Салық айналасындағы жаңа реформалар ел экономикасының басты драйвері – шағын және орта кәсіп иелерін де қатты алаңдатып тұр.
Салық реформасы сергелдеңге салмасын...
598
оқылды

Әсіресе, қосымша құн салығының бірден күрт көтерілуі кәсіпкерлердің алға басқан қадамын кері шегеретіндей әсер еткенін айтпасқа болмайды. Күні кеше Ақмола облысының өңірлік кәсіпкерлер палатасында қаржы вице-министрі Дәурен Темірбековпен өткен кездесу барысында түйткілді мәселе облыс кәсіпкерлерімен тағы бір мәрте қайта көтерілді. Қосымша құн салығының шамадан тыс жоғарылауының себептері мен салдары кәсіпкерлердің жұмысына қаншалықты кері ықпалын тигізетіні егжей-тегжейлі айтылып, туындаған жағдайды шешудің жолдары аталды. 

Көзі қырағы оқырман қауымның есінде болса, Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев ақпанның жетісі күні бизнес өкілдерімен кездесу барысында ел Үкіметіне қосымша құн салығын көтеру мәселесін шегелеп тапсырған еді. Осыған байланысты Үкімет мүшелері аймақтарда «Атамекен» ұлттық кәсіпкер­лер палатасы өкілдерімен бірге жергілікті кәсіпкерлер қауымымен салық саясаты­ның өзекті жайларын талдауға кіріскен. 

Қаржы вице-министрі Дәурен Темір­бековтің айтуынша, қосымша құн салы­ғы­ның мөлшерлемесін өсіру кезінде ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерін толық­тай салықтан босату көзделген. 

– 16 пайыз деңгейінде қосымша құн салығының жалпы мөлшерлемесін бекіту ұсынылып отыр. Мұнымен қатар, ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерін толықтай салықтан босату жоспарланған. Бірқатар салаға аралық 10 пайыздық мөл­шерлемені енгізу ұсынылды. Осы­лайша, Үкіметпен ұсынылған қосымша құн салығы мөлшерлемесін дифферен­циясы 16%, 10%, 0% және салықтан босатылуды құрайды, – дейді вице-министр Дәурен Темірбеков. 

Елімізде қосымша құн салығы бойынша есепке қоюдың қолданыстағы межесін 80 миллион теңгеден 15 миллион теңгеге дейін төмендету де ұсынылған. Жергілікті бизнес өкілдері онсыз да басқа күрделі мәселелерден әбден титықтаған кәсіпкерлер салықты көтерсе, жағдайдың мүлдем ушығатынын айтып, оған нақты ықпал ететін бірнеше себепті атады. Сонымен қатар түйткілді мәселелерді шешу үшін өз ұсыныстарын алға тартты. Атап айтқанда, мемлекеттің бюджет қоржынына аса көлемді шығын келтіріп жатқан  салалар аталды. 

– Салықты көтерместен бұрын бірінші кезекте еліміздің бюджеттік шығындарының құрылымын мұқият қайта қарастыру аса маңызды деп ойлай­мын. Бюджеттің аса орасан көлемдегі үлесі мемлекеттік аппаратты ұстауға, түкке де қажеті жоқ әрі мүлде тиімсіз жобаларды қаржыландыруға, сондай-ақ нақты еш қайтарым бермейтін шығын­дарға кетіп жатыр. Сондықтан түйткілді мәселелерді іс жүзінде шешу үшін қатаң түрде бюджет ережесін сақтауды бақы­лауды күшейту қажет. Елдің өзінің эко­номикасының ішінен резервтерді іздестіру қажет. Еңбек төлемінің қорына салық жүктемесінің 10 пайызға төмендеуі қосымша құн салығы мөлшерлемесінің артуы есебінен  өтелмеуге тиіс. Ол дербес салық реформасы болуы қажет, – дейді Ақмола облысы туристік ассоциация­сының басшысы, туризм және экология салалық кеңесінің төрағасы Қайрат Сұлтанов.

