Елді толықтай 100 пайыз сапалы ауызсумен қамтамасыз етудің мемлекеттік бағдарламасы биыл мәресіне жетеді. Миллиардтаған қаражат құйылып, құзырлы министрліктер мен жергілікті атқарушы билік «іргелі жобаларды жүзеге асырудамыз» деп жаһанға жар салғанымен, іс жүзінде қасық суға зәру болып жүрген халықтың қарасы әлі де болса қалың...
Ақмолалықтар ауызсуға зәру
240
оқылды

Елорданың дәл іргесіндегі сексен көлді өңіріне алқа етіп таққан Ақмола облысының ахуалы мәз емес. «Сапалы суға қол жет­кіздік» деп жергілікті әкімдіктер жоғарыға желге толы есеп бер­гені­мен, жал­пақ ел сарғайған лайлы суды тұн­дырып отырып тұтынуға мәжбүр. Басқасын айтпағанда, тіпті облыс орталығы – Көкшетау­дың өзінде краннан аққан суды бірден ішу мүмкін емес. Көшедегі сүзгілі автоматты суға күні қараған жұрт бес литрлік пластик құты­ларын сүйретіп қашанға дейін жүретіні беймәлім. Бұдан кейін шалғайда жатқан ауылдар жағ­дайының қандай екенін бағамдай беріңіз... 

Қазір облыс аумағындағы 788 396 адам түтін түтететін 604 елді мекеннің 393-і ауызсуды құбыр желілері арқылы тұтынады. Со­н­дай-ақ 193 ауыл тұрғындары орталықтандырылмаған суды күн сайын тасымалдап ішуге мәжбүр. Бұл орайда орталықтандырылмаған су тұтынатын жұртшылықтың күні бүгінге дейін ұңғымалар мен колонкалардан тасып ішетінін айтсақ жеткілікті. Тіпті, бұған да жылдар бойы қол жеткізе алмай іс жүзінде осы күнге дейін көршілес елді мекендерден көлікпен жет­кізілетін суға ыдыстарын тосып күн сайын көшеде кезекте тұрған жұртшылықтың да әлі бар екенін жасыра алмаймыз. Ресми деректер бойынша республика бойынша орталықтандырылған ауызсумен қамтылған елді мекендердің көрсеткіші 97 пайызды құраса, Ақмола облысындағы бұл көр­сеткіш небәрі 93,3 пайыз ғана бол­ған. 

Дегенмен облыс әкімдігі өңір халқының биыл толықтай сапалы ауызсумен қамтылатынын сенімді түрде айтып отыр. Өңір әкімдігінің ресми ұсынған мәліметтеріне сенсек, облыс аумағында 400 шақырымнан астам су құбырын салу мен реконструкциялауды көздейтін 45 іргелі жоба жүзеге асырылып жатыр. Елорданың іргесіндегі елді мекендерді ауыз­сумен жабдықтау жұмыстары аяқ­талуға таяу. Облыс әкімінің ай­туынша, соңғы төрт жоба жүзеге асырылса, Астана маңындағы ауылдар толығымен ауызсумен 100 пайызға қамтамасыз етілмек. 

– Биыл облыс орталығының іргесіндегі Станционный кентінде, сонымен бірге Қосшы, Макинск және Ерейментау қалаларында жүзеге асырылып жатқан жоба­ларды аяқтау жоспарланған. Бұл жобаларды іске асыруға аудандық және облыстық бюджеттерден қомақты қаржы бөлінді, – дейді Ақмола облысының әкімі Марат Ахметжанов.

Облыс әкімдігінің дерегінше, өңірдің ауылды елді мекендерін толықтай ауызсумен қамтамасыз ету мақсатында 37 ауылда су құ­быры желілері салынбақ.

– Ауыл тұрғындарын тіршілік нәрімен қамтамасыз ету мақсат­ында биыл 37 ауылда су құбыры желілерін салу жоспарланған. Сонымен қатар суды тазартуға арналған кешенді блок-модульдер орнатылады, – деп атап өтті облыс әкімі Марат Ахметжанов.

