Көрерменге өзгеше бір жанрда, өзекті тақырыпты қаузайтын – «Жеті гүл» фильмі жол тартты. Кинокартинаның сюжетіне алтындай алты қызы бар қазақ отбасының оқиғасы арқау болған.
«Жеті гүл» – жетi қазына
2,290
оқылды

Отағасы шежіресін толтыратын шекесі торсықтай бір ұл аңсайды. Күні бүгінге дейін ұрпақ жалғасы – тек ұл деп санайтын және осы төңіректе уайым шегетін отбасылар бар. Қоғамның сондай бір нәзік сырын ақтаруға тырысқан лирикалық комедияның көрерменіне айтар ойы не болды?

«Жеті гүл» – бас продюсер Бұхар Мараттың да, режиссер Дархан Кариповтің де алғашқы туын­дысы. Ал сценарийін ZER cinema авторлар тобы – Бұхар Марат, Дархан Карипов, Нұржан Ар­ман және Бақытжан Қахар жаз­ды. Фильм сюжеті атадан қалған жал­ғыз ұл Қуат пен оның жұбайы Жұлдыздың отбасында өрбиді. Жас отбасының алты қызы бар – Ұлжан, Ұлпан, Ұлдана, Ұлмекен, Ұл­болсын, Ұлжалғас. Қыздың не­сібесі – Құдайдан деп жатады ғой, бұл отбасының жағдайы жақ­сы. Қуаттың әкесінен қалған қо­ра-қора малы бар. Бірақ ұрпақ жал­ғастыратын ұлы болмаған­дық­тан, отағасының көңілінде қаяу бар. Алайда онысын сыртқа біл­дір­мейді. Бәйбішесінің жетінші­сі­не аяғы ауыр. Қуаттың бұл ба­ла­дан үміті зор еді. Елден қалмай ген­дер-пати ұйымдастырып, дос­та­рын қонаққа шақырған отбасы­да үлкен жаңалық болды. Жасы­рыл­ған шардың ішінен көк түсті жыл­тырақтар шашылғанда, ұл күт­кен әкенің қуанышында шек бол­майды. Алайда ай-күні жеткен ке­ліншек перзентханада жетінші пер­зентінің қыз екенін біледі. Ұл аң­саған күйеуінің көңілін қал­дыру­ға әрі шаңырағын шайқалтып алуға қорыққан әйел өзімен қатар ұл туған ауылдас әйелді ақшаға көн­діріп, бір күнге баласын ал­мас­­тырып шығуға бекінеді. Қо­ғам­­да кей жанұя бір перзентке зар бо­лып жүргенде, Құдай берген қыз­дың бағасына жете алмай жүр­ген отбасылар, ондағы ер мен әйел­дің шындығы, ішкі толға­ны­сы, бір ұл үшін есімінен бастап бү­тін тағдыры бұзылған қыздың өк­пе-реніші «Жеті гүлдің» идея­сы­на түрткі болды. 

«Фильмнің сценарийі әп-сәт­те жазыла салған жоқ, бір жылдың үс­тінде ізденісте жүрдік. Бұл туын­­дының сюжеті ойдан құрас­ты­­рыл­ған жоқ, фильмдегі әр кейіпкер өмірде бар, тіптен жиі кез­деседі. Әрқайсымыздың та­ныс-тамыр, туыс-бауыр, дос-жа­ран­ның, әйтеуір бірінде осыған ұқсас тағдыр бар. Сондай-ақ әке мен қыз қарым-қатынасының маңызын жеткізуге тырыстық. Ли­рикалық комедия жанрында тү­сі­рілген бұл фильмде отбасы құн­дылығы, әке тәрбиесі, қыз қа­дірі сияқты тақырыптарды қозғай отыра, қарапайым адам ішіндегі сан алуан арпалысқа толы сезім­дер­дің қақтығысын көрсетуге ты­рыстық», – дейді бас продюсер Бұхар Марат.

Неге лирикалық комедия?!

«Жеті гүл» туындысы лири­ка­лық комедия жанрында түсі­рілді. Сценарий авторларының айтуын­ша, фильмнің жанрын таңдау оңай болған жоқ.

