Олар заңсыз шеру өткізеді, қоғам назарын аудару үшін түрлі бейнеүндеу, акция жариялайды. Қанша қитұрқылық ойластырса да, ұйым белсенділері бірнеше күн қамалып не айыппұл төлеп құтылып жүр. Жақында Алматыда «Феминита» мен ата-аналар одағы арасында дау болды. Олар ұйымды «біржыныстылықты» насихаттайды деп сынап отыр. Жалпы, мұндай белсенділер ұйымын құруға заңдық тұрғыда рұқсат берілген бе?
Даудың басы қайдан шықты?
Осы жылдың басы тағы да «Феминита» ұйымының дауымен басталды. 14 ақпанда Алматыда ұйымының іс-шарасына бірнеше адам кедергі келтіріп, жиын өтіп жатқан қонақүйдегі конференция залдың есігін сындырмақ болады. Оқиға барысын залда отырғандар видеоға түсіріп, әлеуметтік желіге жариялап жібереді. Үстел үстінде ЛГБТ туы жайылып тұрғаны да видеода анық байқалады. Бұл «Қазақстандық ата-аналар одағы» бірлестігінің төрайымы Бағила Балтабаева мен аты шулы ұйымның алғашқы дауы емес. Былтыр қазан айында да Бағила Балтабаева бастаған топ Феминитаның «Лесбиан құрылтай» деген шарасына барып, оны өткізбеуге тырысқан. Ал бұл жолы қоғам белсенділері ұйымды «жас балаларды азғындап, қоғамдық тәртіпті бұзды» деп айыптап, полиция шақыртқан. Кейін полицейлер Феминитаның негізін қалаушы Жанар Секербаева мен Гүлзада Сержанды басқармаға алып кеткен.
– «Феминитаның» шапан етіп жамылып отырған тақырыптары, «адам құқығы» емес. Олар іс жүзінде, баяғы сол біржыныстылықты насихаттауда. Заңды тіркелмеген, азғындықты дәріптеп жүрген осы және осы сияқты ұйымдарды толықтай тексеріп, бұлардың қай жақтан қаржыландырылып жатқанын және мақсаттарын айқара ашып, жауапқа тарту керек. Залда кәмелет жасына толмағандар да отырды. Керек десеңіз – бұлар жер-жерді аралап, өз сенімдерін ашық насихаттауда, – дейді Бағила Балтабаева.
Алайда феминиталықтар бұл пікірмен келіспейді. Олар ешқандай дәлелсіз «шетел агенті» деп жала жауып, қонақүй мүлкін сындырды деп Ата-аналар одағына қарсы арыз жазған. Сонымен қатар өздерінің пікірін түрлі әлеуметтік желіге, БАҚ-қа жариялап, ақталып әлек болуда.
– Шетелден қаржы алып, халықты, жасөспірімдерді азғындап жатыр дейді. Бірақ жиынға қатысқандар арасында балалар жоқ, 18 жастан асқан ересек адамдар жүр. Ата-аналар одағы ұйымдасқан қылмыстық топ сияқты басып кіріп, бізге боғауыз сөз айтты, – дейді феминиталық Ақторғын Ақкенжебаласы.
Күні кеше Алматы әкімшілік соты Феминита қоғамдастығының негізін қалаушы Жанар Секербаеваға қатысты әкімшілік іс бойынша шешім шығарды. Белсендіге ӘҚБтК-нің 489-бабының тоғызыншы бөлігі – «Тіркелмеген қоғамдық бірлестіктердің, сондай-ақ уақытша қызметі тоқтатылған немесе тыйым салынған бірлестіктер қызметіне басшылық жасау» бойынша айып тағылды. Кінәлі деп танылған Жанар Секербаева 100 АЕК, яғни 393,2 мың теңге көлемінде айыппұл төлейді. Бұған дейін сот Феминитаның екінші құрылтайшысы Гүлзада Сержанға қатысты да осындай шешім шығарған еді. Осылайша, айыппұлды қазақстандық ата-аналар одағының белсенділері емес, жиындары бұзылған феминиталықтар төлеуге мәжбүр.
