Отағасы шежіресін толтыратын шекесі торсықтай бір ұл аңсайды. Күні бүгінге дейін ұрпақ жалғасы – тек ұл деп санайтын және осы төңіректе уайым шегетін отбасылар бар. Қоғамның сондай бір нәзік сырын ақтаруға тырысқан лирикалық комедияның көрерменіне айтар ойы не болды?
«Жеті гүл» – бас продюсер Бұхар Мараттың да, режиссер Дархан Кариповтің де алғашқы туындысы. Ал сценарийін ZER cinema авторлар тобы – Бұхар Марат, Дархан Карипов, Нұржан Арман және Бақытжан Қахар жазды. Фильм сюжеті атадан қалған жалғыз ұл Қуат пен оның жұбайы Жұлдыздың отбасында өрбиді. Жас отбасының алты қызы бар – Ұлжан, Ұлпан, Ұлдана, Ұлмекен, Ұлболсын, Ұлжалғас. Қыздың несібесі – Құдайдан деп жатады ғой, бұл отбасының жағдайы жақсы. Қуаттың әкесінен қалған қора-қора малы бар. Бірақ ұрпақ жалғастыратын ұлы болмағандықтан, отағасының көңілінде қаяу бар. Алайда онысын сыртқа білдірмейді. Бәйбішесінің жетіншісіне аяғы ауыр. Қуаттың бұл баладан үміті зор еді. Елден қалмай гендер-пати ұйымдастырып, достарын қонаққа шақырған отбасыда үлкен жаңалық болды. Жасырылған шардың ішінен көк түсті жылтырақтар шашылғанда, ұл күткен әкенің қуанышында шек болмайды. Алайда ай-күні жеткен келіншек перзентханада жетінші перзентінің қыз екенін біледі. Ұл аңсаған күйеуінің көңілін қалдыруға әрі шаңырағын шайқалтып алуға қорыққан әйел өзімен қатар ұл туған ауылдас әйелді ақшаға көндіріп, бір күнге баласын алмастырып шығуға бекінеді. Қоғамда кей жанұя бір перзентке зар болып жүргенде, Құдай берген қыздың бағасына жете алмай жүрген отбасылар, ондағы ер мен әйелдің шындығы, ішкі толғанысы, бір ұл үшін есімінен бастап бүтін тағдыры бұзылған қыздың өкпе-реніші «Жеті гүлдің» идеясына түрткі болды.
«Фильмнің сценарийі әп-сәтте жазыла салған жоқ, бір жылдың үстінде ізденісте жүрдік. Бұл туындының сюжеті ойдан құрастырылған жоқ, фильмдегі әр кейіпкер өмірде бар, тіптен жиі кездеседі. Әрқайсымыздың таныс-тамыр, туыс-бауыр, дос-жаранның, әйтеуір бірінде осыған ұқсас тағдыр бар. Сондай-ақ әке мен қыз қарым-қатынасының маңызын жеткізуге тырыстық. Лирикалық комедия жанрында түсірілген бұл фильмде отбасы құндылығы, әке тәрбиесі, қыз қадірі сияқты тақырыптарды қозғай отыра, қарапайым адам ішіндегі сан алуан арпалысқа толы сезімдердің қақтығысын көрсетуге тырыстық», – дейді бас продюсер Бұхар Марат.
Неге лирикалық комедия?!
«Жеті гүл» туындысы лирикалық комедия жанрында түсірілді. Сценарий авторларының айтуынша, фильмнің жанрын таңдау оңай болған жоқ.
«О баста аталмыш проблема драма жанрында сөйлеуге сұранып тұрғандай еді. Алайда драма көрерменнің қошына аса қона бермейді. Ал тұтас комедия қылуға тағы келмейді. Ұл аңсайтын әкенің мұңында, көкесі мен қызының нәзік қарым-қатынасында, көп қызы бар отбасының сырында айтар ой, астарлы әлем жатыр – оны тек әзіл-күлкінің айналасында ұсына алмайсың. Әрі коммерциялық жоба болған соң оның көрерменге өтімді болуын тағы ойлайсың. Зерттей келе, біз лирикалық комедия жанрына тоқтадық. Кезінде танымал болған «Любовь и голуби», «Москва слезам не верить» туындылары осы жанрға тиесілі. Негізінен, бұл жанр – экранның емес, сахнаның жанры. Лирикалық комедия көбіне алдымен сахналанып, содан соң экранизацияланып жатады. Біздің сценарийге әдемі үйлесе қалды. Оның үстіне, бұл жанр ерекшелігі сол – сюжетте антагонист болмайды. Шынайы өмірде де солай ғой: әр адамның өз шындығы, ішкі толғанысы бар. «Жеті гүлдің» әр кейіпкерінде өзіндік мінезі, болмысы, көрерменге айтар ойы, берер насихаты бар. Кинодағы барлық адамның ішкі әлемінде өзі ғана түсінер мұңы мен сыры жатыр. Сол үшін фильмнен жаман кейіпкер таба алмайсыз. Әрқайсысын іштей ақтап аласыз. Кино барысында ұлын құшағына басқан бас кейіпкер Қуат өзінің алты қызына қаталдық танытып кетуінің өзін фильм соңында түсінуге тырысасыз», – дейді сценарийі авторының бірі Бұхар Марат.
