Жаңадан келген түбіртектегі жылудың құнын көрген халықтың жанайқайы әлеуметтік желілерді біраз шулатты. Дегенмен үшдеңгейлі төлем жүйесі қолданысқа еніп кететіні анық болды. Өңірдегі жылу тарифінің бірден 23 пайызға дейін шарықтап кетуінің себебін қаланы жылумен қамтушы «Көкшетау Жылу» коммуналдық кәсіпорны түсіндіріп көрген. Бірақ бұл онсыз да қалтасы жұқарған жұрттың көкейіне қонар емес.
Кәсіпорынның экономикалық және қаржылық мәселелер жөніндегі бас директорының орынбасары Асқар Нұрмағамбетовтың айтуынша, жылу тарифі алғашқыда 2021 жылдан 2025 жылға дейін деп Гкал-ына 4 652 теңгеден деп бекітілген. Бұл бес жылдық жоспар жыл сайын төрт пайызға дейін көтеріледі деп болжанған. Алайда еліміздегі инфляция деңгейінің одан әлдеқайда жоғары болуы кәсіпорынға жылу тарифін күрт көтеруге мәжбүр еткен.
– Өздеріңіз білетіндей, тариф өсімі 4 пайыз деп жоспарланған. Алайда іс жүзінде тек 2022 жылдың өзінде ғана инфляция 22 пайызға жетті. 2023 жылы 12 пайыздан асып жығылды. Сондықтан кәсіпорында тариф тапшылығы сезіле бастады. Коммуналдық кәсіпорынның тек жылу энергиясын өңдеуге кететін шығындары ғана 8 миллиард теңгеден асып кетті. Бірақ осы жылу энергиясын сатудан түсетін кіріс небәрі 4,5 миллиард теңгені құрап отыр. Бұл айырмашылық бізге жергілікті бюджет қоржынынан қаражат беру арқылы субсидияланады. Былтыр тамызда біз белігілі бір жұмыстар жүргізіп, орташа жалақыны арттыру есебінен тарифті көтеруге қатысты заңнамалық актіге өзгерістер енгізілді, – дейді Асқар Нұрмағамбетов.
Осылайша, кәсіпорын 1 тамыздан бастап жылудың орташа өткізу тарифін Гкал-ына 4 800 теңгеге дейін көтеріп алған. Алайда бұл баға тек бюджеттік мекемелер мен заңды тұлғаларға ғана деп бекітілген. Жалпы, халыққа тариф сол өткен жылдың басындағы деңгейінде қалған. Дегенмен ақпан айында күрт көтерілген тариф халықтың қалтасына ауыр салмақ болып, тіпті бұрынғы төлемінен бірнеше есе артық түбіртек келді деген жұрттың қарасы көп болды. Жанайқайын жеткізген тұрғындар баға қымбаттағанымен іс жүзінде еш өзгеріс жоқтығын айтады.
– Қалалық су арнасына барып қайттым. Былтырға жасалған төлемнің қайда кеткенін түсіне алмадым. Былтырғы ақпанда салыстыру болған. Ал биыл қаңтар айында былтырғы көрсетімді осы жылдың көрсеткішінен алып тастаған. Яғни, 337-ден 290-ды алып 47 қылып есептеп, осы жылдың тарифі 227,3-ке көбейтіп, 13 738,49 теңге сомасын алыпты. Іс жүзінде 47-ні 227,03-ке көбейтсе, 10 670 болады. «Сонда өткен жылға жасалған төлем қайда кетті?» деген сауал туындайды. Көршілерімнің біріне, тіпті жылдар бойы төлем жасалмағандай 38 мың, астыңғы қабатта тұратын әйелге 57 мың теңгеге түбіртек келіпті. Ыстық су жоқ. Бірақ есептегіштің көрсеткіштерін олар бағаны бір деп суық суға қоса есептеп жібереді. Екі баған әрі екі есептегіш тұрғанымен есептеу кезінде оларды біріктіріп жібереді, – дейді Сәния Омарова есімді қала тұрғыны.
Мұны коммуналдық кәсіпорын жылу энергиясын өңдеу шығындарының шамадан тыс көп болғандықтан осындай қадам жасалғанымен түсіндірді. Асқар Нұрмағанбетовтың айтуынша, биылдың өзінде жылу энергиясын тарату 9,3 миллиард теңгеге жетіп жығылған. Оның ішіде тек электр энергиясы үшін кәсіпорын 32 пайызын, яғни 3,3 миллиард теңге көмірге 27 пайыз, яғни 3 миллиард және 21 пайызын жалақы қорына жұмсалатынын айтады.