Феминизмнің атын жамылған
Әйелдердің құқығын қорғаймыз деп ұрандатқан «Феминита» ұйымы Қазақстандағы барлық әйелдің құқығын қорғамайды. Мұны өздері ресми сайттарында да ашық жазыпты. Олар – қысымға ұшыраған азшылық топты қорғайтын квир-феминистік ұжым. Яғни, осы уақытқа дейін ұйымдастырған іс-шараларының барлығы біржынысты феминизмге бағытталған. «Феминита» қолданатын Queer сөзінің астарында гәп бар. Себебі «квир» түсінігі барлық әрекетті арандату арқылы жүзеге асыруды көздейді. Сондықтан «квирлер» дәстүрлі әйелдерге де, гендерлік бірегейлікке де қырын қарайды. Феминизм қозғалысына тұтас қарамай, әйелдердің өзін бірнеше топқа бөліп бағалайтын «Феминита» – Алматыда өткен барлық феминистік шерулердің ұйымдастырушысы. Айталық, 2018 жылы Арбатта өткен шерудің соңы агрессияға ұласқан. Осылайша, «квирлік» топ дәстүрлі қоғамға деген өшпенділіктерін көрсетіп, бұзақылық жасағаны үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылды. Бірақ қанша жерден құқық қорғау органдары шеруіне шектеу, құрылтайына құрық салғанымен, ұйым белсенділері айыппұл төлеп құтылып кетеді.
– Жалпы, ЛГБТ-ны насихаттау ұлттық құндылықтарымызға қайшы. Депутаттар да бұл мәселені жиі көтеріп жүр. Қоғам белсенділері аталмыш ұйымның соңына түсіп, қудаламаса «Феминита» өз насихаттарын жасырын түрде жүргізе берер еді. Әрине, мұндай ұйымның артында қаржыландыруды жүзеге асырып отырған ірі бірлестіктердің бары да айқын. Сондықтан құқық қорғау органдары «Феминитаның» қызметін толыққанды тексеруі керек. Жақында көрші Ресей президенті ЛГБТ насихатына тыйым салатын заңға қол қойды. Яғни, ол жақта біржыныстылықты дәріптеуге жол берілмейді. Бізге де осындай заң қажет, – дейді заңгер Әлімжан Жұбатқанов.
Оның айтуынша, нақты заң жүзінде тыйым салынбаса, алдағы уақытта «Феминита» сияқты ұйымдармен қоғамның шиеленісі тоқтамайды. Себебі біздің ұлттық құндылықтарымыз батыстан келген идеологиямен сай келмейді. Еліміздің заңы да біржыныстылықты мойындамайды.
– «Феминита» ұйымының бағыты қандай? Оны халықаралық ұйымдар қаржыландырып отыр ма? Осының барлығын тексеру керек. «Әйелдердің құқығын қорғаймыз» деп, олар астыртын біржыныстылықты насихаттаумен айналысып отыр. Мұндай ұйымдарсыз да отбасындағы әйел құқығын қорғайтын арнайы органдар бар. Сондықтан жабық залда жиын өткізген ұйымға жай ғана айыппұл салынбай, әрі қарай да тексеру керек. Заңмен тыйым салмаса, ешқандай мемлекеттік орган бұл ұйымның қызметіне тосқауыл бола алмайды, – деді заңгер.
Жалпы, 2017 жылдан бері «Феминита» бастамашыл тобы ұйымды тіркеу үшін Алматы қалалық Әділет департаментіне үш рет өтініш берген. Алайда дегендеріне жете алмаған белсенділер соңында Әділет департаментін сотқа берді. Медеу аудандық соты мен Алматы қалалық сотының апелляциялық алқасы белсенділердің талабын қолдамады. Ал халықаралық HRW ұйымы Қазақстандағы апелляциялық соттың «мүмкіндігі шектеулі әйелдердің, ЛГБТ қоғамдастығына жататын әйелдер мен секс-жұмыскерлердің құқықтарын қорғайтын» топты тіркеуден бас тарту туралы шешімін айыптап мәлімдеме жасады.
