Дипломын алған жастардың басты проблемасы – жұмысқа орналасу. Бүгінде жұмыс іздеп сандалған жастардың қарасы аз. Өйткені жұмыспен қамту үшін мемлекет тарапынан түрлі жоба іске асуда. Нәтижесінде, NEET санаттағылардың саны былтырғы көрсеткіштен біршама азайды.
NEET жастар саны азайып келеді
336
оқылды

Былтырғы үшінші тоқсанда елімізде Ха­лықаралық еңбек ұйымының әдіс­те­ме­сі бойынша есептелген жұмыссыздық дең­гейі 4,6 пайызға жеткен. Яғни, жұ­мыс­­сыздар саны 448 мыңнан астам деген сөз. Мұның ішінде жұмыс істемейтін, бі­лім алумен немесе оқумен айналыс­пай­тын NEET жастарының үлесі 6,4 пайыз­ды құрайды. Бұл алдыңғы жылдан 1,5 пайызға азайғанын көрсетеді. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау ми­нистр­лігінің келтірген дерегі бойынша, ха­лықты жұмыспен қамту органдарына 84 мың адам жұмыс іздеп жүгінген екен. Ал Ұлттық статистика бюросының мәлі­ме­тінше, еліміздің NEET санатына жа­та­тын жастардың ең көп саны Алматы, Түр­кістан, Астана қалаларында тіркел­ген. Олар сәйкесінше, Алматыда – 42,5 мың адам, Түркістан облысы – 34,6 мың адам болса, Астана қаласында  – 26,4 мың адам. Бұл санаттағы жастардың ең аз үлесі Ұлытау облысында – 5,4 мың адам. Әлеуметтанушы Әсел Қай­да­рова­ның айтуынша, жастардың жұмыссыз жүруі өзі тұратын аймақтың әлеуметтік-эко­номикалық жағдайына да байла­нысты.

– Жастар арасында осы тақырыпқа қа­тысты әлеуметтік сауалнама жүргіз­ге­ні­мізде жастардың 37,9 пайызы көп ақ­ша тапқысы келетіні белгілі болған. Яғ­ни, қазіргі жастардың басты құнды­лы­ғы қаржыға кеп тіреледі. Талдау нәти­же­лері көрсеткендей, сауалнамаға қа­тыс­қандардың тек 14,7 пайызы үшін мансаптық мүмкіндіктер шешуші мәнге ие. Бір қызығы жастардың басым бөлігі жұ­мыс таңдауда алған мамандығы маңыз­ды ма, жоқ па ол шешуші фактор емес. Оған өзі тұратын ірі қалалардың ха­лық саны, әлеуметтік және эконо­ми­ка­лық жағдайы тікелей әсер етеді, – деді Ә.Қайдарова.

Астана қаласы Жастар саясаты мәсе­ле­лері басқармасының басшысы Самат Ибраев былтыр ведомствоның көмегімен 13 мыңнан астам жас жұмыспен қамтыл­ға­нын айтты. Елордада 155 мың жас аза­мат тұрады. Оның 95 мыңы – 16 жо­ғары оқу орнының студенттері. Оларды алғаш­қы жұмыспен қамтитын негізгі бағ­­дарламалар қатарында «Жастар прак­ти­касы», «Қоғамдық жұмыстар» және «Алғашқы жұмыс орны» жобалары іске асы­рылды. Сондай-ақ «Жасыл ел» жоба­сы аясында 4 200 адам жұмысқа орна­лас­тырылып, олар елорданы абаттан­дыру­ға белсенді қатысқан. 

Жас буынның игілігі үшін жұмыс істеп келе жатқан JOLTAP жо­ба­сы 10 жұ­мыс­шы және 7 цифрлық дағ­ды бойын­ша қызмет көрсетуде. Жоба ме­нед­жері Ерасыл Ділдәим бос жұмыс ор­нын және қызметкер іздеуге арналған jumystap.kz сайты іске қосылғанын тілге тиек етті. Айтуынша, сайтта 2 мыңнан ас­там елор­да кәсіпорны  және 14 мың жұ­мыс іздеу­ші шоғырланған. 

– Жоба аясында білім алған жастар тео­риялық білімі мен практикасын ұш­тас­тыра алады. Мысалы, әйелдер «Тігін ісі» және «Модельер-конструктор» курс­та­­­рынан өтіп, тігіншілікті меңгерген соң, өз брендін дамыту үшін SMM, «Тар­ге­толог» және «Графикалық дизайнер» курс­тарын жалғастыра оқиды. Айта ке­тейік, тігін ісі бойынша бітірген түлектер елор­дамыздың Danmard, DuyQaz, «Ютария» сияқты ірі кәсіпорындарында жұ­мысқа орналасып жатыр. Ал ерлер ара­сында «Электрогазбен дәнекерлеуші» кур­сына қызығушылық байқалуда. JOLTAP сыныптарында теорияны мең­гер­ген­нен кейін, оқушылар YDA көпсалалы зауы­тында практикадан өтеді. Кейбірі сол зауытта жұмысқа орналасып қалады. Тіпті, өздері бірігіп, ЖК ашып, тапсырыс қа­былдай бастаған түлектер де бар, – де­ді Ерасыл Ділдәим.

Жастарды жұмыспен қамтуда кең тараған бағдарламаның бірі – «Жастар тә­жірибесі». Десек те, соңғы уақытта жас­­­тардың жұмысқа құлықсыздығынан, не болмаса қаржы жағдайына көңіл тол­мауынан болар, бұл бағдарламаға иек артып келетіндер саны азайыпты. Әлеу­мет­танушы Айдар Хамит бұл құбылыс­тың тікелей жалақы мәселесіне бай­ла­нысты екенін негізге алды.

– Қоғамда NEET санатты адамдардың болуы – әлемдік көрсеткіште бар үрдіс. Да­мыған, дамушы елдерде бұл норма деп есеп­теледі. Сондықтан мұны үлкен проб­­­лема деп айта алмаймыз. Қазір «Жастар практикасы» бағдарламасының көмегіне жү­гінетіндер санының азайғаны рас. Меніңше, бұл бағдарлама гуманитарлық, әлеу­мет­тік ғылым бағытында көбірек қатысады. Бұл салалар, әрине сұранысқа ие. Алайда енді ғана оқуын бітірген түлектердің тә­жі­рибесі кәсіби маманға болған сұраныс­тан әлдеқайда төмен. Екінші мәселе, ақ­параттық технология, құрылыс, ауыл­шаруа­шылығы сияқты мамандық на­рық­та көбірек сұранысқа ие. Сондықтан жастардың бұл бағдар­ла­маға қатысуы­ның төмендігі осыған бай­ланысты туып отыр, – деді ол. 

Осылайша, жастарды жұмыспен қам­титын тиімді бағдарламалар еліміздің да­муын тежейтін жұмыссыздық фак­то­ры­ның алдын алуға оң ықпалын тигізіп келеді. 

Сымбат БАУЫРЖАНҚЫЗЫ