Өңір басшысы жоғарыда атал­ған жобаларды жүзеге асыру ар­қылы 12 мыңнан астам ақ­мола­лықты таза ауызсумен қамтамасыз етпек. Бұған қоса, жыл соңына дейін облыс аумағында тозығы жеткен сумен жабдықтау және су бұру желілерін жөнге келтіруге бағытталған 70 жоба жүзеге асы­рылмақ.  

Жергілікті билік құлаққа жағымды естілетін осындай жанға жайлы мәлімет бергенімен, осыған дейін құзырлы органдармен сарапқа түскен сандар көңіл құлазытады. Мәселен, былтырғы жылы ауызсудың сапасына жүргізілген микробиологиялық көрсеткіштерден алынған 7 мың­нан астам сынама өңірдегі ауызсу сапасының көп жағдайда сын көтермейтіндігін айғақтап берді. Тексеріс қорытындылары бойын­ша 312 сынаманың талапқа сай емес екендігі анықталған. Сондай-ақ мамандар жүргізген сани­тарлық-химиялық көрсеткіштер сынға алынған 7 384 сынаманың 804-і жарамсыз болғаны мәлім болды. Яғни, суды ауызсу ретінде пайдалануға болмайды. Әсіресе, Жарқайың, Шортанды, Есіл, Атбасар және Астрахан аудан­дарындағы ауызсуларының сапасы сын  көтермейді.

Мамандардың пікірінше, елдің әр аймағында ауызсудың сапасына жүргізілген тексеріс кезінде, әсіресе қысқы маусым кезінде микробиологиялық көрсеткіш­тердің қажетті талаптарға сай болмауы сирек кездеседі. Дегенмен көктемгі тасқын су кезінде тіршілік нәрі сапасының аймақтың көптеген ауданында сынға төз­бейтіндігі анық байқалды. Көп жағдайда өңірдің бірқатар аудан­дарында ауызсудың тұздылығының шамадан тыс жоғарылығы алаң­датып тұр. Мәселен, Шортанды ауданының бірнеше ауылы басқа амалдың жоқтығынан тұзды суды ауызсу ретінде тұтынуға мәжбүр. Мұндай жағдайда су көзін ал­мастырудың қажеттігі туындай­тыны рас.

коллаж: Еркебұлан ДҮЙСЕБОЛАТОВ

Бұл орайда тығырықтан шығар жолдың бірі таза су көздерінен құбыр тарту жұмыстарын қолға алу екені даусыз. Дегенмен сол су құбырларын тартудың өзінде істің шалағай әрі сылбыр жүзеге асырылуынан екі ортада қара халық басты қажеттілік ауызсудан тарығатынын айтпасқа болмас. Мәселен, былтыр су құбырларына 11 мәрте тексеріс жүргізген ма­мандар бірқатар келеңсіз жайдың куәсі болды. Атап айтқанда, Біржан сал, Атбасар, Целиноград аудандарында жүргізілуге тиіс санитарлық талаптардың іс жүзін­де сақталмайтыны анықталған. Құзырлы орган жауапты орындарға айыппұл салған. Алайда бұдан кейін де жоспардан тыс жүргізілген тексерістер түзетілуге тиіс ұйға­рым­дардың сол күйі орындалмаған аймақтар белгілі болып, істі жүзеге асыру үшін сотқа жүгінуге мәжбүр болған. Бұл орайда төленетін айып­пұлдан да маңызы аса жоғары халықтың басты байлығы – ден­сау­лығы тұрғаны елеусіз қалып жатқаны өкінішті. 

Өңірдегі ауызсудан ондаған жыл бойы тарығып, Егіндікөл ауданында екі жылға жуық уақыт бұрын техногендік сипаттағы төтенше жағдай жарияланып, миллиардтаған қаржы шығын­далған. Былтыр күзде егіндікөлдік қалың елге әупірімдеп су беріл­генімен, жағдай әлі де мәз емес екенін білдік. Ауызсу күніне екі сағатқа ғана беріліп, оның өзіне сапасы мәз болмай шыққан. 