Жергілікті кәсіпкерлер сонымен қатар қосымша құн салығының өсуі онсыз да жағдайы шатқаяқтап бара жатқан шағын кәсіпкерлердің ахуалын одан сайын тұншықтыратынын айтып, қолданыстағы мөлшерлеменің сол күйі сақталуының маңыздылығын атап өтті. «Ахмадиев С.А» жеке кәсіпкерлігінің жетекшісі Сәдібек Ахмадиевтың айтуынша, қолданыстағы қосымша құн салығын сақтау немесе оны тіркеу кезінде 50 мың айлық есептік көрсеткішке дейін ұлғайтудың мүмкіндігін қарастыруға болады.

– Жаңа салық кодексі жобасында енгізілмеген тағы бір аса маңызды мәселе бизнес ашу кезінде кәсіпкерлердің басым көпшілігі  қосымша құн салығы бойынша міндетті есепке қоюға әкелетін салық айналымының өсу мүмкіндігі мен салық салынуы туралы ойлана бермейді. Бүгінде егер кәсіпкердің айналымы 20 мың айлық есептік көрсеткіштен, яғни небәрі 78 640 000 теңгегеден  асып жығылса, қосымша құн салығы бойынша тіркеу міндеттемесі мен қосымша 12 пайыз салық төлемі туындайды. Мұны­мен қоса, аталған талаптар сақталмаған жағдайда қазыналық органдар тарапынан аса қатаң санкциялар қарастырылған, – дейді Сәдібек Ахмадиев.

Өңірдің құрылыс саласындағы кәсіпкерлер қосымша құн салығының өсуі ел экономикасына сүбелі үлес қосып отырған салалардағы жағдайдың да іс жүзінде құлдырауына әкеліп соғатынын жеткізді. Сала мамандарының пікірінше, әлеуметтік инфрақұрылым төлемін бір мезетте енгізу кезінде қосымша құн салығының өсуі құрылыс салушыларға қосымша қаржылық жүктемеге айнал­мақ. Бұл аймақтың құрылыс саласына да кері ықпалын тигізеді. Сонымен қатар бұл құрылыс нысандарының жалпы құнын да әлдеқайда ұлғайтып, өз кезегін­де тұрғын үй мен коммерциялық жыл­жымайтын мүліктер бағасының да күрт көтерілуіне себеп болмақ. Бағалар­дың көтерілуі халыққа тұрғын үйлердің қол­жетімділігін төмендетіп, тұрғын үйлерді жалдау құнының да бірден ша­рық­тап кетуіне әкеліп соғады. Сонымен қатар салық жүктемелері құрылыстың өзіндік құнын да арттырып, бұл құры­лысқа қажетті материалдар мен қызмет түр­лерінің қымбаттауын туғызады. Ал ол өз кезегінде жобалардың тиімділігін тө­мендетіп, елдегі құрылыс салу көлемінің төмендеуіне елеулі ықпалын тигізбек.

– Елде жалпы инвестициялық тар­тым­дылық төмендейді. Салық жүктеме­лері инвесторлар үшін қосымша қар­жылық қауіптер тудырып, бұл құрылыс секторына бөлінетін инвестициялардың қысқаруына, ал оның салдары саланың даму қарқынының мүлде тежелуіне әкеліп соғады. Тұрғын үйлер мен инфра­құрылымдық нысандарға бағаның өсуі халық тұтынатын өнімдердің де қым­баттауына әкеледі. Бұл тұрғын үй құры­лысының мемлекеттік бағдар­ламалары­ның да жүзеге асырылуына, сонымен қатар баспана құнының қолжетімділігіне де жағымсыз әсерін тигізбек. Қосымша салық шығындарының салдарынан құрылыс компаниялары қызметкерлер санын қысқартып, тіпті өз қызметін мүлде тоқтатуға мәжбүр болуы мүмкін. Бұл аймақта жұмыссыздық деңгейінің де өсуіне әкеліп соғады. Сондықтан салық реформаларын жүргізу кезінде қосымша құн салығы бойынша жеңілдіктерді сақ­тап қалу құрылыс саласының да тұрақты дамуының маңызды шарты болмақ, – дейді «Строй Тех IC» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің басшысы Мұхтар Есенов. 