«О баста аталмыш проблема дра­ма жанрында сөйлеуге сұранып тұрғандай еді. Алайда драма кө­рер­меннің қошына аса қона бер­мей­ді. Ал тұтас комедия қылуға та­ғы келмейді. Ұл аңсайтын әке­нің мұңында, көкесі мен қызының нәзік қарым-қатынасында, көп қы­зы бар отбасының сырында ай­тар ой, астарлы әлем жатыр – оны тек әзіл-күлкінің айнала­сын­да ұсына алмайсың. Әрі ком­мер­ция­лық жоба болған соң оның кө­рер­менге өтімді болуын тағы ой­­лайсың. Зерттей келе, біз лири­ка­­лық комедия жанрына тоқта­дық. Кезінде танымал болған «Лю­­­бовь и голуби», «Москва сле­зам не верить» туындылары осы жан­рға тиесілі. Негізінен, бұл жанр – экранның емес, сахнаның жанры. Лирикалық комедия кө­біне алдымен сахналанып, содан соң экранизацияланып жатады. Біздің сценарийге әдемі үй­лесе қалды. Оның үстіне, бұл жанр ерекшелігі сол – сю­жетте антагонист бол­май­ды. Шынайы өмір­де де солай ғой: әр адамның өз шын­дығы, ішкі тол­­ғанысы бар. «Же­­ті гүлдің» әр кейіп­­керінде өзін­дік мінезі, бол­мы­сы, көрер­мен­ге ай­тар ойы, берер на­­­­­сихаты бар. Ки­но­дағы барлық адам­­ның ішкі әле­мін­де өзі ғана түсінер мұңы мен сыры жатыр. Сол үшін фильмнен жаман кейіпкер таба алмайсыз. Әрқайсысын іш­тей ақтап аласыз. Кино бары­сын­да ұлын құшағына басқан бас кейіп­кер Қуат өзінің алты қызына қа­талдық танытып кетуінің өзін фи­льм соңында түсінуге тыры­сасыз», – дейді сценарийі авторы­ның бірі Бұхар Марат. 

Ақай ана. Әйелден тараған рулар

Фильмнің соңы ерекше аяқ­талады. Ұл аңсап жүр­ген Қуат жетінші перзенті қыз еке­нін естіген соң сағы сынып, бар байлығын сатуға бекінеді. Ше­жіресін толтырар, дәулетіне ие болар «ұлым болмаса, қора-қора малды кімге жиып жатырмын» деп налиды. Сонда әкесінің көзін көр­ген туыс ағасы Қуаттың ше­жіре­сін бастап тұрған Ақай атаның тарихын тарқатады, бұл кісі әйел болғанын, ел-жұрт ру басқарған соң «ата» деп кеткенін тілге тиек етеді. 

«Фильмнің сюжетін тым қара­пайым – бас кейіпкер Қуатқа әйе­лі тағы бір перзент сыйлап, ұл­ды болған екен деп аяқтағымыз кел­ген жоқ. Себебі біздің о баста­ғы айтар ойымыз – ұл бала сүю қуа­нышы емес, қызды да Құдай бе­ретінін және әр азамат қыз­ғал­дағына асқан жауапкершілікпен қарауға тиісті екенін жеткізу еді. Сце­нарий жазу кезінде Най­ман­ның ішіндегі Қаракерей­ден тара­ған Мұрын әжейдің тарихы жайлы естіп-білдік. Мұрынның ауылы деп кеткен бүтін бір ру ақжаулықты анадан тарап отыр және қазақта мұн­дай рулар жетерлік. Еліміздің мұндай тарихи айшықтығы сце­нарийдің соңына сәтті үйлесе кетті» – дейді Бұхар Марат.

Расында, ел шежіресінде Орта жүз­дің белді руы – Керейдің бір тар­мағы Абақ ана, Қыпшақтан шық­қан Алтыншаш ана мен Қара­қыз ана,  Найманға келін болған Қызай ана, Арғын ішіндегі Енең ана мен Нұрбике ана, Тарақтыға келін болған Әлеуке ана, кіші жүз­дегі Алтын ана мен Ақкүлек ана және тағы басқа әйелден тараған рулар жетерлік. 