Депутаттардың дауысын неге естімейді?
«Феминита» ұйымының мәселесі Мәжіліс мінберінде бірнеше рет көтерілді. Атап айтсақ, былтыр Ринат Зайытов ұйым белсенділеріне қарсы депутаттық сауал жолдады. Премьер-Министр Олжас Бектенов атына жолданған ұсыныста Зайытов «Феминита» бастамасын экстремистік деп тануды, ал Қазақстан аумағында ЛГБТ насихатына тыйым салуды ұсынған. Депутат аталған ұйым өңірлерді аралап, кәмелетке толмағандарға өз насихаттарын ашық жүргізгенде, құқық қорғау органдары саусақ қозғалтқан жоқ дейді.
– Еш жазаға тартылмасына көзі жеткен ұйым мүшелері күні кеше Алматыда Құрылтай өткізетінін ашық хабарлады. Әлмисақтан ел мен жердің, ұлыс пен ұлттың тағдыры талқыланатын құрылтай деген қастерлі ұғымды осынша төмендеткенде біз неге қарап қалуымыз керек?! Мемлекет басшысының өзі үйлестірген еліміздің Ұлттық Құрылтайының маңызы мен мағынасына нұқсан келтіретін бұл «Феминита» азғындарына неге тоқтау жоқ?! Олардың артында кім тұр, оларға қаржы бөлетін кімдер және олардың көздеген түп мақсаты не? Әншейінде кез келген мәселені майшаммен қарайтын құқық қорғау органдары ЛГБТ ұйымына келгенде «тәртіпті қауқарсыз» бола қала ма? – деді Ринат Зайытов.
Осылайша, депутат «Экстремизмге қарсы іс-қимыл туралы» №31 заңының 1-бабына сәйкес, «Феминита» қауымдастығына Қазақстан аумағында шектеу қоюды және ЛГБТ-ны насихаттауға толықтай тыйым салуды талап етті.
Депутат Еділ Жаңбыршин бастаған бір топ депутат ЛГБТ-ны қолдап, Мәжіліс депутаттарына ақпараттық шабуылдарды ұйымдастырған тұлғаларды тауып, жазалауды ұсынды.
– Біз Мәжіліске келгелі бері ұлтымыздың болашағына балта шауып жүрген азғын жолмен күресіп келе жатырмыз. Мен білетін Үкіметке кемінде бірнеше нақты депутаттық сауал жолданды. Оған қоса, ЛГБТ-ны насихаттауға тыйым салуды көздейтін арнайы заң нормаларын да әзірледік. Алайда осы әрекеттерімізге кейбір шенеуніктер батыс елдері өкілдерінің «демократияны шектеп жатырсыңдар», «адам құқығын таптап жатырсыңдар» деген ұстанымдарын желеу қылып, қарсылық білдірді, – дейді Еділ Жаңбыршин.
Айта кету керек, E-petition.kz мемлекеттік платформасында ЛГБТ насихатына қарсы петиция жарияланып, небәрі 2 аптада петиция 50 мың қол жинаған. Халық та, депутаттар да осы мәселені бірнеше рет көтергенімен нақты заңнама әлі бекітілген жоқ. Ұлттық қауіпсіздік комитеті Мәжіліс депутаттарының ЛГБТ қозғалысына қарсы сауалына: «Аталған петицияны Мәдениет және ақпарат министрлігі қарап, мемлекеттік органдардың өкілдерінен, парламент депутаттарынан, қоғамдық бірлестіктерден және өтініш берушіден тұратын жұмыс тобын құрған. Қарау нәтижелері бойынша петицияны ішінара қанағаттандыру туралы шешім қабылданған» деп жауап берді.
Ендеше заң аясында тіркелмеген, яки феминизмнің атын жамылып азшылық топтың астыртын әрекетін жүзеге асырып жүрген атышулы ұйымдардың аяғына тұсау салынар күнге де аз қалды.
Көктем ҚАРҚЫН