Төлем балансы елге шетел валютасының келуі мен шығуы арасындағы қатынасты көрсетеді. Оның құрылымында басты назар төлем балансының ағымдағы шоты мен капитал қозғалысына бағытталады. Төлем балансының тапшылығы ұлттық валютаның құнсыздануына әкеледі, бұл импорттық тауарлар мен қызметтердің қымбаттауына себеп болуы мүмкін. Бұл құбылыс импортталатын инфляция деп аталады. Мысалы, шетелден әкелінетін шикізат, жабдық немесе азық-түлік бағасының өсуі қазақстандық компаниялардың өндірістік шығындарын арттырады, ал бұл өз кезегінде тұтынушылар үшін тауарлар мен қызметтердің бағасының өсуіне әсер етеді. Қазақстанда тұтынушылық тауарлар мен өндірістік компоненттердің едәуір бөлігі импортталатындықтан, бұл әсер айқын сезіледі.
Теңге бағамы төлем балансының жағдайымен тығыз байланысты. Шетел валютасының келуі шектеле бастаған кезде теңге әлсіреп, импортты қымбаттатады. Мысалы айталық, Қазақстанның негізгі экспорттық тауары мұнайдың бағасы төмендеген кезде, елге шетел валютасының түсімі азаяды. Бұл теңге бағамына қысым жасап, инфляцияға да ықпал етеді. Ал керісінше, төлем балансының профициті теңгенің нығаюына ықпал етеді және импорттың арзандауына себеп болады, бұл инфляцияның төмендеуіне көмектеседі. Алайда, валютаның шамадан тыс нығаюы отандық өндірушілердің сыртқы нарықтардағы бәсекеге қабілеттілігіне кері әсер етуі мүмкін.
Соңғы жылдары Қазақстанның төлем балансы тапшылық пен профицит кезеңдерден өтті. 2023 жылы мұнай мен металл бағасының өсуі нәтижесінде ағымдағы шотының оң сальдосы тіркелді. Бұл теңгенің нығаюына және инфляцияны тежеуге ықпал етті. Дегенмен, геосаяси тұрақсыздық, жаһандық жеткізу тізбектеріндегі кідірістер және Қазақстанның негізгі сауда серіктесі саналатын елдердегі инфляция еліміздегі баға деңгейіне қысымды жалғастырды.
Төлем балансының ауытқуларының инфляцияға әсерін азайту үшін Қазақстан Ұлттық банкі инфляциялық таргеттеу саясатын жүргізеді. Осы стратегия аясында ол ақша массасын реттеу және инфляцияны мақсатты дәлізде ұстап тұру үшін базалық мөлшерлемені бақылайды. Бұдан бөлек, экономиканы әртараптандыру және импортқа тәуелділікті азайту шаралары жүзеге асырылуда. Бұл елдің сыртқы факторларға тәуелділігін төмендетуге көмектеседі.
Осылайша төлем балансы Қазақстандағы инфляцияның динамикасын анықтайтын негізгі факторлардың бірі болмақ. Оны тұрақтандыру және жаһандық нарықтардағы өзгерістерге тәуелділікті төмендету – елдің экономикалық саясатының басты басымдықтарының бірі.
Еске сала кетсек, 2024 жылдыӊ қаңтар-қыркүйек айларының қорытынды есебі бойынша ағымдағы операциялар шоты дефицит болдып 1,1 млрд долларға жетті. Ал 2023 жылдың тиісті кезеңінде ағымдағы шоттың тапшылығы 6,7 млрд доллар болған еді.