Ақай ана. Әйелден тараған рулар
Фильмнің соңы ерекше аяқталады. Ұл аңсап жүрген Қуат жетінші перзенті қыз екенін естіген соң сағы сынып, бар байлығын сатуға бекінеді. Шежіресін толтырар, дәулетіне ие болар «ұлым болмаса, қора-қора малды кімге жиып жатырмын» деп налиды. Сонда әкесінің көзін көрген туыс ағасы Қуаттың шежіресін бастап тұрған Ақай атаның тарихын тарқатады, бұл кісі әйел болғанын, ел-жұрт ру басқарған соң «ата» деп кеткенін тілге тиек етеді.
«Фильмнің сюжетін тым қарапайым – бас кейіпкер Қуатқа әйелі тағы бір перзент сыйлап, ұлды болған екен деп аяқтағымыз келген жоқ. Себебі біздің о бастағы айтар ойымыз – ұл бала сүю қуанышы емес, қызды да Құдай беретінін және әр азамат қызғалдағына асқан жауапкершілікпен қарауға тиісті екенін жеткізу еді. Сценарий жазу кезінде Найманның ішіндегі Қаракерейден тараған Мұрын әжейдің тарихы жайлы естіп-білдік. Мұрынның ауылы деп кеткен бүтін бір ру ақжаулықты анадан тарап отыр және қазақта мұндай рулар жетерлік. Еліміздің мұндай тарихи айшықтығы сценарийдің соңына сәтті үйлесе кетті» – дейді Бұхар Марат.
Расында, ел шежіресінде Орта жүздің белді руы – Керейдің бір тармағы Абақ ана, Қыпшақтан шыққан Алтыншаш ана мен Қарақыз ана, Найманға келін болған Қызай ана, Арғын ішіндегі Енең ана мен Нұрбике ана, Тарақтыға келін болған Әлеуке ана, кіші жүздегі Алтын ана мен Ақкүлек ана және тағы басқа әйелден тараған рулар жетерлік.
Кейіпкерлер сендіре алды
Фильмнің басты кейіпкерлерін ойнайтын актерлер сәтті таңдалған. Қуаттың рөлін Олжас Абай, ал Жұлдызды Ұлболсын Шалқарова сомдайды. Бас продюсердің айтуынша, актерлер кастинг арқылы таңдалған. Бас рөлде елімізге танымал бірқатар артист бағын сынап көрген. Драма әрі комедия жанрында өзіне сендіре алған қос актер басты рөлге бекітілді. Алты қыздың рөлін сомдаған қыздар да кастинг арқылы таңдалған, олардың төртеуі бұған дейін де басқа жобаларда бой көрсетіп жүрген болса, екеуінің дебюті болды.
Бас кейіпкерді шынайы ойнай білгені соншалық, Қуаттың да ішкі арпалысы мен жан қалауына және «Құдай бергенін туып беріп жатырмын ғой, маңдайыма жазылмаса қайтесің?» дейтін Жұлдыздың да жанайқайына сендік. Фильмнің барысында ерлі-зайыптының екеуіне де жанашыр болып отырасың. Сондай-ақ алты қыздың тағдырына алаңдайсың. Ұлды болмадым деп бұлқан-талқан болып жүрген Қуатқа қыздары ренішін білдіре бастайды. «Біздің есімімізді құрттың» дейтін қыздары өз арасында бір-бірін «Мико, Пико» деп атайды. Сондай-ақ қыздың әкеге қамқорлығын қарапайым тұрмыс барысында сәтті көрсетеді. Сырттан келген әкесіне бірі сүйретпесін, бірі қол сүлгісін ұсынып, енді бірі суын беріп жатады.
Бір қызығы, жеті перзентті келіншек Жұлдыздың рөлін сомдайтын актрисаның шын есімі – Ұлболсын. Артист отбасында үшінші қыз екен, өзінен кейін тағы бір сіңлісі бар, содан кейін інілі болған.
«Менің кейіпкерім Жұлдыз – ауыл-аймаққа сыйлы, мінезі жайлы, биязы, өзін толық отбасына арнаған, отбасының қас-қабағын бағып өмір сүретін, ұл туа алмай және сонысы үшін өзін кінәлі сезінетін әйел. Осындай шарасыз әйелдің кейпін сомдау, болмысын ашу, уайымын жеткізу үлкен жауапкершілік жүктегені рас. Түсірілім барысында тұңғышыма жүкті едім, аналық сезімін, күйзелісін ашуға барынша тырыстым. Есімімді атам қойған, менен кейін ұл қалаған, соған ырымдаған деседі. Әйтсе де, отбасымызда барлық қыздың аты «ұл»-дан басталмайды. Сондай-ақ, фильмде Қуат қыздарына қаталдық көрсетеді. Ал біздің өмірімізде мұндай жағдай орын алмады. Осы түсірілімге дайындалып жүргенде анаммен тілдескенім бар, сонда әкеміз қыздары болғанына көңілі құлазымаған, десек те, ұлды болғанда перзентхананы басына көтеріп қуанған екен», – дейді актриса Ұлболсын Шалқарова.
Түйін:
Фильмде ұлды болдым деп қуанышы қойнына сыймаған Қуат асылтұқымды буаз бие сатып алады. Асылдан құлын алып жүйрік баптауға бекіген кезінде әлгісін қасқа жылқы теуіп, өлтіріп қояды. Және Қуаттың ұлды болғанын естіген туыс ағасы атқамінеріне арнайы қамшы өріп, сыйлайды. Жетінші перзенті ауылдасының баласы екенін білгенде сол қамшысы сынады. Дебют алған режиссер комедияда жалаң пәлсапа, жауыр болған мораль емес, қоғамның өзекті проблемасын осындай көркемдік деталь арқылы беруге тырысқан әрі сонысымен тартымдылығы арта түскен.
Айдана НҰРМҰХАН