Кәсіпкерлер Үкіметпен көзделген өсімдік шаруашылығы мен мал шаруа­шылығын қосымша құн салығынан босатқан күннің өзінде бұл жағдайды оңалтуға еш ықпал ете алмайды деп санайтындарын жеткізді. KazBeef Processing жауапкершілігі шектеулі серіктес­тігінің директоры Азамат Орымбаевтың айтуынша, ауыл шаруашылығымен айналысушы кәсіпкерлер өзіне түсетін пайда көлемін сақтап қалу үшін қазіргі бағаны қалдыруға мәжбүр болады. Соны­мен қатар ауыл шаруашылығы тауарын қайта өңдеу қосымша құн салығының өсуіне байланысты  үш пайызға және түсетін табысты сақтау үшін тағы 10 пайызға көтеріледі. Ал бюджетке салық көлемі 300 пайызға дейін ұлғайып кетпек. 

Ақмола облысының кәсіпкерлер құ­қы­ғын қорғау және сыбайлас жемқор­лыққа қарсы іс қимыл кеңесінің төр­айымы Валентина Геращенко іс жүзінде шағын бизнестің қолдауды қажет ететін, сондықтан қосымша құн салығы бойын­ша тіркеу үшін қолданыстағы межені сақтау мүмкіндігін айта келе, қосымша құн салы­ғы мөлшерлемесін 14 пайызға дейін көтеруді ұсынды.

– Бастапқыда қосымша құн салығы 20 пайызға дейін көтеріледі делінген. Енді 16 пайыз деп отыр. Неге 14, яки 15 па­йыз болмайды. Неге белгілі бір сала­лар­ға тек 10 пайыз мөлшерлемесінде бол­мақ. Мұнда барлығына толықтай жете түсініктеме берілуі қажет. Бұл сандар ойыны емес, Қаржы министрлігінің фундаменталды мәселесінің индикаторы, – дейді Валентина Геращенко. 

Кәсіпкерлер салық рефомаларына жүргізіліп жатқан реформаларды қарас­тыруда ақмолалық бизнес-қауымдастық­тың пікірлері ескерілетініне үмітпен қарайтындарын атап өтті. 

– Біз кәсіпкерлеріміздің ұсыныстары мен пікірлерін ұлттық кәсіпкерлер палатасының орталық аппараты арқылы Қаржы министрлігіне жазбаша түрде жолдауды жөн көріп отырмыз. Қосымша құн салығына салық мөлшерлемесі мен қосымша құн салығы бойынша есепке қою межесі барлығы түгелдей таразыға салынып әрі білікті сарапшылардың, кә­сіп­керлердің, оның ішінде бизнес сарап­шылары мен депутаттардың пікірлері мен ұсыныстары ескеріле отырып қабыл­дануы тиіс деп санаймыз, – деді Ақмола облысы кәсіпкерлер палатасының дирек­торы Ерқанат Мұсылманбек.  

 

P.S. 

Қалай дегенмен де, халықты сарыуайымға, ал кәсіпкерлерді сергелдеңге салған салық айналасындағы қазіргі жағдайды әлі де болса тәптіштей қарап, өгіздің де өлмей, арбаның да сынбауын бақылауға алған жөн сияқты. Бұл орайда Үкімет пен құзырлы министрліктердің, сондай-ақ сала мамандарының іскерлігі мен біліктілігі, сондай-ақ бірінші кезекте жауапкершілігі сынға түспек... 

А. АЛПЫСБАЙ