– Осы жылдың қаңтарынан көмірдің бағасы бірден 30 пайызға өсіп тоннасына 5 816 теңгеге жетіп жығылды. «Көкшетау Энерго» да электр энергиясына тарифті өткен жылдың наурызында 30 пайызға бірден көтеріп 44 теңгені құраған. Сәйкесінше, шығындардың ұлғаюы тарифтің көтерілуіне әкеліп соқты. Заңнама шеңберінде біз желтоқсан айында стратегиялық тауарлардың өсуі есебінен тарифті ұлғайтуға Табиғи монополияларды реттеу комитеті департаментіне өтінім бергенбіз. Департамент орташа өткізу тарифін Гкал-ына 5 471 теңге деп бекітті. Халыққа тарифтің көлемі 23,9 пайызға көтерілсе, заңды тұлғаларға 0,9 пайыз, бюджеттік ұйымдарға 2,1 пайызға дейін көтерілді, – деп атап өтті Асқар Нұрмағанбетов.
Мұнымен қоса, қалада үшдеңгейлі тариф енгізілмек. Бұл облыс орталығы тұрғындарының үйлері ауданының көлеміне байланысты болмаған. Яғни, жылуды тұтынушылардың үш тобы пайда болады. Алғашқысы – 100 шаршы метрге дейінгі пәтерлер, екіншісі – 100 шаршы метрден 200 шаршы метрге дейін одан кейін 200 шаршы метрден жоғары пәтерлерге үш түрлі тариф бекітіледі.
– Мәселен, пәтердің орташа ауданы 85 шаршы метр болсын. Былтыр қаңтарда тұтынушы пайдаланған жылу энергиясы үшін шамамен 3 883 теңге төлесе осы жылдың қаңтарында төлем 4 810 теңгені құрайды. Айырмашылығы – 927 теңге. Орташа көлемі 146 шаршы метр пәтерді алайық. Тиісінше, олар 6 714 теңге төлеп келсе, енді 8 850 теңге төлейді. Өсім 1 866 теңгені құрайды. Халықтың сексен пайызға жуығы 100 шаршы метрге дейінгі баспанада тұрады. Қалған 20 пайыз 100-200 және 200-ден жоғары шаршы метрде тұратын адамдарда тең бөлінген. Бұлар негізінен жекеменшік сектор мен коттедждер. Егер олар, мәселен 11 902 теңге төлесе, енді 18 716 теңге төлемек. Өсім 6 274 теңгені құрайды, – дейді «Көкшетау Жылу» коммуналдық кәсіпорны басшысының орынбасары.
Жылу беру компаниясы облыс орталығындағы жылу тарифі солтүстіктегі басқа қалаларға қарағанда айтарлықтай төмен екендігін де алға тартты. Сондай-ақ олар Қостанай және Петропавл қаласындай ЖЭС емес қазандық екенін атап өтті.
– Бізде электр энергиясын өңдеуге арналған қуат өндіру көзі жоқ. Біз оны «Көкшетау Энергодан» аламыз. Тиісінше, оның құны да әлдеқайда жоғары. Қолданыстағы тарифпен біз тек жалақы, салық, ағымдағы коммуналдық төлемдер мен ішінара жабдықтарымызды жөндеу және пайдалануға арналған қажетті тауарлар мен материалдарды жеткізушерге төлейміз, – дейді Асқар Нұрмағанбетов.
Кәсіпорынның дерегінше, шаһардағы қала халқының жылу үшін қарызы да аса жоғары. Бүгінде ол 240 миллион теңгеден асып жығылған. Оның ішінде қала тұрғындары 140 миллион теңге қарыз болса, заңды тұлғалар мен бюджеттік ұйымдар 100 миллион теңге қарыз.
P.S.
Қалай дегенмен де «Аристондар қаласы» атанған Көкшетауда жылу құны жылдан-жылға ұлғая беретіні айдан анық байқалып тұр. Бұл орайда сағызша созылған жылу электр стансасының құрылысы да қымбатшылыққа кері ықпалын тигізгені сөзсіз. Түйткілді реттеу үшін аталған мәселе жедел арада шешімін тапса екен дейсің.
Абзал АЛПЫСБАЙҰЛЫ,
Ақмола облысы