– Төтенше жағдай жариялау арқылы Сабындыдан келетін Нұра топтық су құбырына жөндеу жүргізіліп, өткен күз су келгенде бөркімізді аспанға аттық. Алайда қазір су күніне екі сағаттан артық берілмейді. Өйткені елді мекен ішіндегі құбырлардың жағдайы мүшкіл болып шықты. Су сапасыз. Ішуге жарамайды. Сонымен қатар құбырларды орнату, рекон­струкциялау кезінде жұмыстардың шалағай істеліп жатқанының талай мәрте куәсі болғанбыз. Келер көктем мен жаз айларында тағы біраз қиындық бола ма деген күдігіміз басым, – дейді «Тіршілік – 2023» қоғамдық бірлестігінің төрағасы, Егіндікөл ауылы тұр­ғыны Ерік Серікбаев. 

Аудандардан бөлек, Көкше­таудың өзінде судың сапасы мүлде төмен екені тұрғындар тарапынан жиі көтеріледі. Дегенмен күні бүгінге дейін бюджеттің бүйірінен бөлінген миллиардтаған қаражат іс жүзінде желге ұшқандай күйге түсіреді. 

Деректерге жүгінсек, облыс орталығында сонау 2011 жылы су желілерін тазарту құрылғысын жаңарту арқылы тәулігіне 60 мың текше су өткізуге қауқарлы қон­дырғының құрылысы басталған. Лайлы әрі дәмі нашар судан қажыған жұрттың көңілінде үміт оты тұтанған. Қалалық әкімдікке қарасты құрылыс бөлімі бақылаған маңызды іс AEGISinc мердігерлік компаниясымен қолға алынған. Мемлекеттік сатып алу келісім­шарты бойынша жобаға 1,623 мил­лиард теңге қаржы бөлінген. 

Ал­ғашқы жылы қаражаттың жар­­­­­ты­­­сына жуық 538,1 миллион тең­гесі игеріліп, мердігер ұйым су сапасын сараптайтын зертхана мен цех ғимараттарын жартылай кө­терген. Бірақ жарты жолда конкурс жұмысында заңсыздықтар анық­талып, қалалық сот құрылыс жұ­мыстарын тоқтату туралы шешім шығарған. 

2012-2013-жылдары ауызсумен қамтамасыз ету мақсатында конкурс қайта өткізілген. Қала тұрғындарының үмітін қайта жаққанымен, бұл жұмыс та 2013 жылы күрт тоқтады. Мемлекеттік аудиторлар қаражат заңнама­ларының көп бұзылғанын анық­таған. Бұдан кейін 2021 жылы жасал­ған соңғы мердігер де тиісті міндеттемелерін орындамай бюд­жеттен бөлінген қыруар қаражат тағы да қайта кері қайтарылмаған. Ал бұдан кейін қажетті құрылыс материалдары да бірнеше есе қымбаттап кеткен. Содан күні бүгінге дейін қала жұртының өзі сапалы ауызсуға зәру күйде қалып келеді. Сергеев және Шағалалы су қоймаларынан жеткізілетін Көк­шетауға жеткізілетін су сапасы тө­мендігінен халық жаппай кө­шедегі сүзгі аппараттарына жүгі­неді. Яки, үйге сүзгішті қондыр­ғылар қойдырған. 

 

P.S. 

Жалпы, аймақта биыл сапалы ауызсумен толықтай қамтамасыз етуге 34 миллиард теңге қаржы бөлінгені мәлім болды. Бұл қаржы ауызсудың зардабын жылдар бойы тартқан жұрттың тамағын жібітер мөлдір суға қандыра ала ма? Мемлекет басшысының қатаң тапсырмасына сәйкес, халық биыл толықтай таза әрі сапалы ауызсумен қамтылуға тиіс. Бірақ жағдай әлі жоғарыдағыдай болып тұрғанда, жыл соңына дейін барлық түйткілдің түйіні тарқатыла қоюы күмән тудырады. Бұл орайда Үкіметтен бастап жергілікті атқарушы органдардың осыған дейін болған қателіктерден сабақ алып, тиісті жұмысты мүлтіксіз орындауы ғана мәселенің шешімін табуына жеткізбек. Сондықтан істің сиырқұйымшақтанып кетпеуі үшін жауапкершілік жүгін жауапты органдар сезінсе дейсің... 

Абзал АЛПЫСБАЙҰЛЫ, 

Ақмола облысы