Алғыс айту күні – жай ғана мереке емес, ел бірлігін, татулық пен ынтымақтастықты бейнелейтін маңызды күн.
Алғыс арқалаған Алаш: тарих пен тағылым
612
оқылды

Бұл дата тарихи оқиғаларды еске салып, қазақстандықтарды мейірімге, ризашылыққа және ауызбірші­лікке шақырады. 2016 жылдан бері елі­міз­де тойланатын бұл мерекені биыл қазақ­стандықтар оныншы жыл қатарынан тойлап келеді. Ендеше мерекенің алғаш шығу тарихы мен маңызына тоқталайық.

Бірлік пен бауырмалдықтың үлгісі

Алғыс айту күнінің Қазақстан халқы Ассамблеясының құрылған күнімен сәйкес келуінде үлкен мән бар. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес үкіметі көп­теген хал­ықты күштеп көшіруге шешім қабылдады. Жалпы, мәліметтерге сенсек, ХХ ғасыр­дың басында қа­зақ жеріне бес жарым миллионнан астам адам жер аударылған. 1937 жылы Кеңес билігі Қиыр Шығыста тұратын кәрістерді «жапон барлау қызметімен байланысы бар» деп күдіктеніп, 172 мыңға жуық кәрісті күштеп Қазақстан мен Өзбекстанға депортацияласа, 1941 жылы П­о­вол­жье немістерін «фашистермен ынтымақтасуы мүмкін» деген жел­еумен Қазақ­стан мен Сібірге қоныс аударып, шамамен 400 мың неміс Қазақ­стан­ға көшірілген.  1943–1944 жыл­дары Кавказ халық­тары – шешендер, ингуштар, қарашай­лар, балқарлар, қалмақ­тар, қырым татарлары және басқа да этностар жаппай жер аударыл­ды. Кеңес билігі оларды «Отанын сатты» деп айыптап, Қазақстанға 500 мыңға жуық шешен мен ингуш көшірілді. Соғыстан кейін де деп­ор­тация жалғасты. 1947–1950 жыл­дары Қазақстан мен Сі­бірге украиндар, белорустар және мол­до­ван­дар қоныс ауда­рды. Кеңес билігі оларды ұлтшыл қозғалыс­тармен байланысы бар деп айып­тады. 1953 жылы Сталин қайтыс болғаннан кейін репрес­сия­лық ар­найы режим бір­тін­деп жеңілдеп, 1957–1958 жыл­дары шешендер, ингуштар, қалмақ­тар сияқты хал­ық­тарға өз тарихи Отанына оралу­ға рұқсат берілді. Алайда кәрістер­мен неміс­тердің басым бөлігі Қа­зақ­станда қалып қойды. Депор­тация нәтиже­сінде Қазақстан халқының этника­лық құрамы тү­бегейлі өзгерді. ХХ ғасыр­дың орта­сына қарай республи­када 100-ден астам этнос өкілі өмір сүрді. Мәсе­лен, 1939 жылғы санақ бойын­ша, Қазақстанда немістердің саны 90 мың болса, 1959 жылы бұл көр­сеткіш 660 мыңға жетті. Сол сияқ­ты кәрістердің, шешен­дер­дің, ин­гуш­тардың және ба­сқа да хал­ық­тардың саны күрт өсті.

Сол жылдары қазақ халқы қуғын-сүргінге ұшыраған орыс, кәріс, украин және поляк сияқты ұлттарға көмек қолын ұсынған. Көп ұзамай 2016 жылдың 14 қаң­тарында Қазақстан халқы Ассам­блея­сының құрылған күн­ін, яғни 1 наурызды Алғыс айту күні етіп жариялады. Дәл осы күні «Қазақ­стан Республикасын­дағы кәсiптiк және өзге де мере­келер туралы» Жарлығына өзгерістер мен толық­тырулар енгіз­іліп, қазақстан­дық­тар алғаш рет 2016 жылдың 1 нау­­рызында ерекше мерекені атап өтуді бастап кетті.

