Көктем жақындаған сайын Сыр диқандарының қимылы ширақ. Ерте бастан дала жұмыстарының дайындық қамына кіріскен облыс еңбеккерлері берекелі күзде көл-көсір өнімге кенелуді көздеп отыр.
Дала жұмысына дайындық қалай?
252
оқылды

Биылғы егістік жұмыстарына әзірлік қамы Үкіметтің де назарынан тыс емес. Таяуда Премьер-Министр Олжас Бектенов­тің төрағалығымен өткен Үкімет отырысын­да осы мәселе кеңінен таразы талқысына түс­ке­ні мәлім. Сол жиында күн тәртібінде көктемгі егін жұмыстарына дайындық, агро­өнеркәсіп кешенін цифрландыру мә­се­лелері қаралды. 

Жыл сайын диқаншы қауымның ала жаздай атқарған еселі еңбегінің өтеуін қай­тару мақсатында түрлі шара жүргізіліп келеді. Соның ішінде соңғы жылдары атыз жағалаған ағайынды алқымнан алған су тапшылығына байланысты қиындықты еңсеру үшін  шаралар қолға алына бастады. Бұл тұрғыда су тапшылығына қатысты келеңсіздік Сыр еңбеккерлерін де тығырыққа тіре­п тұрғаны ақиқат. Әсіресе, суды көп қа­жет ететін күріш дақылын өсіру оңай соқпай тұр. 

Аймақтың басты дақылы саналатын күріш шаруашылығын тұралатып алмау – өңір үшін басты міндеттің бірі. Соған орай суды үнемдеу мақсатында күріш көлемін азайтып, көкөніс-бақша дақылдарының ауқымын арттыру, тамшылатып суару тех­но­логиясын қолданысқа енгізу сынды түр­лі тың тәсіл жүзеге асырылып келеді. Жал­пы, алдағы науқанда облыста 190 мың гектарға ауыл шаруашылығы дақылдары егіледі екен. Соның ішінде Үкіметтің Жол картасына сәйкес күріш егісі 80 900 гектар болып бекітілген. Бұған қосымша тағы 5 мың гектар күрішті қашыртқы сумен, жерді лазерлік тегістеу арқылы үнемделген сумен суару көзделіп отырса керек. 

Қызылорда облыстық Ауыл шаруашы­лығы және жер қатынастары басқармасы берген тағы бір мәліметке сәйкес, биыл тұ­қым шаруашылығына қатысты түйткіл жоқ. Бұл ретте ауыл шаруашылығы құрыл­ымдары тұқыммен 100 пайыз қамтамасыз етіл­генін алға тартып отыр. Сонымен қатар алдағы науқанға қажетті 64 600 тонна тың­айтқыштың 11 300 тоннасы отандық өнім болып саналады. 

«Сыр диқандары егін жұмыстарына қаз­ір­дің өзінде қызу дайындық жүргізіп жа­тыр. Биыл былтырғы жылмен салыстыр­ған­да жалпы егіс көлемін 539 гектарға ұлғайту көзделіп отыр. Оның ішінде күріш­тің көлемі 350 гектарға және егістікті әр­тар­ап­тандыру мақсатында мал азықтық дақылдарды 880 гектарға, картоп, көкөніс, бақшаның көлемін 208 гектарға арттыру межеленуде. Дегенмен егістік көлемі веге­та­ция кезеңіне су лимиті белгіленгеннен кей­ін нақтыланатын болады. Негізінен, ерте егілетін дақылдарды орналастыру жұ­мыстары биылғы жылдың наурыз айының бірінші онкүндігінде, ал күріш дақылын сәуір айының үшінші онкүндігінде бастау жоспарланып отыр», – дейді бұл жайында Қызы­лорда облыстық Ауыл шаруашылығы және жер қатынастары басқармасының егін­шілік және өсімдік қорғау бөлімінің басшысы Асылжан Жарылқасынов.

Елімізде Мемлекет басшысының тап­сыр­масымен сала мамандарына ауыл шаруа­шылығының жалпы өнімін 2 есеге ұлғайту міндеті жүктелгені мәлім. Осы ретте басқарма тарапынан тапсырманы жүзеге асыру үшін егіс егудің барлық агро­технологиясын қатаң сақтап, тұқым сапасын жақсартып, өндіріске жаңа сорттарды енгізуге қол жеткізу жоспарланып отырғанын мәлімдеді. Бұл тұрғыда облыс бойынша көктемгі егіске 22,2 мың тонна күріш тұқы­мы құйылып отыр. Жалпы, өңірдің ауыл шаруашылығы дақылдарына қажетті тұқым толық дайыс­ыр­майды. Бұл қиындықтан қысылмай шығу үшін тың бастамаларға иек артып отырғанын жеткізді.

