Биылғы егістік жұмыстарына әзірлік қамы Үкіметтің де назарынан тыс емес. Таяуда Премьер-Министр Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен Үкімет отырысында осы мәселе кеңінен таразы талқысына түскені мәлім. Сол жиында күн тәртібінде көктемгі егін жұмыстарына дайындық, агроөнеркәсіп кешенін цифрландыру мәселелері қаралды.
Жыл сайын диқаншы қауымның ала жаздай атқарған еселі еңбегінің өтеуін қайтару мақсатында түрлі шара жүргізіліп келеді. Соның ішінде соңғы жылдары атыз жағалаған ағайынды алқымнан алған су тапшылығына байланысты қиындықты еңсеру үшін шаралар қолға алына бастады. Бұл тұрғыда су тапшылығына қатысты келеңсіздік Сыр еңбеккерлерін де тығырыққа тіреп тұрғаны ақиқат. Әсіресе, суды көп қажет ететін күріш дақылын өсіру оңай соқпай тұр.
Аймақтың басты дақылы саналатын күріш шаруашылығын тұралатып алмау – өңір үшін басты міндеттің бірі. Соған орай суды үнемдеу мақсатында күріш көлемін азайтып, көкөніс-бақша дақылдарының ауқымын арттыру, тамшылатып суару технологиясын қолданысқа енгізу сынды түрлі тың тәсіл жүзеге асырылып келеді. Жалпы, алдағы науқанда облыста 190 мың гектарға ауыл шаруашылығы дақылдары егіледі екен. Соның ішінде Үкіметтің Жол картасына сәйкес күріш егісі 80 900 гектар болып бекітілген. Бұған қосымша тағы 5 мың гектар күрішті қашыртқы сумен, жерді лазерлік тегістеу арқылы үнемделген сумен суару көзделіп отырса керек.
Қызылорда облыстық Ауыл шаруашылығы және жер қатынастары басқармасы берген тағы бір мәліметке сәйкес, биыл тұқым шаруашылығына қатысты түйткіл жоқ. Бұл ретте ауыл шаруашылығы құрылымдары тұқыммен 100 пайыз қамтамасыз етілгенін алға тартып отыр. Сонымен қатар алдағы науқанға қажетті 64 600 тонна тыңайтқыштың 11 300 тоннасы отандық өнім болып саналады.
«Сыр диқандары егін жұмыстарына қазірдің өзінде қызу дайындық жүргізіп жатыр. Биыл былтырғы жылмен салыстырғанда жалпы егіс көлемін 539 гектарға ұлғайту көзделіп отыр. Оның ішінде күріштің көлемі 350 гектарға және егістікті әртараптандыру мақсатында мал азықтық дақылдарды 880 гектарға, картоп, көкөніс, бақшаның көлемін 208 гектарға арттыру межеленуде. Дегенмен егістік көлемі вегетация кезеңіне су лимиті белгіленгеннен кейін нақтыланатын болады. Негізінен, ерте егілетін дақылдарды орналастыру жұмыстары биылғы жылдың наурыз айының бірінші онкүндігінде, ал күріш дақылын сәуір айының үшінші онкүндігінде бастау жоспарланып отыр», – дейді бұл жайында Қызылорда облыстық Ауыл шаруашылығы және жер қатынастары басқармасының егіншілік және өсімдік қорғау бөлімінің басшысы Асылжан Жарылқасынов.
Елімізде Мемлекет басшысының тапсырмасымен сала мамандарына ауыл шаруашылығының жалпы өнімін 2 есеге ұлғайту міндеті жүктелгені мәлім. Осы ретте басқарма тарапынан тапсырманы жүзеге асыру үшін егіс егудің барлық агротехнологиясын қатаң сақтап, тұқым сапасын жақсартып, өндіріске жаңа сорттарды енгізуге қол жеткізу жоспарланып отырғанын мәлімдеді. Бұл тұрғыда облыс бойынша көктемгі егіске 22,2 мың тонна күріш тұқымы құйылып отыр. Жалпы, өңірдің ауыл шаруашылығы дақылдарына қажетті тұқым толық дайысырмайды. Бұл қиындықтан қысылмай шығу үшін тың бастамаларға иек артып отырғанын жеткізді.