Бұл күн – елімізде тұратын түр­лі этнос өкілі қазақ халқына ерек­ше ризашылығын білдіріп, қиын заманда құшақ жая қарсы алғанына, жатсынбай бауырына басып, тату-тәтті өмір сүріп жат­қанына алғыс айтатын күні.

Татулық пен үйлесімнің негізі

1995 жылы 1 наурызда Қазақ­стан­ халқы Ассамблеясы құрыл­ды. Демек, Алғыс айту күнінің нелік­тен дәл осы күні тойлана­тыны түс­інікті. Биыл құрылғаны­на 30 жыл толып отырған Қазақ­стан халқы Ассамблеясы барлық ұлт пен ұлысты бір шаңырақ астына топтастырып отыр.  Иә, қазір От­аны­мыздың түкпір-түкпірінде әртүрлі ұлт өкілі ел ертеңіне үлес қосып, еңбек етіп, бейбіт өмір сүріп жатыр. ҚХА мүшесі, Ұйғыр этномәдени бірлестігінің төрайы­мы Наргизам Махмудова да бұл күннің маңызы зор екенін айтады.

«Биыл 30 жылдыққа байлан­ыс­ты Қазақстан халқы Ассам­блея­сы үлкен дайындықты бастап та кетті. Осыған орай 400-ден астам іс-шара ұйымдастыру жоспар­ланып отыр. Күнделікті өмірде, әрине, Жаратушыға, ата-ана­мызға, жақын дос-жаранға, туыс-ту­ғанға алғыс айтып жата­мыз. Десек те, бұл күні қиын-қыс­тау заманда қорғансызға қорған бол­ып, панасызға пана болған ортақ Отанымыз – қазақ еліне алғыс айтуымыз керек. Біз осы уақыт ара­лығында қазақ елімен біртұтас елге айналып, бір отбасы секілді болып кеттік. Мұның барлығы қазақтың дарқан пейілінің, шексіз мейірбанды­ғының көрінісі. Елі­міз­дегі барша өзге ұлт өкілінің аты­нан мей­мандос қазақ еліне зор алғысым­ды айтқым келеді. Алғыс айта отырып, Отанымыздың гүл­де­ну­іне, көк Туымыздың көкте жел­біреуіне өз үлесімізді қоса бере­міз», – дейді ол.

Бұл тілекке «Ассамблея жас­тары» РҚБ мүшесі, қазақ тілі оқы­тушысы Алина Кан да қосыл­ып былай дейді: «Тарихтың ауыр кез­ең­дерінде қазақ халқы жер аудар­ыл­ған жүздеген мың адамды бау­ырына басып, барымен бөліст­і, бір үзім нанды тең бөліп жеді. Бүгінде Қа­зақстан – тату­лық пен бірліктің символы, бей­біт өмір сүріп жатқан көптеген этностың ортақ үйі. Осы жарқын мерекеде әрбіріміз жүре­гіміздегі ризашылық сезімін біл­дірейік. Біздің елімізде әрқашан достық, бейбітшілік пен ынтымақ үстемдік құрсын!». 

ҚХА «Алтын шаңырақ» Аналар кеңесінің төрайымы Жанар Әбіш­тің алғысы ерекше өрілді: «Қазақ «кең болсаң, кем болмайсың» деген. Кішіпейіл­ділік, кешірімді болу, алғыс айта білу секілді қас­иет­тер қанымыз­бен бойымызға дарыған. Сон­дықтан көктемнің алғашқы күні алғыс айту мереке­сінде ең алды­мен ай­на­ламыздағы адамдармен жақын болуымыз ке­рек. Мен ең алды­мен қазақ еліме, кең-байтақ жеріме шын жүректен алғысымды біл­діре­мін! Туы көкте желбіреген, Ән­ұраны асқақтаған еліме алғыс білдіремін! Еліміздің бейбітшілігі мен тыныштығына, біртұтастығы мен тұрақтылығына, берекесі мен мерекесіне, этнос ұлыс­тарымен тату­лықта ғұмыр кешіп жатқан мемлекетімізге ал­ғыс білдіремін! Тәуелсіздігіміз мәң­гі, болашағы­мыз жарқын бол­ғай!», – дейді алғыс арнаған ол.

