Бұл мәселені шешу мақсатында 2025 жыл елімізде «Жұмысшы мамандықтар жылы» деп жарияланды. Осыған орай, облыста арнайы іс-шаралар жоспары бекітіліп, колледждердің материалдық-техникалық базасын нығайту, жұмысшы мамандықтарын дәріптеу және жастарды өндірістік салаларға тарту бағытында жұмыстар жүргізілуде.
Мысалы, О.Көшеков атындағы Атырау аграрлық-техникалық колледжінде 420 орындық құзыреттік орталық салу жоспарланып отыр. Бұл орталық жас мамандардың тәжірибе жинауына мүмкіндік береді. Сонымен қатар аймақтағы ірі кәсіпорындармен бірлесіп, ашық есік күндері, шеберлік сыныптары және кәсіби шеберлік конкурстары ұйымдастырылуда. Бұл шаралар жастардың жұмысшы мамандықтарына деген қызығушылығын арттыруға және олардың беделін көтеруге бағытталған.
Жалпы, елімізде жұмысшы кадрлардың жетіспеушілігі байқалады. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі Олжас Ордабаевтың мәлімдеуінше, әсіресе кәсіптік білім беру мен колледж түлектеріне сұраныс жоғары. Бұл мәселені шешу үшін жұмысшы мамандықтарын даярлау жүйесін жетілдіру және олардың беделін арттыру қажет.
Атырау облысында жұмысшы мамандардың тапшылығын жою мақсатында жергілікті билік пен білім беру мекемелері бірлесіп, нақты шараларды қолға алуда. Бұл жұмыстардың нәтижесінде өңірдегі кадр мәселесін шешіп, экономиканың тұрақты дамуына ықпал ету көзделіп отыр. Саламат Мұқашев атындағы Атырау жоғары политехникалық колледжі – Атыраудағы еңбек нарығын реттеуге атсалысып, жұмысшы мамандарын дайындап отырған ірі орталықтың бірі. Бүгінде колледжде 1 700 студент оқиды, оның 1 300-і мемлекеттік грант бойынша білім алуда.
Тұрлан Ізғали – осы колледждің 3-курс студенті. «Электрмен жабдықтау» мамандығы бойынша білім алып жатқан ол Caspian Radio Services компаниясынан тәжірибеден өтіп жатыр.
«Біздің колледж сұранысқа ие мамандықтарға назар аударады және жергілікті кәсіпорындармен байланыста. Егер өзімді іс жүзінде көрсете алсам, жұмыс беруші маған дуальді оқыту форматында жұмыс ұсына алады. Бұл жағдайда шәкіртақы ғана емес, жалақы да аламын, ал колледжді бітіргеннен кейін осы компанияға жұмысқа орналасамын», – дейді Тұрлан.
Сондай-ақ Тұрлан колледжде қосымша мамандықтар бойынша да курстан өтіп жатыр. Оның пікірінше, электрик мамандығы әрдайым сұранысқа ие, ал мамандар, әсіресе өнеркәсіптік жабдықты жақсы білетін және ірі компанияларда жұмыс істейтіндер жақсы табыс таба алады.
Қазіргі уақытта колледжде жас мамандар IT, энергетика, төтенше жағдайлар кезінде қорғау, мұнай және газ өңдеу технологиялары сынды барлығы 23 мамандық бойынша білім алуда. Бір қызығы, колледжде «Жас маман» жобасы аясында «Индустрия 4.0» үшін мамандар даярлау мақсатында ІТ, энергетика, токарлық жұмыстар бағыттары бойынша құзыреттілік орталықтары қызмет көрсетіп жатыр.
Онда студенттер графикалық дизайн, 2D/3D модельдеу, заманауи IT шешімдерін меңгере алады, графикалық дизайннан бастап CAD инженеріне дейінгі IT дағдыларының кең ауқымы бойынша максималды білім ала алады. Бұл дағдылар цифрландырылған индустрияда сұранысқа ие және колледжде мамандар даярлау жұмысқа орналасу мәселелерін шешуге көмектеседі. Қазір колледж түлектерінің жұмысқа орналасу көрсеткіші 90%-ды құрайды.
Белгілі болғанындай, қазіргі уақытта колледж Атырау облысының 128 беделді кәсіпорнымен тығыз серіктестік қарым-қатынас орнатып отыр. Оның ішінде біліктілігімен дараланған студенттер «Ембімұнайгаз» АҚ, «Атмосфера» ЖШС, «ЖігермұнайСервис» ЖШС, «Қазмұнайгазбурение» ЖШС, «Сазанқұрақ» ЖШС, «ИНТРА» ЖШС, «АЖЭО» АҚ, «Атырау Жарық» АҚ компанияларында еңбек етуге мүмкіндік алады.
