Енді Астанадағы Академик Н.Батпенов атындағы Ұлттық ғылыми травматология және ортопедия орталығында (ҰҒТОО) MISSO роботтанған жүйесінің көмегімен ота жасау мүмкіндігі туады.
MISSO роботы – Үндістанның Meril компаниясының жасанды интеллект элементтерімен жабдықталған, жоғары технологиялық оталарды аса дәлдікпен жоспарлауға және жүргізуге маманданған инновациялық технологиясы. Роботтың әлемде бірегей екі данасы болса, оның бірі қазақ елінің игілігіне жарамақ. Мамандардың айтуынша, қарапайым отаға қарағанда, толық автоматтанған, роботтанған жүйенің нәтижесі дәл, пациентке қаупі жоқ әрі дәрігердің де қолын жеңілдететін көрінеді.
Салтанатты жиынға мемлекеттік органдардың өкілдері мен халықаралық серіктестер, Үндістанның Қазақстандағы Төтенше және өкілетті елшісі Я.Сайлас Тангал да қатысты. Денсаулық сақтау министрлігі Электрондық денсаулық сақтауды дамыту департаментінің директоры Асқар Арғынбаев жобаның мемлекеттік деңгейдегі маңызын айтып, үндістандық мамандарға алғысын білдірді. Басқосу медицинадағы озық жаңалықтың әрі қос елдің достығын айғақтады.
– Бұл жүйеге қатысты әлі де жұмыстар атқарылып жатқандықтан, бағасын дәл айта алмаймын, дегенмен актив роботтың бірі Қазақстандағы орталықта орнатылып жатқанын қуанышпен айтар едім. Бүгінгі іс-шара бәлкім теңдессіз деп айтуға келмейтін де болар, алайда екі елдің достығы мен медицина саласы үшін өте маңызға ие. Үндістан мен Қазақстан әртүрлі стратегиялық жобаларды ұзақ уақыттан бері іске асырып келеді. Үндістанды «Әлемнің дәріханасы» деп те атайды. Қазір медицина саласындағы үздік технологиямызды сыйлап жатырмыз. Біздің стратегиялық байланысымыз, достығымыз жалғасын табарына сенемін, – дейді өкілетті елші Я.Сайлас Тангал.
Қазір медициналық орталықта роботтанған жүйенің көмегімен тізе буынын алмастыруға арналған республикалық мастер-класс өтіп жатыр. Шеберлік сабақты Үндістаннан арнайы келген дәрігер, робот-ассисттелген хирургияның халықаралық сарапшысы Суджой Кумар Бхаттачарджи өткізді. Білікті дәрігердің медицина саласында 20 жылдық тәжірибесі бар, бүгінге дейін 10 мыңға жуық ота жасаса, оның 4 мыңын роботтық жүйенің көмегімен іске асырған. Бұл сабақ отандық дәрігерлердің шеберлігін шыңдауға үлкен мүмкіндік болды.
Салтанатты жиыннан кейін роботтың көмегін көруге асықтық. Мастер класқа еліміздің үздік мамандары қатысты. Медициналық біліміміз болмаса да, Суджой мырзаның сабағын ыждаһатпен бақылап, операция процесін қызықтап ұзақ отырдық. 1 сағат 40 минутқа созылған отадан кейін дәрігерлерге деген құрметіміз одан сайын артты. Тізе буынын ауыстыру күрделі отаның бірі екенін көзбен көріп, санаға түйдік.
