Бұл дегеніміз жаңа технология қолданушыларына сұранысына сәйкес ақпарат жиынтығын ұсынып қана қоймай, тіл меңгеруге, белгілі бір дағдыларды қалыптастыруға мүмкіндік береді. Алматы қаласындағы Назарбаев зияткерлік мектебінің оқушылары қазақ тілін үйренуге көмектесетін интерактивті сайт пен инновациялық мобильді қосымша ойлап тапқан.
Оның алғашқысы – пайдаланушыларға қазақ тілін үш деңгей бойынша оқытатын қосымша. Назарбаев зияткерлік мектебінің 12-сынып оқушылары Мейіржан Нұрқалық пен Ерсұлтан Тоққожа әзірлеген жоба қазақ тілін сауатты игеруге көмектеседі. Бірінші деңгей қазақ тілін жаңадан оқып бастаған қолданушыларға арналған. Мұнда әліппе, сөздер аудармасы, фонетикалық талдау мен буын түрлерін меңгереді. Екінші сатыда қазақ тілін орташа деңгейде білетін қолданушылар морфологиялық талдау, сөз таптары, орфография мен орфоэпияны түсінсе, ең жоғарғы үшінші деңгейде мәтін талдау, көркемдегіш құралдар, сөйлем түрлері бойынша білімін жетілдіре алады.
Kelbet Til – әдеби шығармалар топтасқан платформа
Kelbet Til – ChatGPT-дің GPT-4o моделі базасында бапталған жасанды интеллект арқылы оқушыларға шығарманы тереңірек талдауға, көкейдегі сауалдарына жауап алу арқылы сөздік қорын арттыруға, қазақ тілінен аналитикалық қабілеттерін нығайтуға мүмкіндік беретін сайт. Жоба авторы, Назарбаев зияткерлік мектебінің 12-сынып оқушысы Дастан Өзгелдінің сөзінше, Kelbet Til – республикалық білім беру бағдарламасына сәйкес 250-ден астам шығарма жинақталған платформа. Соның ішінде, Абай Құнанбаев, Мұхтар Әуезов, Ілияс Есенберлин, Ыбырай Алтынсарин, Мұқағали Мақатаев, Мағжан Жұмабаев сияқты есімі жұртшылыққа жақсы таныс танымал ақын-жазушылардың 200-ге жуық кітабының материалдары енгізілген. Кейде мектеп оқушылары сабақ барысында ізденуге, тақырыпқа қатысты материалдар табуға біршама уақытын сарп етуі мүмкін. Ал аталған сайттың көмегімен материалдарға жылдам қол жеткізіп, уақытты үнемдеуге болады.
– Назарбаев зияткерлік мектебінде қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің оқу мақсаты мен бағдарламасы бір-біріне негізделген. Біз оқу процесінде мәтінді талдау дағдыларын күнделікті көркем шығарма оқу арқылы қалыптастырамыз. Алайда бұл тұста бір мәселе туындайтын еді. Оқулық болмағандықтан, шығармаларды ғаламтордан іздеуге тура келеді. Оқушы Microsoft Teams файлдарын ақтарып, оның тиісті бетін ашып болғанға дейін сабақтың 10-20 минуты өтіп кетеді. Қажетті ақпаратты тапқан уақыттың өзінде сайттар мәтіннің толық нұсқасын көрсетпей, «жарнамаға батырып», соңында оқушының оқуға деген талпынысын басып тастайды, – деді Дастан.
14 мыңнан астам қолданушысы бар
Қазіргі уақытта Kelbet Til сайтын 14 мыңнан астам адам қолданып келеді. Платформаның негізгі аудиториясы – мектеп оқушылары. Сайт JavaScript бағдарламалау тілінде, Next.js технологиясын қолдану негізінде құрылған. Дастанның айтуынша, бұл – бүгінде трендке айналған сайт жазу амалы.
