Жалпы, оқу-ағартуға бөлінген қаржыға қол салған жемқорлық қылмысын әшкерелеу фактілері бойынша аймақтар арасында Жетісу облысы да алдыңғы орында тұр деуге болады. Жалпы, кейінгі үш жылда бұл өңірдің білім саласының басынан дау арылмады деуге негіз бар.
Мысалы, жақында Талдықорған қалалық соты «Сарқан ауданы бойынша білім бөлімі» мемлекеттік мекемесінің бас бухгалтері К.Құрманғалиеваға, сол бөлімнің бухгалтерлері А.Мұратова мен А.Қалабаеваға, «Қазпошта» АҚ аудандық учаскесінің бастығы А.Такенге, «Айдана» бөбекжай-бақшасы меңгерушісінің міндетін атқарушы Н.Балғабаеваға және Жетісу облысы ІМАБ камералдық бақылау бөлімінің басшысы У.Жапабаевқа қатысты үкім шығарды. Сотта анықталғандай, Құрманғалиева, Қалабаева, Мұратова және Такен білім бөлімі қызметкерлерінің шоттарына белгіленген жалақыдан артық аудару жолымен 1,6 млрд теңге сомасында бюджет қаражатын жымқырғаны үшін кінәлі деп танылды. Ал Балғабаева, Қалабаева балабақшада аудит жүргізбеу сылтауымен олардың ақшалай қаражатын иемденген Жапабаевқа пара беруге оқталғаны үшін сотталды. Шешім бойынша Құрманғалиеваға 8 жылға, Қалабаева, Мұратова және Такенге 7 жылға бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Ал Балғабаева мен Жапабаевқа тиісінше 1,2 млн теңге және 1 млн теңге айыппұл салынды. Сонымен қатар сотталғандар мемлекеттік қызметте және квазимемлекеттік сектор субъектілерінде қызмет атқару құқығынан өмір бойы айырылды.
Жалпы, Жетісудағы сыбайлас жемқорлық дауының тамыры тым әріде жатыр деуге болады. Пандемия кезеңінде оқушылардың қашықтан білім алуына қажетті техникалық жабдықтарды сатып алу барысында өрескел заң бұзу оқиғасы болып, сол кездегі облыстық Білім басқармасының басшысы бастаған бір топ шенеунік ұсталған. Қылмыстық істі құрықтау операциясын Ұлттық қауіпсіздік комитеті, прокуратура және жемқорлыққа қарсы қызметтің бірлескен тобы жүзеге асырған болатын. Ол іс бойынша облыстық Білім басқармасының экс-басшысы Майгүл Омарова, осы басқарманың мемлекеттік сатып алу бөлімінің экс-бас маманы Бақыт Қабдолданова және аймақтық білім саласындағы жаңа технологиялар ғылыми-практикалық орталығының директоры Арапби Меңлібаев қамауға алынған. Сондай-ақ бюджет қаржысын игеру кезінде заңсыздыққа жол беріп, пара бергені үшін бірнеше жеке кәсіпкердің күдікке ілінгені туралы айтылған-ды. Аса ірі көлемде пара алды деп айыпталғандар қазір сот шешімімен жазасын өтеп жатыр. Бұл топ облыстық бюджет қаржысына компьютерлік техника сатып алу кезінде жеке кәсіпкермен ауыз жаласып, 37 650 000 теңге қаржыны қолма-қол ақшаға айналдырып, жұмсап үлгерген екен.
Ал 2023 жылдың көктемінде Талдықорған қаласы білім бөлімі бас есепшісінің бюджет қаржысын ұрлауына қатысты ақпарат тарап, жұрт жағасын ұстаған. Бұл жолы білім саласының лауазымды қызметкері 1 млрд теңгеге жуық бюджет қаржысын ұрлағаны анықталған. Сондай-ақ Талдықорған қаласы білім бөлімі басшысы қол астындағы қызметкерінің қылмысына көз жұма қарағаны үшін 280 млн теңге көлемінде пара алғаны да әшкереленген еді. Кейіннен дәл осы Талдықорған қаласының білім бөліміне қарасты мектептердегі бюджет қаржысының игерілуіне қатысты дау тіпті тереңдеп, тағы да бірқатар заңбұзушылықтар анықталған болатын. Яғни, Сыбайлас жемқорлыққа қатысты күрес департаментінің қызметкерлері кейінгі 3-4 жыл аралығында ғана қала мектептерінде барлығы 4,6 млрд теңгенің қолды болғанын дәлелдеді. Құзырлы орган облыс орталығындағы 29 мектепті тексеріп, нәтижесінде 25 білім ошағынан өрескел заң бұзу фактілерін анықтаған. Күдікті тұлғалар 2020 жылдан 2023 жылға дейінгі кезеңде білім беру саласында шың мәнінде жұмыс істемейтін тұлғаларға жалақы төлеу және мектеп қызметкерлерінің жалақысын көтеру арқылы 4,6 млрд теңге сомасына қаржы жымқыру қылмысын жасаған.
Айтпақшы, соңғы үш жылдың жүзінде Жетісу облысының Білім басқармасының басшысы екі рет ауысып үлгерген. Жақында екі жылға жуық облыстың бас ұстазы болған Марат Сүлейменов қызметінен кетті.
Қалмаханбет МҰҚАМЕТҚАЛИ,
Жетісу облысы