Әсіресе, қосымша құн салығының бірден күрт көтерілуі кәсіпкерлердің алға басқан қадамын кері шегеретіндей әсер еткенін айтпасқа болмайды. Күні кеше Ақмола облысының өңірлік кәсіпкерлер палатасында қаржы вице-министрі Дәурен Темірбековпен өткен кездесу барысында түйткілді мәселе облыс кәсіпкерлерімен тағы бір мәрте қайта көтерілді. Қосымша құн салығының шамадан тыс жоғарылауының себептері мен салдары кәсіпкерлердің жұмысына қаншалықты кері ықпалын тигізетіні егжей-тегжейлі айтылып, туындаған жағдайды шешудің жолдары аталды.
Көзі қырағы оқырман қауымның есінде болса, Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев ақпанның жетісі күні бизнес өкілдерімен кездесу барысында ел Үкіметіне қосымша құн салығын көтеру мәселесін шегелеп тапсырған еді. Осыған байланысты Үкімет мүшелері аймақтарда «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасы өкілдерімен бірге жергілікті кәсіпкерлер қауымымен салық саясатының өзекті жайларын талдауға кіріскен.
Қаржы вице-министрі Дәурен Темірбековтің айтуынша, қосымша құн салығының мөлшерлемесін өсіру кезінде ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерін толықтай салықтан босату көзделген.
– 16 пайыз деңгейінде қосымша құн салығының жалпы мөлшерлемесін бекіту ұсынылып отыр. Мұнымен қатар, ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерін толықтай салықтан босату жоспарланған. Бірқатар салаға аралық 10 пайыздық мөлшерлемені енгізу ұсынылды. Осылайша, Үкіметпен ұсынылған қосымша құн салығы мөлшерлемесін дифференциясы 16%, 10%, 0% және салықтан босатылуды құрайды, – дейді вице-министр Дәурен Темірбеков.
Елімізде қосымша құн салығы бойынша есепке қоюдың қолданыстағы межесін 80 миллион теңгеден 15 миллион теңгеге дейін төмендету де ұсынылған. Жергілікті бизнес өкілдері онсыз да басқа күрделі мәселелерден әбден титықтаған кәсіпкерлер салықты көтерсе, жағдайдың мүлдем ушығатынын айтып, оған нақты ықпал ететін бірнеше себепті атады. Сонымен қатар түйткілді мәселелерді шешу үшін өз ұсыныстарын алға тартты. Атап айтқанда, мемлекеттің бюджет қоржынына аса көлемді шығын келтіріп жатқан салалар аталды.
– Салықты көтерместен бұрын бірінші кезекте еліміздің бюджеттік шығындарының құрылымын мұқият қайта қарастыру аса маңызды деп ойлаймын. Бюджеттің аса орасан көлемдегі үлесі мемлекеттік аппаратты ұстауға, түкке де қажеті жоқ әрі мүлде тиімсіз жобаларды қаржыландыруға, сондай-ақ нақты еш қайтарым бермейтін шығындарға кетіп жатыр. Сондықтан түйткілді мәселелерді іс жүзінде шешу үшін қатаң түрде бюджет ережесін сақтауды бақылауды күшейту қажет. Елдің өзінің экономикасының ішінен резервтерді іздестіру қажет. Еңбек төлемінің қорына салық жүктемесінің 10 пайызға төмендеуі қосымша құн салығы мөлшерлемесінің артуы есебінен өтелмеуге тиіс. Ол дербес салық реформасы болуы қажет, – дейді Ақмола облысы туристік ассоциациясының басшысы, туризм және экология салалық кеңесінің төрағасы Қайрат Сұлтанов.
Жергілікті кәсіпкерлер сонымен қатар қосымша құн салығының өсуі онсыз да жағдайы шатқаяқтап бара жатқан шағын кәсіпкерлердің ахуалын одан сайын тұншықтыратынын айтып, қолданыстағы мөлшерлеменің сол күйі сақталуының маңыздылығын атап өтті. «Ахмадиев С.А» жеке кәсіпкерлігінің жетекшісі Сәдібек Ахмадиевтың айтуынша, қолданыстағы қосымша құн салығын сақтау немесе оны тіркеу кезінде 50 мың айлық есептік көрсеткішке дейін ұлғайтудың мүмкіндігін қарастыруға болады.
– Жаңа салық кодексі жобасында енгізілмеген тағы бір аса маңызды мәселе бизнес ашу кезінде кәсіпкерлердің басым көпшілігі қосымша құн салығы бойынша міндетті есепке қоюға әкелетін салық айналымының өсу мүмкіндігі мен салық салынуы туралы ойлана бермейді. Бүгінде егер кәсіпкердің айналымы 20 мың айлық есептік көрсеткіштен, яғни небәрі 78 640 000 теңгегеден асып жығылса, қосымша құн салығы бойынша тіркеу міндеттемесі мен қосымша 12 пайыз салық төлемі туындайды. Мұнымен қоса, аталған талаптар сақталмаған жағдайда қазыналық органдар тарапынан аса қатаң санкциялар қарастырылған, – дейді Сәдібек Ахмадиев.