– Жасанды интеллект кез келген шығарма бойынша оқырманның сұрағына жүйелі жауап береді. Біріншіден, мәтін тереңінен талданып, толық қамтылады. Екіншіден, оқушы дағдыларын мұғалімсіз немесе басқа да сыртқы күштің ықпалынсыз өз бетімен нығайта алады. Одан бөлек, шығарманы оқу барысында сөздік қордың жетпеуі және т.б. салдарынан оқушы мәтіннің кейбір жолдарын түсінбей қалуы мүмкін. Түсініксіз бөлікті қоршағанда, «Мағынасы» деген батырма шыға келеді. Батырманы басқан сәтте жасанды интеллект белгіленген мәтіннің мағынасын түсінікті тілмен жеткізеді, – деді сайт авторы.
Технология – қоғамның барлық саласына әсер етуші, жаңа стандарттар қалыптастырушы құрал. Дастан заманауи технологиялардың күшін тиімді пайдалану арқылы тілдің қолданыс ауқымын кеңейтуге, инновациялық құралдардың көмегімен тіл меңгеруге құлшыныс танытқан азаматтарға көмектесуге болатынын жеткізді.
– Менің ойымша, сайттың басты артықшылығы – тілдік дағдыларды көркем шығармалар арқылы дамыту методикасында.
Жасанды интеллект қазақ тілінің жаһандануына, көркейтуге көптеген мүмкіндік сыйлады. Су жаңа технологиялар мен қазақ тілін бірге алып жүру арқылы тіл мәселесін жоқ қылуға болады деп ойлаймын. Біз жобамыздың балаларының не оқып жүргенін білгісі келетін ата-аналарға да, сабақ жоспарын дайындау барысында мұғалімдерге де пайдасы тигенін естіп жатамыз. Алдағы уақытта тағы бір бағыт ретінде тілі енді қалыптасып келе жатқан жас бүлдіршіндерді қамтуды мақсат етіп отырмыз. Әлеуметтік желілерге тәуелділіктің алдын алып, өскелең ұрпақтың арасындағы қазақ тілі мәртебесі биік тұрса екен деп армандаймыз, – деді жас өнертапқыш.
Дастан жобаны әзірлеу барысында қазақ тілі мен әдебиеті саласы мамандарынан кері байланыс алып отырған. Ол мамандардың сайтқа ерекше ден қоюы жоба жұмысын соңына дейін жетілдіруге үлес қосқанын айтады. Қазіргі кезеңде Kelbet Til Google платформасына тіркелу жүйесінде қолданылады. Бұл автор үшін қолданушының пошта, құпиясөзін деректер базасында сақтау қажеттілігінен арылып, тікелей Google аккаунтымен жұмыс істеуде тиімді. Жоба авторы алдағы уақытта сайтты халықаралық деңгейде дамыту жоспарда бар екенін атап өтті.
– Әрине, қазір қазақ тілінің мәртебесі халықаралық аренада өсіп келеді. Шавкат Рахмонов, Димаш Құдайберген секілді тұлғалар ұлтымыздың мәдениетіне, тіліне, діліне көптің назарын аудартып, сұраныс тудырды. Алдағы 1-2 жыл ішінде жасанды интеллект жүздеген бет шығарманы санаулы секундтарда аударуға қабілетті болады деп ойлаймын. Бұл қосымшамызды шетелдік аудиторияның пайдалануына жол ашады, – деді Д. Өзгелді.
Дастан Өзгелді бағдарламалау ісімен 7-сыныптан бері айналысып келеді. Ол бес жыл көлемінде көптеген сайт, қосымша, компьютерлік ойындар мен машиналық оқыту технологияларын жасаған. Мектеп оқушылары келешекте IT компаниялармен бірлесіп, инновациялық жобаларды ілгерілетуді көздейді.
Алтынай БАУЫРЖАНҚЫЗЫ,
Алматы қаласы