Мәселен, биыл өңірге бөлінген субвенция көлемі – 386,5 миллиард теңге шамасында. Ал облыстың толыққанды тіршілігін қамтамасыз ету үшін қажетті бюджет көлемі 525,5 миллиард теңге көлемінде бекітіліп отыр. Бұл қаражаттың 463,4 миллиард теңгесі ағымдағы шығындарға, ал 62,1 миллиард теңгесі даму бюджетіне бағытталған екен.
Әрине, өңірдегі шаруаның ілгерлеуі үшін бюджетке түсетін кіріс көздерінің тұрақтылығы маңызды. Болжам бойынша, биылғы кіріс мөлшері 91,1 миллиард теңге болып белгіленген. Ал бұл болжам 2024 жылға жоспарланған көрсеткіштен 9,7 пайызға жоғары болып отыр. Ендігі жерде облыстың атқарушы билігіне «арық айтып, семіз шығуға» тура келетін сияқты. Өйткені өндіріс ошақтары аз, негізінен ауыл шаруашылығына арқа сүйеген аймақ үшін бюджет түсімдерін тұрақты толтырып отыратын табыс көздері санаулы. Оның үстіне, аймақтағы әлеуметтік мәселелер де шаш етектен. Қазір Жетісу облысы республикамен салыстырғанда орташа табыс көзі аз аймақтардың қатарында. Есесіне, халық санына шаққандағы үлес бойынша жұмыссыздық та алаңдатарлық деңгейде. Атап айтқанда, былтыр облыс халқының орташа жан басына шаққандағы атаулы ақшалай табысы бағалау критериі бойынша 141 318 теңгені көрсеткен. Дәл осы 2024 жылдың үшінші тоқсанындағы дерек бойынша Жетісу облысындағы жұмыссыздар саны 15 070 адамды құраған.
Жалпы, бүгінде Жетісу облысын 695,6 мың адам мекендейді. Салыстыра алғанда аймақтағы халықтың 55,2 пайызы ауылды жерде тұрып жатыр. Яғни, 284 мың адам елді мекендерде еңбек етіп, күн кешіп жатқаны аян. Ал қалған 44,8 пайыз тұрғын қалалық мәдениетке кірікті деуге болады. Олардың жалпы саны қазір 311,6 мың адам болды. Әрине, ауылдағы халық санның басым болуы аймақтағы тіршілік көзінің мейлінше аграрлық салаға бейімделгенін көрсетсе керек. Статистикаға жүгінсек, өңір экономикасының негізгі жүлгесі де осы ауыл шаруашылығына арқа сүйейтінін байқаймыз. Яғни, облыстың атқарушы билігі үшін «күндіз күлмей, түнде ұйықтамай» жұмыс істейтін сәт әлі де күшінде.
Осы жерде өңірді дамытуға арналған мақсатты бағдарламалардың бірі ретінде өңір экономикасына тартылған инвестициялардың көлеміне назар аударуға тура келеді. Өйткені инвестордың қаржысы – қай кезден бері де өндіріс пен ауыл шаруашылығын дамытуға ауадай қажет ақша. Тиімді инвестиция экономиканы дамытуға бағытталған дайын күш қана емес, жұмыспен қамту, салық түсімдері сияқты бірқатар мәселені бірден шешетін тетік екені даусыз. Енді бұл бағытта Жетісу облысында не атқарылуда дегенге келейік.
Былтырғы қорытынды бойынша, аймақ экономикасына 522 миллиард теңге инвестиция құйылған. Бұл 2023 жылғы көрсеткіштен 1,4 есеге артық. Оның ішінде жеке инвестицияның үлесі 394 миллиард теңгені құрағана екен. Бұл алдыңғы жылдан 1,7 есеге өсті. Жалпы, өткен жылдың қорытындысында қысқамерзімді экономикалық индикатор бойынша көрсеткіш облыста 114,8 пайызды құрап, республикада 2-орыннан көрінді.
Дерекке сүйенсек, былтыр өнеркәсіп саласында 200 жұмыс орынын ашқан Asma Industrial өндірістік аккумуляторлар зауыты іске қосылыпты. Сонымен қатар біраз жыл бойы жұмысы тоқтап тұрған майлы дақылдар өңдейтін «Жетісу Мажико» агрокешені былтыр қайта жұмысын жалғастырған екен.