Өңірдің құрылыс саласындағы кәсіпкерлер қосымша құн салығының өсуі ел экономикасына сүбелі үлес қосып отырған салалардағы жағдайдың да іс жүзінде құлдырауына әкеліп соғатынын жеткізді. Сала мамандарының пікірінше, әлеуметтік инфрақұрылым төлемін бір мезетте енгізу кезінде қосымша құн салығының өсуі құрылыс салушыларға қосымша қаржылық жүктемеге айналмақ. Бұл аймақтың құрылыс саласына да кері ықпалын тигізеді. Сонымен қатар бұл құрылыс нысандарының жалпы құнын да әлдеқайда ұлғайтып, өз кезегінде тұрғын үй мен коммерциялық жылжымайтын мүліктер бағасының да күрт көтерілуіне себеп болмақ. Бағалардың көтерілуі халыққа тұрғын үйлердің қолжетімділігін төмендетіп, тұрғын үйлерді жалдау құнының да бірден шарықтап кетуіне әкеліп соғады. Сонымен қатар салық жүктемелері құрылыстың өзіндік құнын да арттырып, бұл құрылысқа қажетті материалдар мен қызмет түрлерінің қымбаттауын туғызады. Ал ол өз кезегінде жобалардың тиімділігін төмендетіп, елдегі құрылыс салу көлемінің төмендеуіне елеулі ықпалын тигізбек.
– Елде жалпы инвестициялық тартымдылық төмендейді. Салық жүктемелері инвесторлар үшін қосымша қаржылық қауіптер тудырып, бұл құрылыс секторына бөлінетін инвестициялардың қысқаруына, ал оның салдары саланың даму қарқынының мүлде тежелуіне әкеліп соғады. Тұрғын үйлер мен инфрақұрылымдық нысандарға бағаның өсуі халық тұтынатын өнімдердің де қымбаттауына әкеледі. Бұл тұрғын үй құрылысының мемлекеттік бағдарламаларының да жүзеге асырылуына, сонымен қатар баспана құнының қолжетімділігіне де жағымсыз әсерін тигізбек. Қосымша салық шығындарының салдарынан құрылыс компаниялары қызметкерлер санын қысқартып, тіпті өз қызметін мүлде тоқтатуға мәжбүр болуы мүмкін. Бұл аймақта жұмыссыздық деңгейінің де өсуіне әкеліп соғады. Сондықтан салық реформаларын жүргізу кезінде қосымша құн салығы бойынша жеңілдіктерді сақтап қалу құрылыс саласының да тұрақты дамуының маңызды шарты болмақ, – дейді «Строй Тех IC» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің басшысы Мұхтар Есенов.
Кәсіпкерлер Үкіметпен көзделген өсімдік шаруашылығы мен мал шаруашылығын қосымша құн салығынан босатқан күннің өзінде бұл жағдайды оңалтуға еш ықпал ете алмайды деп санайтындарын жеткізді. KazBeef Processing жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің директоры Азамат Орымбаевтың айтуынша, ауыл шаруашылығымен айналысушы кәсіпкерлер өзіне түсетін пайда көлемін сақтап қалу үшін қазіргі бағаны қалдыруға мәжбүр болады. Сонымен қатар ауыл шаруашылығы тауарын қайта өңдеу қосымша құн салығының өсуіне байланысты үш пайызға және түсетін табысты сақтау үшін тағы 10 пайызға көтеріледі. Ал бюджетке салық көлемі 300 пайызға дейін ұлғайып кетпек.
Ақмола облысының кәсіпкерлер құқығын қорғау және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс қимыл кеңесінің төрайымы Валентина Геращенко іс жүзінде шағын бизнестің қолдауды қажет ететін, сондықтан қосымша құн салығы бойынша тіркеу үшін қолданыстағы межені сақтау мүмкіндігін айта келе, қосымша құн салығы мөлшерлемесін 14 пайызға дейін көтеруді ұсынды.
– Бастапқыда қосымша құн салығы 20 пайызға дейін көтеріледі делінген. Енді 16 пайыз деп отыр. Неге 14, яки 15 пайыз болмайды. Неге белгілі бір салаларға тек 10 пайыз мөлшерлемесінде болмақ. Мұнда барлығына толықтай жете түсініктеме берілуі қажет. Бұл сандар ойыны емес, Қаржы министрлігінің фундаменталды мәселесінің индикаторы, – дейді Валентина Геращенко.
Кәсіпкерлер салық рефомаларына жүргізіліп жатқан реформаларды қарастыруда ақмолалық бизнес-қауымдастықтың пікірлері ескерілетініне үмітпен қарайтындарын атап өтті.
– Біз кәсіпкерлеріміздің ұсыныстары мен пікірлерін ұлттық кәсіпкерлер палатасының орталық аппараты арқылы Қаржы министрлігіне жазбаша түрде жолдауды жөн көріп отырмыз. Қосымша құн салығына салық мөлшерлемесі мен қосымша құн салығы бойынша есепке қою межесі барлығы түгелдей таразыға салынып әрі білікті сарапшылардың, кәсіпкерлердің, оның ішінде бизнес сарапшылары мен депутаттардың пікірлері мен ұсыныстары ескеріле отырып қабылдануы тиіс деп санаймыз, – деді Ақмола облысы кәсіпкерлер палатасының директоры Ерқанат Мұсылманбек.
P.S.
Қалай дегенмен де, халықты сарыуайымға, ал кәсіпкерлерді сергелдеңге салған салық айналасындағы қазіргі жағдайды әлі де болса тәптіштей қарап, өгіздің де өлмей, арбаның да сынбауын бақылауға алған жөн сияқты. Бұл орайда Үкімет пен құзырлы министрліктердің, сондай-ақ сала мамандарының іскерлігі мен біліктілігі, сондай-ақ бірінші кезекте жауапкершілігі сынға түспек...
А. АЛПЫСБАЙ