Тізе эндопротезі – зақымдалған тізе буынын жасанды буынмен алмастыру отасы. Алғашында дәрігер жұмысын роботқа түбегейлі сеніп тапсырады деп күткенбіз, алайда кейін роботтанған жүйе дәрігердің сенімді көмекшісі екенін ғана аңғардық. Дәрігер MISSO жүйесін басқара отырып, әр пациенттің жағдайына сәйкес жеке-жеке тәсіл қолдана алады. Суджой мырза әріптестеріне отаның әр кезеңін түсіндіріп берді. Байқағанымыздай, дәрігер әр кезең сайын тізе буынын бірнеше қайта тексеріп, нүктелердің дәл екеніне көз жеткізіп, оның өлшеміне дейін асқан мұқияттылықпен қарады. 10 мың ота жасаған дәрігер өзіне тым сенімді, сөзін баппен қысқа қайырады. Алдымен тізе аймағын мұқият қарап, есептеп, одан кейін MISSO роботын ота үстеліне жақындатты. Бұл аралықта, расымен де, дәрігерге роботтың көп көмегі тиеді екен. Ассистенттер дәкені ұсынып, бірі сумен шайып, енді бірі кеткен қанды сорғышпен тазалағаны болмаса, негізгі жұмысты робот атқарды. Дегенмен дәрігер барлық жағдайды жіті бақылауда, ота соңында мамандар балтыр сүйекті ұстап, аяқты бірнеше рет бүгіп көріп, тізе буынын эндопротездеу сәтті болғанын қуанышпен хабарлады. Сабаққа қатысқан дәрігерлер Суджой Кумарға алғысын жаудырып, кезек-кезек рақмет айтып жатты. Суджой мырза алда тағы екі шеберлік сабақ өткізіп, роботпен бірлесе жұмыс істеудің қыр-сырын танытады. Онда роботтың қимыл-қозғалысы, биомеханикалық есептеулері және имплантты орнату шеберлігін білуге болады.
Тізе эндопротезі тізеге жаңа өмір беріп, қозғалысты қайта қалыпқа келтіруге көмектеседі. Бұл ота тізе буынының ауыр зақымдануы кезінде құтқарушы тәсіл болады. Ота Үндістан, Түркия, Тайланд, Дубай медицинасында аса танымал.
– Бұл технология Үндістанда қолданылып келеді. Қазір біз соңғы сертификаттау рәсімі мен Американың медициналық-фармацевтикалық басқару және қадағалау жүйесінің мақұлдауын күтіп отырмыз. Бұл құжаттар дайын болғанда, әлемнің бірнеше елімен жұмыс істемекпіз, дәрігерлерді қолдауға, біліктілігін арттыруға дайынбыз. Алда кез келген хирург робот-ассисттелген хирургияның негізін меңгеруге тиіс деп ойлаймын, солайша әлдеқайда тиімділікке, мол жетістікке жете аламыз, – дейді Суджой дәрігер.
Оның сөзінше, робот жүйе актив, жартылай актив және пассив болуы мүмкін. Ал MISSO роботы актив технологияға жатады, яғни актив робот дәлме-дәл жұмыс істеп, отаны сәтті өткізуге жоғары мүмкіндік береді. Роботтың құжаттары реттелген соң, елге тағы бірнеше құрылғы жеткізілуі мүмкін. Үндістанда бұл роботтың көмегімен кейінгі 2 жылда 7 мыңға жуық ота сәтті өткен. Қазір әлемнің түкпір-түкпірінен түрлі пациент MISSO-ға сенім артып, ота жасатуға, ем алуға жиі келеді. Шетелдік дәрігерлер де робот жүйесін меңгеру үшін үнді жеріне қонаққа барып жатады. Олар сапалы нәтижеге дән риза.
Автоматтанған MISSO сияқты заманауи технологияның Ұлттық ғылыми травматология және ортопедия орталығының базасына енуі – еліміздің әлемдік көштің қатарынан қалмай, ілгері дамуының айғағы. Робот жүйесін меңгеру дәрігердің білім-білігін арттырса, қарапайым халықтың саулығына кепіл бола алады әрі бұл жүйе медициналық халықаралық стандартқа толықтай сай.
Тізе эндопротезі елімізде де жасалып келеді. Бүгінде ҰҒТОО базасында жыл сайын 18 000-ға жуық тізені эндопротездеу жасалады. Елімізде мұндай көмекке мұқтаж жандардың жалпы саны 128 мыңға жақын деп бағаланып отыр, ал MISSO жүйесі Қазақстанда жоғары технологиялық көмектің қолжетімді болуын әрі тиімділігін арттыруға жол ашарына сеніміміз мол.
Айсұлу СЪЕЗХАН