ғаттанушылығы елеулі түрде артыпты. Өткен жылы бұл көр­сеткіш 56,6% болған.

Әр нәрсені қанағат тұтуға болады. Мемлекеттік органның ресми зерттеу қорытындысына сәйкес, сұрақтарға жауап берген респонденттердің 48,5 пайызы денсаулығына толығымен кө­ңілі толатынын жеткізсе, тағы 46,5 пайызы тек «ішінара қа­на­ғаттанатынын» көрсеткен.

Осы орайда қазақстан­дық­тардың жасы ұлғайған сайын денсаулығына қанағаттану үлесі төмендей беретіні белгілі болды. Мәселен, 15-17 жастағыларға қарағанда зейнеткерлер ара­сында дені-қары саулар орташа алғанда 2,8 есеге төмен.

Сүйенер ешкімі жоқ, соқа басы жалғыз қалған адамның өз өміріне риза болуы қиын. Психо­логтардың пайымдауынша, ин­дивидуализм мен ақпараттық технологияларға құрылған зама­науи өркениет адамзат арасында жалғыздық сезімін арттырып, осынау эмоционалды ахуалды, әлеуметтік-психол­о­гиялық құ­былысты эпидемияға айнал­дыруда.

диаграмма.jpg

Дегенмен Қазақстан қоғамын бұл індет әзірге жаппай жайлай қоймағанға ұқсайды. Сауал­на­ма­ға қатысқан азаматтардың жар­ты­сынан астамы немесе 57,4 па­йызы туыстарының, та­ныста­ры­ның моральды қол­да­уына сенімді екенін білдіріпті. Бұл тұрғыда ерлер мен әйелдердің байламдары бір жерде тоқай­ласып отыр. Тиісінше олардың 57,6 пайызы және 57,3 пайызы қажет болған кезде жақын-жуықтары мен жора-жол­дастарынан ла­йықты моральды қолдау көреріне сенеді.

Өздерінің қолы бос уақы­тының көлеміне қазақ­стан­дықтардың 44,3 пайызы ғана қанағаттанатынын айтыпты. Қалған 50,9 пайызы – ішінара қанағаттанады, 3,7 пайызы – қа­нағаттанбайды, ал 1,1 пайызы мұн­дай сұраққа нақты жауап беруге қиналған көрінеді.

Статорган өкілдері халықтан «негізгі мемлекеттік қызметтерді көрсетушілердің ұсынылған тіз­бесінен қайсысының жұмысына қанағаттанатынын» сұрасты­рыпты.

Бірінші орынға «ақ халатты абзал жандар» шығып отыр: жедел медициналық жәрдем орталықтары көрсететін қызмет сапасына азаматтардың 46 па­йызы қанағаттанатынын біл­дірген. Сонымен бірге, былтырғы зерттеу қорытындысымен са­лыс­тырғанда, 2019 жылы поли­ция­ның көрсеткен қызметтерінің са­пасына қанағаттанған рес­пон­денттердің үлесі 1,8 пайыз­дық тармаққа артып, 38,2%-ға жетті.

Әйтсе де, қанағат сезімі көп жағдайда ырыздық-несібемен байланысып жатады. Сауалнама барысында халық өкілдерінің 59,7 пайызы өздерінің әл-ауқаты соңғы жылы өзгермегенін рас­таған. Небәрі 36,4 пайызы жақсарғанын мәлім еткен.

Респонденттердің 68,8 па­йы­зы өздерінің материалдық қам­сыздандырылу, яғни дәулеті дең­гейін «орташа» деп бағалаған. Сұралғандардың бар-жоғы 0,3 па­йызы ғана өздерін бай, өте ауқат­ты санайды. Қалғаны кедей еке­нін мойындаған. Өзінің қаржылық жағдайына қана­ғат­танатын қазақстандықтардың қатары 35,9%-ды құрады.

Зерттеу нәтижелері бойын­ша, респондентердің тек 18,3 па­йызы өз күшімен баспана сатып ала алғанына марқайған. Тағы 22,7 пайызы тұрғын үй жағдайын жақсарту саласындағы мемле­кет­тің қамқорлығына қанағат­тана­тынын жеткізген.

Респонденттердің 4,4 пайызы баспана жалдауда немесе ипоте­калық төлемдерді төлеуде бір рет қаражаттың тапшылығына кездескенін баяндаған. Тағы 1,8%-ында 2 және одан да көп рет осындай қиыншылық туған. Басым бөлігі 55,6 пайызы мұндай проблемадан ада екенін айтқан.

Бір қызығы, қазақстандық­тардың небәрі 38,2 пайызы ғана өмірінде бір де бір рет пәтер жалдап тұрмағанын және ипо­тека алмағанын хабарлапты.

Республикамыздағы отбасы­лардың 73,9 пайызы барлық мүшелерінің қысқы және жазғы аяқ киімнің екі жұбына ие еке­нін және болмаса, жаңасын сатып алуға мүмкіндігі барын белгілеген.

19,6 пайызы аяқкиімнен та­рыққанын көрсетті. Ал 6,5 па­йызы бұл мәселені маңызды деп санамайтын болып шықты. Аза­маттардың 44,1%-ының отба­сымен, туыстарымен немесе дос­тарымен айына бір рет болса да бірлесіп қыдыруға, бас босуға мүмкіндігі бар. 43,8%-ының мұн­дай мүмкіндігі жоқ. Тағы 12,1 па­йызы мұны қажет деп санамайды.

Қазақстан тұрғындарының 37,4 пайызы болашаққа сеніммен қа­райды. 36,4 пайызы болашақта өмірі жақсаратынан үміт қылады. Тек 0,2 пайызы тұрмысы нашар­лай түседі деп қамығады.