Былтырғы үшінші тоқсанда елімізде Халықаралық еңбек ұйымының әдістемесі бойынша есептелген жұмыссыздық деңгейі 4,6 пайызға жеткен. Яғни, жұмыссыздар саны 448 мыңнан астам деген сөз. Мұның ішінде жұмыс істемейтін, білім алумен немесе оқумен айналыспайтын NEET жастарының үлесі 6,4 пайызды құрайды. Бұл алдыңғы жылдан 1,5 пайызға азайғанын көрсетеді. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің келтірген дерегі бойынша, халықты жұмыспен қамту органдарына 84 мың адам жұмыс іздеп жүгінген екен. Ал Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, еліміздің NEET санатына жататын жастардың ең көп саны Алматы, Түркістан, Астана қалаларында тіркелген. Олар сәйкесінше, Алматыда – 42,5 мың адам, Түркістан облысы – 34,6 мың адам болса, Астана қаласында – 26,4 мың адам. Бұл санаттағы жастардың ең аз үлесі Ұлытау облысында – 5,4 мың адам. Әлеуметтанушы Әсел Қайдарованың айтуынша, жастардың жұмыссыз жүруі өзі тұратын аймақтың әлеуметтік-экономикалық жағдайына да байланысты.
– Жастар арасында осы тақырыпқа қатысты әлеуметтік сауалнама жүргізгенімізде жастардың 37,9 пайызы көп ақша тапқысы келетіні белгілі болған. Яғни, қазіргі жастардың басты құндылығы қаржыға кеп тіреледі. Талдау нәтижелері көрсеткендей, сауалнамаға қатысқандардың тек 14,7 пайызы үшін мансаптық мүмкіндіктер шешуші мәнге ие. Бір қызығы жастардың басым бөлігі жұмыс таңдауда алған мамандығы маңызды ма, жоқ па ол шешуші фактор емес. Оған өзі тұратын ірі қалалардың халық саны, әлеуметтік және экономикалық жағдайы тікелей әсер етеді, – деді Ә.Қайдарова.
Астана қаласы Жастар саясаты мәселелері басқармасының басшысы Самат Ибраев былтыр ведомствоның көмегімен 13 мыңнан астам жас жұмыспен қамтылғанын айтты. Елордада 155 мың жас азамат тұрады. Оның 95 мыңы – 16 жоғары оқу орнының студенттері. Оларды алғашқы жұмыспен қамтитын негізгі бағдарламалар қатарында «Жастар практикасы», «Қоғамдық жұмыстар» және «Алғашқы жұмыс орны» жобалары іске асырылды. Сондай-ақ «Жасыл ел» жобасы аясында 4 200 адам жұмысқа орналастырылып, олар елорданы абаттандыруға белсенді қатысқан.
Жас буынның игілігі үшін жұмыс істеп келе жатқан JOLTAP жобасы 10 жұмысшы және 7 цифрлық дағды бойынша қызмет көрсетуде. Жоба менеджері Ерасыл Ділдәим бос жұмыс орнын және қызметкер іздеуге арналған jumystap.kz сайты іске қосылғанын тілге тиек етті. Айтуынша, сайтта 2 мыңнан астам елорда кәсіпорны және 14 мың жұмыс іздеуші шоғырланған.
– Жоба аясында білім алған жастар теориялық білімі мен практикасын ұштастыра алады. Мысалы, әйелдер «Тігін ісі» және «Модельер-конструктор» курстарынан өтіп, тігіншілікті меңгерген соң, өз брендін дамыту үшін SMM, «Таргетолог» және «Графикалық дизайнер» курстарын жалғастыра оқиды. Айта кетейік, тігін ісі бойынша бітірген түлектер елордамыздың Danmard, DuyQaz, «Ютария» сияқты ірі кәсіпорындарында жұмысқа орналасып жатыр. Ал ерлер арасында «Электрогазбен дәнекерлеуші» курсына қызығушылық байқалуда. JOLTAP сыныптарында теорияны меңгергеннен кейін, оқушылар YDA көпсалалы зауытында практикадан өтеді. Кейбірі сол зауытта жұмысқа орналасып қалады. Тіпті, өздері бірігіп, ЖК ашып, тапсырыс қабылдай бастаған түлектер де бар, – деді Ерасыл Ділдәим.
Жастарды жұмыспен қамтуда кең тараған бағдарламаның бірі – «Жастар тәжірибесі». Десек те, соңғы уақытта жастардың жұмысқа құлықсыздығынан, не болмаса қаржы жағдайына көңіл толмауынан болар, бұл бағдарламаға иек артып келетіндер саны азайыпты. Әлеуметтанушы Айдар Хамит бұл құбылыстың тікелей жалақы мәселесіне байланысты екенін негізге алды.
– Қоғамда NEET санатты адамдардың болуы – әлемдік көрсеткіште бар үрдіс. Дамыған, дамушы елдерде бұл норма деп есептеледі. Сондықтан мұны үлкен проблема деп айта алмаймыз. Қазір «Жастар практикасы» бағдарламасының көмегіне жүгінетіндер санының азайғаны рас. Меніңше, бұл бағдарлама гуманитарлық, әлеуметтік ғылым бағытында көбірек қатысады. Бұл салалар, әрине сұранысқа ие. Алайда енді ғана оқуын бітірген түлектердің тәжірибесі кәсіби маманға болған сұраныстан әлдеқайда төмен. Екінші мәселе, ақпараттық технология, құрылыс, ауылшаруашылығы сияқты мамандық нарықта көбірек сұранысқа ие. Сондықтан жастардың бұл бағдарламаға қатысуының төмендігі осыған байланысты туып отыр, – деді ол.
Осылайша, жастарды жұмыспен қамтитын тиімді бағдарламалар еліміздің дамуын тежейтін жұмыссыздық факторының алдын алуға оң ықпалын тигізіп келеді.
Сымбат БАУЫРЖАНҚЫЗЫ