Осыдан үш жыл бұрын «Қазақфильм» ұлттық киностудиясының жанынан «Қазақанимация» шығармашылық бірлестігі ашылды. Осы жылдың ішінде бірлестік бас-аяғы 43 қысқаметрлі анимациялық фильмді жарыққа шығарды.
Отандық анимация отауын бөлек тіксе игі
601
оқылды

Биыл бірлестік ішінде кішкентай көрер­менге арналған 10 анимациялық жоба ұсыну жоспарланған. Былтыр «Тоқаш пен Бақаш» атты 13 бөлімнен тұратын мультхикая жасалып, то­лық аяқталған еді. Түсірілім тобының ай­туын­ша, бұл жоба мектеп жасына дейінгі бала­ларға арналған. Аталған туынды жуырда көрер­мен назарына ұсынылмақ. Басты кейіпкерлері – бес жасар Тоқаш пен ау­ладағы су қойма­сын­да өмір сүретін кіш­кентай Бақашабақ. Екеуі­нің арасындағы дос­тық арқылы қоршаған ортаны тану, достық, адалдық, отбасы ішіндегі жылы қарым-қаты­нас сынды түсініктер баяндалады. Жоба 2024 жылдың тамызында басталып, жыл соңында аяқталды. Қазақстан киногерлер ода­ғы­ның төрағасы, режиссер Адай Әбілданың ай­туын­ша, жоба ұйымдастыру­шылары 5 ай үздіксіз жұмыс атқарды. Десек те, бұл аталмыш үлкен жоба өндірісіне бес ай өте аз уақыт. Сон­дықтан бұл жобаға еліміздің бар­лық суретші-аниматор шеберлері шақы­рылыпты. Шығарма­шылық топ пен әкімшілік қыз­меткерлерді қоса ал­ғанда 100-ге жуық ма­ман жұмыс істеді.

– Біздің экранда алты жасқа дейінгі бүл­діршіндерге арналған анимациялық фильмдер жоқтың қасы. Мультфильмнің негізгі кө­рер­мені осы жастағы балалар. Біз осы мақсатты алдыға қойып, «Тоқаш пен Бақаш» жобасына кірісіп кеттік. Бүгінгі экран мен ғаламторды жайлап кеткен атыс пен шабысқа толы қатыгез фильмдерге тосқауыл болсын деп, осы жоба­ның негізіне достық, мейірімділік, сүйіспен­шілік, отбасылық жылулық сынды ұмыт бола бастаған ұғымдарды алға тарттық. Ойын бала­сы біздің жобаны тамашалап, осы ұғымдарды бойына сіңіреді деген үмітіміз бар. Алайда жоба әлі телеарналар мен ғаламтор кеңістігіне шық­қан жоқ. Себебі белгісіз. Өзіміз де тағат­сыз­дана күтіп отырмыз, – деді Адай Әбілда.

Инклюзиялық тақырыптан тыс қалмайық

Режиссер фильмнің танымалдығы оның серия­сының көптігіне тікелей байланысты бола­­тынын атап өтті. Айтуынша, биыл «Қазақ­анимация» шығармашылық бірлестігі «Тоқаш пен Бақаштың» екінші маусымын да түсір­мекші болған. 

– Алайда «Қазақфильм» киностудиясына бағынышты болғандықтан жоспар іске ас­пайтын сияқты. «Қазақфильм» басшы­лығында отырған адамдардың тарапынан қарсылық бар көрінеді. Себебін түсіндіре алмаймын, өздеріне сауал қою керек шығар. «Қазақанимацияның» тақырыптық жоспары мен штаттық тізімін «Қазақфильм» кино­студиясының басшылығы қалыптастырады. Жобалардың экранға шығуы­на да осы адамдар жауапты. Балаларға арналған керемет ани­мациялық туындыларды экранда көре алмай жатқанымыз осыдан, – деп топшы­лады ол. 

Жыл басындағы аяқталған жобалар мұны­мен біткен жоқ. «Үміт әрдайым жанымызда» атты анимациялық фильм де кішкентай көрер­менмен қауышуға әзір. Бұл жоба Ұлттық кино­ны қолдау мемлекеттік орталығының тапсыры­сымен түсірілді. Оны орталықтың Сараптама кеңесінің мүшелері іріктеп алған екен. Тақырыптық мазмұны мүмкіндігі шек­теулі балалар туралы шытырман оқиғаны арқау етеді. Режиссер Адай Әбілда осындай тақырыптардан алшақтау дұрыс емес деп санайды. Керісінше, аутизмі бар балалардың инклюзиясы – қоғам­ның ажырамас бөлігі, сондықтан оны  ашып көрсетуіміз керек деген қағиданы ұстанатынын негізге алды. «Ерекше балалардың арман-мақсаты, ұмтылысы терең екенін баяндауымыз қажет. Дегенмен бұл жобаны жас көрермен әлі күнге көрген емес», – дейді. 

Отандық анимация мамандарының саны артып келе жатқанын осы салада жүрген кейіп­керіміз Адай Әбілда да тәжірибесіне сүйеніп растап отыр. Бұған дейін осы салада жүрген та­лай маманның шетел асып, жала­қының азды­ғынан басқа елдің игілігіне қызмет атқарып жатқаны туралы жиі айтылатын. Десек те, ани­мация режиссері мұндай жағ­дайды көрмегенін, естімегенін тілге тиек етті. 