Кейіпкерлер сендіре алды

Фильмнің басты кейіпкер­лерін ойнайтын актерлер сәтті таңдалған. Қуаттың рөлін Ол­жас Абай, ал Жұлдызды Ұлбол­сын Шалқарова сомдайды. Бас продюсердің айтуынша, актерлер кас­тинг арқылы таңдалған. Бас рөл­де елімізге танымал бірқатар артист бағын сынап көрген. Драма әрі комедия жанрында өзіне сен­діре алған қос актер басты рөлге бекітілді. Алты қыздың рөлін сом­да­ған қыздар да кастинг арқылы таңдалған, олардың төртеуі бұған дейін де басқа жобаларда бой көрсетіп жүрген болса, екеуінің дебюті болды. 

Бас кейіпкерді шынайы ойнай біл­гені соншалық, Қуаттың да ішкі арпалысы мен жан қалауына және «Құдай бергенін туып беріп жатырмын ғой, маңдайыма жа­зыл­маса қайтесің?» дейтін Жұл­дыз­дың да жанайқайына сендік. Фильмнің барысында ерлі-зайып­тының екеуіне де жанашыр болып отырасың. Сондай-ақ алты қыз­дың тағдырына алаңдайсың. Ұлды болмадым деп бұлқан-талқан бо­лып жүрген Қуатқа қыздары рені­шін білдіре бастайды. «Біздің есі­мімізді құрттың» дейтін қыз­дары өз арасында бір-бірін «Мико, Пико» деп атайды. Сондай-ақ қыз­дың әкеге қамқорлығын қара­пайым тұрмыс барысында сәтті көр­­сетеді. Сырттан келген әкесіне бірі сүйретпесін, бірі қол сүлгісін ұсы­­нып, енді бірі суын беріп жа­тады. 

Бір қызығы, жеті перзентті ке­ліншек Жұлдыздың рө­лін сомдайтын актрисаның шын есі­мі – Ұлболсын. Артист отба­сын­да үшінші қыз екен, өзінен кейін тағы бір сіңлісі бар, содан кейін інілі болған. 

«Менің кейіпкерім Жұлдыз – ауыл-аймаққа сыйлы, мінезі жай­лы, биязы, өзін толық отбасына ар­наған, отбасының қас-қабағын бағып өмір сүретін, ұл туа алмай жә­не сонысы үшін өзін кінәлі се­зі­нетін әйел. Осындай шарасыз әйел­дің кейпін сомдау, болмысын ашу, уайымын жеткізу үлкен жауап­кершілік жүктегені рас. Түсі­рілім барысында тұңғышыма жүкті едім, аналық сезімін, күй­зелісін ашуға барынша тырыстым. Есімімді атам қойған, менен кейін ұл қалаған, соған ырымдаған десе­ді. Әйтсе де, отбасымызда барлық қыздың аты «ұл»-дан басталмайды. Сон­дай-ақ, фильмде Қуат қыз­дары­на қаталдық көрсетеді. Ал біз­дің өмірімізде мұндай жағдай орын алмады. Осы түсірілімге дайын­далып жүргенде анаммен тіл­дес­кенім бар, сонда әкеміз қыз­дары болғанына көңілі құлазы­ма­ған, десек те, ұлды болғанда пер­зент­хананы басына көтеріп қуан­ған екен», – дейді актриса Ұлбол­сын Шалқарова.

 

Түйін: 

Фильмде ұлды болдым деп қуанышы қойнына сыймаған Қуат асылтұқымды буаз бие сатып алады. Асылдан құлын алып жүйрік баптауға бекіген кезінде әлгісін қасқа жылқы теуіп, өлтіріп қояды. Және Қуаттың ұлды болғанын естіген туыс ағасы атқамінеріне арнайы қамшы өріп, сыйлайды. Жетінші перзенті ауылдасының баласы екенін білгенде сол қамшысы сынады. Дебют алған режиссер комедияда жалаң пәлсапа, жауыр болған мораль емес, қоғамның өзекті проблемасын осындай көркемдік деталь арқылы беруге тырысқан әрі сонысымен тартымдылығы арта түскен. 

Айдана НҰРМҰХАН