«Күріш – мелиоративтік дақыл. Сол себепті күріш атыздарында су үнемдеудің бірден-бір жолы – лазерлік тегістеу жұмыстарын жүргізу. Биыл лазерлік тегістелген егіс көлемін 60 мың гектарға жеткізіп, суармалы суды 20 пайызға немесе 300 млн текше метр көлемінде үнемдеу жоспарлануда. Жалпы, Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, су үнемдеу технологияларын пайдалану көлемі 2024 жылы 4 мың 400 гектарға жеткізілсе, биыл да оның көлемін ұлғайту назардан тыс емес», – дейді бұл жайында бөлім басшысы.
Сонымен қатар вегетациялық кезеңде егістік алқапты еш кедергісіз сумен қамтамасыз ету мақсатында да бірқатар шаруа қолға алынған. Нақты айтқанда, биыл су жүйелерін тазарту жұмыстары бойынша шаруашылық аралық каналдарындағы 26 дана гидротехникалық құрылыстарының 19,2 пайызына және ішкі шаруашылық каналдарындағы 373 дана су құрылысының 32 пайызына жөндеу жүргізіліпті. Сондай-ақ 178 дана сорғы қондырғыларының 51 пайызы мен 182 дана гидробекеттердің 28 пайызына ағымдағы жөндеу жасалған. Осы бағыттағы жұмыстар 1 наурызға дейін толық аяқталатынын тілге тиек етті.
Негізінен, Сыр өңірінде су тапшылығының салқынын сезінбеген диқан қауымы кемде-кем. Бұл қазір атыз жағалаған ағайынның басты мәселесіне айналып отырғанын жоққа шығармайды.
Осы орайда ала жаздай атыз жағалайтын ағайынның бүгінгі ахуалын бағамдап көрдік. Облыстың солтүстігіндегі Қазалы ауданының шаруалары кейінгі жылдары егіннің ебін тауып жүр. Тіпті, күріш дақылына да көңіл бөле бастады. Соның ішінде іргелі шаруашылық саналатын РЗА серіктестігі суды үнемдеп жұмсау арқылы бұл қиындықты еңсергенін жеткізді. Былтыр да су тапшылығының зардабын көрмегенін алға тартты. Ал Жаңақорған, Шиелі және Қармақшы ауданының кейбір шаруалары су тапшылығын әлі де сезінетінін жеткізді. Соған орай, егістік алқапқа арнайы су тартатын сорғылар орнатып, науқанды нәтижелі аяқтауға күш салып келеді.
Қала іргесінде орналасқан аудандар да бірнеше жыл шеңберінде тіршілік нәріне мұқтаждық байқалғанын жасырмайды. Бірақ қиындықты жайлап реттегенін жеткізіп отыр.
«Шаруа қожалығымыз 1998 жылы құрылымданып, жұмыс істеп келеді. Конкурспен арнайы жер алып, соны игеріп отырмыз. Егістік алқабымызға су жеткізу мақсатында алғашында арнайы арық қаздырдық. Бірақ жеріміздің биіктігіне байланысты су көтерілмей, биыл қасына тағы бір қосымша арық қаздық. Сонымен қатар жерді арнайы лазерлік тегістеу арқылы үнемделген сумен суару әдісін қолға алып отырмын. Оған қажетті құрылғыны да алдым. Сондай-ақ егістік жерлерді әртараптандыру бағытында бидай, арпа, сұлу дақылдарын егуді де жолға қойдым. Жалпы, биылғы дән себу жұмыстарын наурыз айында толықтай қолға аламын деп жоспарлап отырмын», – деп ойымен бөлісті «Сәйгүлік» шаруа қожалығы басшысының міндетін атқарушы Әлімбек Нұрмағанбетов.
Жалпы, облыстың оңтүстігіндегі Жаңақорған, Шиелі аудандарынан бастап солтүстігіндегі Арал, Қазалы өңірлеріне дейінгі Жер-Анадан несібесін терген диқан қауымы «судың да сұрауы бар» деген қағиданы назарда ұстап келеді. Бүгінде шаруалар тіршілік нәрін тұтынуда ысырапшылдыққа жол бермей, су үнемдеу тәсілдерін тиімді пайдаланып жүргенін айтып отыр.
Ербақыт ЖАЛҒАСБАЙ,
Қызылорда облысы