– Ал биылға келсек, Талдықорғандағы «Қайнар АКБ» зауытының өнеркәсіптік аккумулятор батареяларын шығаратын жаңа жобасы іске асырылады. Жобаның құны 10 миллиард теңгеден асады, 150 жұмыс орнын ашу межеленген. Бұдан бөлек, биыл Кербұлақ ауданында ең ірі инвестициялық жоба тау-кен металлургия комбинаты іске қосылады. Құны – 1,3 триллион теңге. Комбинатта 2 000 жұмыс орны ашылып, жергілікті жұртшылықты жұмыспен қамтиды. Былтыр осы жоба бойынша теміржол желісі, қойма ғимараттары салынған болатын. Ал биыл құрылыс-монтаж жұмыстары басталады. Талдықорғандағы «Басқуат» жылыту қазандығының аумағында тұрмыстық қалдықты қайта өңдеуден өткізетін зауыттың құрылысы жүреді, келесі жылы құрылысты аяқтау жоспарда бар, – дейді облыс әкімі Бейбіт Исабаев.
Жалпы, өңірдің көлік-логистикалық әлеуеті жоғары. Ендігі жерде мол инвестиция ағыны да осы бағытта жүретін сияқты. Өңір басшысы «Қорғас – Шығыс қақпасы» арнайы экономикалық аймағы облыстың экономикалық өсу нүктесі екенін атап өтті. Мысалы, жыл басында жел генераторлары мен энергия жинақтау жүйелерін шығаратын заманауи зауыт салу жобасы іске асырыла басталды. Жобаның құны – 40 млн АҚШ доллары, 300-ден астам жұмыс орны ашылады. Жылдың соңына қарай арнайы экономикалық аймақ аумағында SKYHANSA ЖШС заманауи үлгідегі әуежайдың құрылысын бастайды деп күтілуде. Жүк және жолаушылар терминалын қамтитын жоба қолға алынады. Оның құны – 250 миллиард теңге. Қысқаша айтқанда, 2025-2027 жылдары Жетісу облысында 120-дан астам инвестициялық жоба жүзеге асырылып, 10 мыңнан астам жұмыс орны ашылады.
Айтпақшы, Үкіметтің кеңейтілген отырысында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев айқындап берген негізгі 8 басымдыққа сәйкес өңірдің алдында тұрған басты міндеттер орныдалып отыр екен. Біріншіден, ауыл шаруашылығы тауарларын өңдеу өндірісін қарқынды жүргізіледі. Мәселен, облыста құс фабрикасын және жүгері өңдейтін зауыт салу туралы инвесторлармен жұмыс жүргізіліп жатыр. Жалпы, өңірде өндірілетін қант қызылшасы, жүгері, бидай, ет, сүт сияқты ауыл шаруашылығы тауарларының 65 пайызы аймақта өңделеді. Екіншісі бағыт – өндірісті дамыту, лайықты жалақысы бар жаңа жұмыс орындарын ашу. Бұл орайда облыста бірнеше өндірістік жобалар жоспарланып отыр. Үшіншісі – туризм саласы. Өңірдегі Алакөл, Балқаш көлдері, Жоңғар Алатауы, жалпы Жетісудың табиғаты туризмді дамытуға үлкен септігін тигізеді. Бұл ретте инфрақұрылымды дамытуға ерекше назар аударылуда. Төртінші бағыт – цифрландыру аясында да экономиканың түрлі салаларында бірқатар жаңа жобалар жоспарланып, қолға алынуда.
– Әлеуметтік экономикалық даму бойынша қысқа мерзімдегі индикатор 114,8 пайызды құрады. Ал экономикалық өсім 9-10 пайыздың көлемінде болады деп күтілуде, оның қорытындылары осы наурыз айында шығады. Өткен жылы өндіріс көлемі 3,4 пайызға, ауылшаруашылығы 3 пайызға, сауда 1,2 есеге, құрылыс 1,5 есеге өссе, тұрғын үйді беру 15 пайызға өсті. Облыс экономикасына инвестиция тарту 1,4 есеге ұлғайды, соның ішінде жеке инвестицияның көлемі 1,7 есеге өсті, – дейді облыс басшысы Бейбіт Исабаев.
Қалмаханбет МҰҚАМЕТҚАЛИ,
Жетісу облысы