Әлем халқы да атап өтеді

Алғыс айту күні біздің елі­мізде ғана емес, әлемнің түкпір-түк­пірінде де атап өтіліп жүр. Мы­салы, әлемдік жылнамада АҚШ-та 1621 жылы ағылшын колонистері­нің бастамасымен күнтізбеге «риза­шылық» білдіре­тін күн ен­гізіледі. Қаһарлы қыста аштықтан зардап шеккен жұрт­тың көңіл күй­ін көтеру үшін губернатор Уильям Брэдфорд Алғыс айту күн­ін белгілейді. Қараша айының төр­тінші бей­сенбісінде атап өтіле­тін мереке астық жинау мезгілімен тұспа-тұс келеді. Ұлттық күн­тізбе­ге енген осы мерекенің түпкі идея­лық мәні америка­лықтардың өз Кон­ституциясына ризашылық білд­іруіне негізделген. Осылай­ша, Алғыс айту күні нағыз ұлттық ме­ре­ке ретінде 1863 жылы АҚШ-та­ғы Азамат соғысы кезінде тар­ап­тар­ды бір дастарқанға шақыру­дан басталды. 

Оңтүстік Кореяда – Чхусок мерекесі тойланады. Бұл ата-баба­ларға алғыс айту мерекесі, онда отбасылар жиналып, өздері­нің ата-бабаларына құрмет көр­сет­іп, отбасы тарихын еске алады.

Бұдан бөлек Израиль халқы да Суккот мерекесі – алғыс айту күн­ін 3000 жылдан бері тойлап келеді. Құдайға құлшылық етіп, мол ас­тық бергеніне ризашылық білдіру ретінде Астық ору мереке­сін атап өтетін олар осы мереке қарсаңында күзде мол астық алып, халыққа қам­қорлық таныт­қаны үшін жара­тушыға ризашы­лық білдіреді.

 Ал 1957 жылдан бері Канадада да Алғыс айту күні қазанның екін­ші дүйсенбісінде аталып кел­еді. Канадада бұл мерекенің шығу тари­хы ауыл шаруашылығы өнім­дерін жинаудан бастау алады. Гер­манияда алғыс айту мейрамын Erntedankfest деп атайды, ол қазан айының алғашқы жексенбі­сінде егін алқабында тойланады. Келесі жылы да егін түсімі осылай мол бол­сын деген ниетпен тама­ша та­биғатқа, орман, көкөніс, жеміс-жидек тарту еткен тағдырға алғыс айтады. Дастарқанға Гер­манияның дәстүрлі тағамдарын, жаңа піскен көкөніс, жеміс-жидек, дәнді-дақ­ыл, өзге де дәмді-тәттілер қойы­лады.

Түйін:

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев бұл мереке туралы «ұлтымыздың салт-санасында берік қалыптасқан достық, қайырымдылық және ынтымақ сынды мызғымас құндылықтар кеңінен дәріптелетін, қиын-қыстау замандарда мейірімділік пен жанашырлық таныта білген әрі бірлігін бекем еткен халқымыздың ізгі қасиеттерін жадымызда жаңғыртатынын айтады. Біз еліміздің ауызбіршілігін сақтай білсек, кез келген қиындықты еңсереміз. Әділетті Қазақстанды құрып, елімізді одан әрі өркендете береміз деп сенемін. Баршаңызға зор денсаулық, бақ-береке және толағай табыс тілеймін!» деп барша Қазақстандыққа сенім білдірген еді.

Бүгінде елде 130-ға тарта ұлт пен ұлыс бірлікте, ынтымақта өмір сүруде. Осы ретте Алматы, Батыс Қазақстан, Жамбыл және Түркістан облыстарында «Қазақ еліне мың алғыс» атты монументтер бой көтерген. Бұл ескерткіштерді еліміздегі түрлі этностық топтар басына күн туған кезде бауырына басқан қазақтың жері мен еліне алғыс ретінде өз бастамаларымен тұрғызған болатын. Алғыс арқалаған Алаш жұртының ғұмыры ұзақ болып, береке-бірлігі беки түссін дейміз.

Наурызбек САРША