Күтімі жоқ көшет қайдан өнсін?!
Күтімі жоқ көшет қайдан өнсін?!
«Бір тал кессең, он тал ек» дейді қазақ даналығы. Осы қағиданы бағдаршам еткен Үкімет соңғы онжылдықтың бедерінде ауыл-аймақты көріктендіріп, тал-дарақтарды отырғызуды мықтап қолға алды. Алайда қазынадан қыруар қаржы бөлініп, жас өскіндер егілгенімен, оның өсімі көңіл көншітпей тұр. Тіпті, кей тұстарда жауаптылардың жауап­сыздығынан ағаштар қурап, құр бұтағы қалған. Мұндай келеңсіз көріністер Жамбыл облысында да аз емес. Берекесі қашқан бастама Облыс әкімдігі Табиғи ре­сурс­тар және табиғат пайдалануды рет­теу басқармасы берген ақпа­ратқа сүйенсек, 2021-2025 жылдар­ға арналған елді мекендерді көгал­дандыру және абаттандыру бойын­ша өңірлік жоспарға сай 814,6 гек­тар жерге 970,0 мың дана ағаш отырғызу жоспарланған екен. Ал 2021 жылы Тараз қаласы мен ау­дандар бойынша 151,2 гектар ау­маққа 179 мың дана ағаш егу көз­делген. Жыл қорытындысымен 166 гектар жерге 232,2 мың дана ағаш отырғызылса, жоспар Тараз қаласы мен бірқатар ауданның белсен­ділігімен ғана орындалыпты.
– Тараз қаласы мен Байзақ, Қордай және Жуалы аудандарының жұмысты артығымен орындауының арқасында көрсеткіш орындалып отыр. Меркі, Талас және Шу аудан­дары жүктелген міндеттің меже­сінен шыға алмады.
Жас өскіндердің шығымды­лы­ғы 57,6 пайыз болса, Шу ауданы бо­йынша егілген бірде-бір тал өн­беді. Бір сөзбен айтқанда, жергілікті билік ағаштарға мүлде күтім жасамаған.
 Отырғызылған тал-дарақтарға Сарысу ауданы ғана қоршау жүр­гіз­ген болса, қалған аудандар бұл жұ­мысты орындамады, – дейді Та­биғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасы басшысының орынбасары Айбар Адилбаков.
Ал биыл өңір бойынша 161,2 гектар аумаққа 191 мың ағаш отыр­ғызу жоспарланса, 78,5 гектарға барлығы 83,7 мың түп тал-дарақ егілген. Жуалы, Сарысу мен Талас аудандары ағаш егуге 32,0 миллион теңге бөлсе, Қордай, Байзақ, Меркі аудандары демеушілер көмегімен жұмысты жүйелеуге тырысқан. Алайда қазынадан қаржы қараған аудандарда мердігер компания анық­талмай жұмыс жүрісінен жа­ңылса, өзге аудандар бюджеттен тиын бөлінбегенін сыныққа сылтау еткен. Соның салдарынан жос­пар­дағы 191 мың түп ағаштың 107,3 мыңы отырғызылмай отыр. Қаржы неге бірдей қаралмайды? Мұндай сандарға қарап санаң сан саққа кетеді. Сонда бір ауданға қазынадан қаржы қаралып, екін­шісіне неге бюджеттен тиын бөлінбейді?
– Негізі, Мойынқұм ауданы хал­қының саны күн санап азайып жатыр. Оны біз айтпасақ та, тұр­ғындардың өздері көріп отыр. Сондықтан қандай да болмасын жобаны жандандырмас бұрын ау­данның әлеуметтік-экономикалық жағдайы ескеріледі. Биыл тал-дарақ егуге қаржы бөле алма­ға­нымыз рас. Алайда келер жылы Айдарлы ауы­лы маңындағы 1 гек­тар жерге бюд­жет қаржысына ағаш отырғызу жоспарлануда. Бұл жұ­мыстар «Жа­сыл белдеу» жобасы ая­сында жүзеге асады, – дейді Мо­йынқұм ауданы әкімдігі ішкі саясат бөлімі бас­шысының мін­детін атқарушы Ардақ Әлімов.
Ал егілген бірде-бір талы өнбей қалды делінген Шу ауданы маман­дарының айтар өз уәжі бар екен.
– Негізі, биыл демеушілер есе­бінен Көктөбе, Абай, Көкқайнар ауылындағы саябақтарға 5 мың түп ағаш отырғызған болатынбыз. Алайда облыс әкімдігі оны есепке алмай қойды. Оған себеп – тал-дарақтарды бюджет қаржысына отырғызуы керек екен. Шынымды айтсам, мен мұны түсінбедім. Десе де, аудан әкіміне айтып, келер жылы тал отырғызуға қазынадан қаржы қаралатын болып шешілді. Бірде-бір ағаш өнбей қалды дегенге келер болсақ, рас қоршауы болмағаннан кейін жас өскіндерді мал жеп кетіп жатады. Сондықтан біз жаңа отырғызылатын ағаш­тар­дың айналасын қоршап, тұрақты түрде ағын су келетін қылып жаса­сақ деп отырмыз, – дейді Шу ауда­ны әкімдігі Тұрғын үй-ком­му­налдық шаруашылығы, жолау­шы­лар көлігі және автомобиль жол­дары бөлімінің басшысы Жадыра Қалиқов.
  P.S. Әрине, байыбына бармай жатып байбалам салудан аулақпыз. Алайда келер жылы өңір бойынша 169,3 гектар аумаққа 205 мың дана ағаш отырғызып, оны қоршау мен күтіп-ұстауға 205,4 миллион теңге бөлу жоспарланған. Әлбетте, қо­мақ­ты қаржының қаралатыны қуанта­ды. Бірақ миллиондаған ақша тағы күнге қурап, желге ұшпасына кім кепіл? Олай дейтініміз – биыл об­лыстың бұрынғы әкімі Бердібек Сапарбаев салтанатты түрде отыр­ғызған ағаштың өзі сусыз қалып, қурап кеткен болатын. Және бұл бі­рінші рет қайталанып отырған жағ­дай емес. Жыл басында Тараз қала­сының экс-әкімі Ержан Жылқыбаев: «Жылда облыс әкімін апарып тал отырғызамыз. Соңында ешқандай күтім болмай қурап кетіп жатады. Жаһанға жар салып, БАҚ өкілдерін апарып жарнамалаған облыс әкімі отырғызған ағаштың өзінің жағдайы осылай болып жатса, басқасынан не сұраймыз? Ұят, тегі. Осыған ең бол­ма­са көңіл бөлсеңіздер қайтеді», – деп ішкі қынжылысын жеткізген.

Саян ТІЛЕУЖАН, Жамбыл облысы