коллаж: Елдар ҚАБА
Дуальді оқытуды жақсарту мақсатында 2024-2025 оқу жылында 154 студент кәсіпорындарға ақылы практикаға жіберілген. Колледж директорының Ақпараттық технологиялар жөніндегі орынбасары Нұрлы Нұржан айтып өткендей, колледждің көптеген әлеуметтік серіктесі студенттерді оқытуға және жұмысқа орналастыруға көмектеседі. Мәселен, Kazenergy компаниясы жыл сайын гранттар бөледі. Студенттерге оқу ақысын төлейтін әлеуметтік серіктестер бар. Егер, мысалы, студент ақылы бөлімде оқитын болса, үлгерімі «жақсы» және «өте жақсы» болса, онда компания оның оқуы үшін ақы төлей алады, бұл әсіресе аз қамтылған отбасылардан шыққан балаларға да үлкен мүмкіндік болып отыр. Егер грантта бюджеттік орындар босатылса, онда басқалардың осы орынға ауысуға өтініш беру мүмкіндігі бар.
Спикер Нұрлы Нұржанның айтуынша, колледжде жұмысшы мамандықтарын оқытудың көптеген артықшылығы бар.
– Мысалы, артықшылықтар қатарында тегін оқыту, өндірістік практика, өткен жылдың қыркүйегінде көтерілген шәкіртақы бар. Қазіргі уақытта студенттер 41 892 теңге шәкіртақы алады. Ал үздік студенттердің стипендиясына 15 пайыз үстеме қосылады. 2025 жылдың қыркүйегінде стипендияны тағы да арттыру жоспарланып отыр, – деді спикер.
Айтпақшы, Оқу-ағарту министрі Ғани Бейсембаевтың бастамасымен елімізде іске қосылған «Мектеп – колледж» пилоттық жобасына Атырау өңірі де үн қосуда. Жобаға Атырау облысынан Атырау сервис колледжі «Аспаз» мамандығы, Атырау көлік коммуникация колледжі «Автомобиль жөндеу слесарі» мамандығы, Атырау энергетика және құрылыс колледжі «Электргазбен дәнекерлеуші» мамандығы бойынша қатысуда.
Атырау облыстық білім беру басқармасының баспасөз қызметінің мәліметінше, қазіргі кезде осы колледждерде пилоттық жоба бойынша әртүрлі мектепте оқып жүрген 57 оқушы білім алуда. Яғни, оқушылар мектептегі негізгі сабақтарынан кейін, колледжге келіп оқиды. Бұл 10-11-сынып оқушылары үшін жұмысшы біліктілігі бойынша эксперименттік білім беру бағдарламаларын енгізу нәтижесінде мүмкін болып отыр. Атырау облысы Білім беру басқармасының баспасөз қызметінің хабарлауынша, 2024-2025 оқу жылында «Аспаз», «Автомобиль жөндеу слесарі» мамандықтары бойынша 27 оқушы диплом алып шығады деп жоспарланған.
Көлік министрлігінің болжамы бойынша, 2030 жылға дейін көлік саласына 8,8 мыңға жуық маман қажет болады. Бұл қажеттілікті өтеу үшін жоғары оқу орындары мен колледждерде тиісті мамандықтар бойынша гранттарды қайта бөлу мәселесі қарастырылуда.
Жалпы, елімізде жұмысшы мамандардың тапшылығын жою үшін мемлекет пен бизнес өкілдері бірлесіп, нақты шараларды қолға алуда. Бұл жұмыстардың нәтижесінде еңбек нарығындағы сұраныс пен ұсыныс арасындағы теңгерімді қамтамасыз ету көзделіп отыр.
Сарапшылардың айтуынша, алдағы 10 жылда мықты тәжірибелі кадрлар дайындалмаса, Қазақстан құрылыс, ауыл шаруашылығы, мұнай-газ, көлік және логистика, кен өндірісі саласындағы мамандарды сырттан іздеуге мәжбүр болуы мүмкін.
«Жұмысшы мамандықтар бойынша кадр тапшылығы – құрылыс саласы, соның ішінде дәнекерлеушілер, сантехниктер, электр монтаждаушылар, бетоншылар, жол жөндеушілер, мұнай-газ және энергетика саласында бұрғылау операторлары, инженерлер, ауыл шаруашылығында механизаторлар тракторшылар, комбайншылар, агрономдар, мал дәрігерлері, зоотехниктер жетіспейді. Ондағы себеп – жалақының аздығы, әлеуметтік пакеттердің болмауы, жұмыс жағдайларының ауырлығы. Сондықтан колледждерде гранттарды көбейтіп, дуальді оқыту жүйесін енгізу тәжірибесін республика бойынша тарату қажет», – дейді сарапшылар.
Қалай десек те, жас мамандарды кәсіпорындар еңбекке тартуға ниетті болуы керек. Бәлкім, кәсіпорындарға студент-жастарды еңбекке тартқаны үшін субсидия бөлу де артық етпейді.
Баян ЖАНҰЗАҚ,
Атырау облысы