– Анимацияның шығармашылық әрі тех­нологиялық қыр-сырын меңгерген шеберлер осы күнде қызу жұмыс істеп жүр. Біздің маман­дардың шетелге жұмыс іздеп кеткенін есті­меппін. Керісінше, сырт елдерден үлкен тап­сырыстар алып, оған отандық мамандарды жұмылдырып, жасап жатқан жеке студияларды білемін, мамандарды да жақсы танимын. Бұлар жұмыс орындарын құрумен қатар, еліміздің экономикасына да үлес қосып жатыр. Ани­мация – еліміздегі жас сала­лардың бірі. Сон­дықтан шешілуге тиіс мәселелер жеткілікті. Ең басты мәселе – елі­мізде анимация саласының дамуымен айна­лысатын орталықтың жоғы. «Қазақ­анимация» бірлестігін құратын кезде, о бас­та, идеясы да осы болатын. Бірақ Үкімет шешімімен оны «Қазақфильм» киностудиясы­ның құрамына енгізді. Бұл –үлкен қателік. Бүгінгі анимация қанатын кең жая алмай отыр. Себебі алдағы стратегиялық даму жоспарын, тақырыптық бағытын, кадрлық мәселелерін сала маман­дары емес, «Қазақфильм» басшы­лығында отырған шенеуніктер реттейді. Әлем­дік тә­жірибеден мұндай мысалды келтіре ал­маймын. «Қазақ­анимация» шығармашылық бірлестігін жеке-дара, тәуелсіз орталық етіп ашу керек. Сол кезде қордаланған көп мәселе шешімін табады, – деп пайымдады А.Әбілда.

«Қазақанимация» тәуелсіз мекеме болуы керек

Елімізде жасалған тұңғыш анимациядан кейін ұрпақтар сабақтастығы біршама өзге­ріске ұшырап, бала көрерменнің таным көк­жиегі де өзгерді. Сәйкесінше, оларға ұсы­нылатын анимацияның сюжеті де өзгерісті талап етті. Сондықтан бүгінгі мультфильм­дердің тақырып­тары мен жанры алуан түрлі. Оның ішінде коме­диялық фильмдер, пат­риоттық тақырып­тағы жобалар, қиял-ғажа­йып әлемді суреттейтін туындылар жеткілікті. Адай Әбілда көп жағ­дайда ұлттық фольклорға негізделген сце­нарийлер келетінін негізге ала отырып, оның қалыпты үрдіс екенін айтты. Қазіргі ани­мациядан алдына жан салмайтын Франция, Жапония, Қытай, Ресей анимация­лары да даму жолын өз тарихын, мифо­логиясын, әдебиетін экрандау арқылы бас­тағанын айта кеткен абзал. Комикс жанры бөлек графикалық бағыт болғанымен, анимациямен туыстығы бар еке­нін атап өткен ол екеуінің де қатар дамығаны біз үшін тиімді екенін айтты. Былтыр «Қазақ­анимация» шығармашылық бірлестігінде дау шығып, аниматорлардың наразылығын ту­дырып еді. Адай Әбілда бұл жайсыз жағдайдың бір ғана шешімі бар екенін айтады.

– Бұл оқиға «Қазақфильм» киностудиясы басшылығының анимация мамандарына қысым көрсетуімен байланысты болып еді. Жұмыскерлердің жұмыс орнын құлыптап, шектеп тастады. Бір жыл жалақы алмай, ашынған мамандар көшеге шығуға мәжбүр бол­ды. Нәтижесінде, «Қазақфильмде» басшы­лар ауысты. Дегенмен анимацияға деген қысым әлі де толастамай тұр. Әрине, мұның бәрі шығармашылық шабыт пен өндірістік тәртіпке тікелей әсер етеді. Бұл мәселенің бір ғана ше­шімі бар. Ол тағы қайталап айтамын, «Қазақ­анимация» тәуелсіз мекеме болуы керек, – деді ол.

Айта кету керек, қазақ анимациясының дамығанына дәлел болатын бірқатар жетістік бар. Нақтырақ айтсақ, 2018 жылы режиссер Тұрдыбек Майдан мен Тілек Төлеуғазының «Мұзбалақ» атты толықметрлі анимациялық фильмі Израиль, Германия, Ресей елдерінде өткен фестивальдер де топ жарды. 2023 жылы Ділшат Рахматуллиннің «Бесік жыры» қыс­қаметрлі авторлық фильмі Еуропаның бірқатар фестивалінің жеңімпазы атанды. Режиссер Маржан Жүнісбектің «Шаңырақтың иесін іздеп жүрмін» атты ұлттық нақышта түсірілген анимациялық фильмі әлемді аралап, Жапония көрермендерін таңғалдырған жайы бар. Бұл жеңістің барлығы ұлттық анимация өнерінің дамуына үлкен үлесін қосып, анимация өн­дірісінің жаңа дәуірінің басталғанын көрсетіп келеді.

Сымбат БАУЫРЖАНҚЫЗЫ