«Күріш – мелиоративтік дақыл. Сол себепті күріш атыздарында су үнемдеудің бірден-бір жолы – лазерлік тегістеу жұмыстарын жүргізу. Биыл лазерлік тегіс­тел­ген егіс көлемін 60 мың гектарға жеткізіп, суармалы суды 20 пайызға немесе 300 млн текше метр көлемінде үнемдеу жоспарлануда. Жалпы, Мемлекет басшысының тапсыр­масына сәйкес, су үнемдеу технологияларын пайдалану көлемі 2024 жылы 4 мың 400 гектарға жеткізілсе, биыл да оның көлемін ұлғайту назардан тыс емес», – дейді бұл жайында бөлім басшысы. 

Сонымен қатар вегетациялық кезеңде егістік алқапты еш кедергісіз сумен қам­тамасыз ету мақсатында да бірқатар шар­уа қолға алынған. Нақты айтқанда, биыл су жүйелерін тазарту жұмыстары бойынша шаруашылық аралық каналдар­ындағы 26 дана гидротехникалық құры­лыс­тарының 19,2 пайызына және ішкі шаруашылық каналдарындағы 373 дана су құрылысының 32 пайызына жөндеу жүргізіліпті. Сондай-ақ 178 дана сорғы қондырғыларының 51 пайызы мен 182 дана гидробекеттердің 28 пайызына ағым­дағы жөндеу жасалған. Осы бағыттағы жұмыстар 1 наурызға дейін толық аяқтала­тынын тілге тиек етті.

Негізінен, Сыр өңірінде су тапшы­лығының салқынын сезінбеген диқан қауымы кемде-кем. Бұл қазір атыз жа­ға­лаған ағайынның басты мәселесіне айналып отырғанын жоққа шығармайды. 

Осы орайда ала жаздай атыз жағалайтын ағайынның бүгінгі ахуалын бағамдап көр­дік. Облыстың солтүстігіндегі Қазалы аудан­ының шаруалары кейінгі жылдары егіннің ебін тауып жүр. Тіпті, күріш дақыл­ына да көңіл бөле бастады. Соның ішінде іргелі шаруашылық саналатын РЗА серік­тестігі суды үнемдеп жұмсау арқылы бұл қиындықты еңсергенін жеткізді. Былтыр да су тапшылығының зардабын көрмегенін алға тартты. Ал Жаңақорған, Шиелі және Қармақшы ауданының кейбір шаруалары су тапшылығын әлі де сезінетінін жеткізді. Соған орай, егістік алқапқа арнайы су тар­татын сорғылар орнатып, науқанды нәтижелі аяқтауға күш салып келеді. 

Қала іргесінде орналасқан аудандар да бірнеше жыл шеңберінде тіршілік нәріне мұқтаждық байқалғанын жасырмайды. Бірақ қиындықты жайлап реттегенін жеткізіп отыр. 

«Шаруа қожалығымыз 1998 жылы құрыл­ымданып, жұмыс істеп келеді. Конкурспен арнайы жер алып, соны игеріп отырмыз. Егістік алқабымызға су жеткізу мақсатында алғашында арнайы арық қаз­дырдық. Бірақ жеріміздің биіктігіне байлан­ысты су көтерілмей, биыл қасына тағы бір қосымша арық қаздық. Сонымен қатар жерді арнайы лазерлік тегістеу арқылы үнемделген сумен суару әдісін қолға алып отырмын. Оған қажетті құрылғыны да алдым. Сондай-ақ егістік жерлерді әртарап­тан­дыру бағытында бидай, арпа, сұлу дақылдарын егуді де жолға қойдым. Жалпы, биылғы дән себу жұмыстарын наурыз айында толықтай қолға аламын деп жос­парлап отырмын», – деп ойымен бөлісті «Сәй­гүлік» шаруа қожалығы басшысының міндетін атқарушы Әлімбек Нұрмағанбетов. 

Жалпы, облыстың оңтүстігіндегі Жаңа­қорған, Шиелі аудандарынан бастап сол­түстігіндегі Арал, Қазалы өңірлеріне дейінгі Жер-Анадан несібесін терген диқан қауымы «судың да сұрауы бар» деген қағиданы наз­арда ұстап келеді. Бүгінде шаруалар тіршілік нәрін тұтынуда ысырапшылдыққа жол бермей, су үнемдеу тәсілдерін тиімді пайдаланып жүргенін айтып отыр.

Ербақыт ЖАЛҒАСБАЙ,

Қызылорда облысы