Еуразия кеңістігіндегі елеулі одақ

Мемлекет басшысы бүгінгі күн­нің символикалық мәніне назар аударды. Дәл осы күні, яғ­ни, 2014 жылы 29 мамырда Қазақстан елордасында Еуразия экономикалық одағы туралы шартқа қол қойылған болатын.

– Бұл уақиға еуразиялық ин­теграцияның маңызды ке­зеңі ретінде есте қалды. Одақ құрылған сәттен бері еуразия­лық «бестіктің» басты ынты­мақ­тастық алаңына айналды. Осыған орай, барша әріптесімді Еуразиялық экономикалық одақ күнімен құттықтауға рұқ­сат етіңіздер. Бірлестік одан әрі дамып, елдеріміз бен халық­та­ры­мыздың игілігіне қызмет ете берсін! Бүгінгі шағын форматта­ғы кездесу барысында біз сырт­қы саудаға, жасанды интеллек­ті­ні дамыту бастамаларына қа­тыс­ты маңызды мәселелерді тал­­­­қылаймыз. Бұл туралы маз­мұн­­ды әңгімеміз кеше эконо­ми­­калық форум аясында бас­талды. Жиынымыз әдеттегідей конструктивті сипатта өтіп, өзара тиімді шешімдер қабыл­данатынына сенімдімін, – деді Қазақстан Президенті.

Осыдан кейін Мемлекет бас­­­шысы Жоғары Еуразиялық эко­номикалық кеңестің кеңей­тіл­ген құрамдағы отырысында сөз сөйледі. Қасым-Жомарт Тоқаев Астанадағы іс-шаралар­ға қатысқаны үшін ЕАЭО-ға мү­ше елдердің және байқаушы мем­лекеттердің басшыларына, сон­дай-ақ арнайы шақырылған қо­нақтарға алғыс айтты.

– Бүгінгі кездесуіміз ерекше мән­ге ие. 2014 жылы дәл осы күні Бірлестігіміздің негізін қалаған Шартқа қол қойылды. Жоғары кеңес­тің шешімімен 29 мамыр – Еу­разиялық экономикалық одақ күні болып ресми түрде жария­лан­ды. Бірлестігіміздің он жылдан ас­там тарихы бар. Осы уақыт ішін­де экономикалық интеграция­ны те­реңдету бойынша ауқымды жұ­мыс атқарылды. Атап өтерлік жайт, бұл күндері Астанада Жо­ғары кеңес­­тің отырысымен қатар Еура­зиялық экономикалық форум өтіп жатыр. Форум қорытындысы сан қырлы іскерлік серіктес­тігімізге тың сер­пін беретініне сенімдімін, – деді Президент.

Оң динамика сақталды

Мемлекет басшысы Еура­зия­лық экономикалық одақ макро­экономикалық дамудың оң ди­на­ми­касын сақтап отырғанына тоқ­талды.

– Болжамға сай, 2026-2027 жылдары ЕАЭО елдерінің жиын­тық жалпы ішкі өнім өсімі 2,5 пайыз­ға жуықтауға тиіс. Жаһан­дық нарықтағы тұрақсыздыққа қара­мас­тан, былтыр елдеріміз ара­сын­дағы тауар айналымы 95 миллиард дол­лардан асты. Биыл өзара сауда-сат­тық көлемі 6 па­йызға ұлғаяды деп күтіп отырмыз. Бұл 100 мил­лиард долларлық межені еңсеруге мүм­кіндік береді. Дегенмен ха­лық­аралық ұйымдар­дың жаһандық нарықтағы жағ­дайға берген бағасы көңіл көн­шітпейді. Халықаралық валю­та қорының баяндамасына сәй­кес, биыл әлем экономикасы 3 пайызға дейін баяулайтыны жө­нін­де ай­тылып жүр. Әрине, дүние­жү­зін­дегі құрылымдық өзгерістер ЕАЭО-ның экономикалық дамуы­на да әсер етпей қоймайды. Қазіргі сәт­те Бірлестігімізді жаңа жағ­дай­ларға бейімдеу, ішкі орнықтылықты нығайту және бәсекеге қабілет­ті­лік­ті арттыру өте өзекті міндет бо­лып тұр, – деді Мемлекет бас­шы­сы.

Жоғары кеңестің төрағасы ре­тін­де Қазақстан Президенті интег­рациялық құрылымды одан әрі қар­қынды дамытуды көздейтін бір­қатар стратегиялық басымдық­ты атады. Сонымен қатар еліміздің ұсыныстарына қолдау көрсеткені үшін әріптестеріне алғыс айтты.

– Жасанды интеллектіні жа­уап­­кершілікпен дамыту жөніндегі бір­лескен мәлімдемені қабылдау мақ­сатымыздың ортақ екенін көр­сет­кен маңызды шешім болды. Осы саладағы белсенді ықпал­дас­тық­қа үміт артамын. Күш-жі­гері­міз­ді келесі басым бағыттарға жұ­мыл­­дырудың мәні зор деп са­­­най­мын. Бірінші. Еуразиялық ин­теграцияның цифрлық негізін нығайту. Цифрландыру мен жа­­сан­ды интеллект арқылы жаңа тех­но­ло­гиялық жүйе қалыптас­тыру ке­зінде деректерді жедел өңдеу, ав­­­томаттандыру және ин­нова­ция­ны жаппай енгізу табыс­тың негізгі факторына айнала бастады, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Мемлекет басшысының ай­туын­ша, Қазақстан жасанды ин­тел­лектіні енгізу бойынша бірқатар жүйелі шараны қолға алды.

– Astana Hub базасында қар­қын­ды ілгерілеп келе жатқан әрі то­­лыққанды стартап-экожүйе қа­лып­тасуда. Елімізде 100-ден астам жаңа жоғары технологиялық ком­пания жедел дамып келеді. Қа­зақ­стан технологияны нетто-экс­порт­таушы мәртебесін ресми түрде дәлелдеді. ІТ қызметтер экспорты­ның көлемі 1 миллиард доллардан асты. Біздің бастапқы жетістік­тері­міз халықаралық деңгейде мойын­далды. EGDI (E-Government Development Index) жаһандық рей­тин­­гіне сәйкес, Қазақстан 24-орын алады. Ал онлайн қызметтер­дің сапасы бойынша әлемдегі үздік ондыққа кіреді. Ендігі міндет – осы та­бысты тәжірибені кеңінен тарату. Астанада Халықаралық Alem.AI жасанды интеллект орталығы іске қосылды. Бұл талантты бағдарлама әзірлеушілер шоғырланған орта­лық қана емес, жасанды интеллект негізіндегі қолданбалы шешімдерді ойлап табатын әрі енгізетін аймақ­тағы басты алаң саналады, – деді Президент.

Қасым-Жомарт Тоқаев Еура­зия кеңістігіндегі көлік дәліздерін цифр­ландыруды тағы бір басым­дық ретінде атады. Мемлекет бас­шы­сы­ның айтуынша, Еуразияның көлік жүйесі Азия, Еуропа және Таяу Шы­ғыстың басты нарық­тарын бай­ла­ныстыратын жоғары техноло­гия­лық халықаралық ба­ғыттардан құралады.

– Бұл арада жалпы ұзындығы 50 мың шақырымнан асатын көлік дәліздерінің тұтас жүйесі туралы сөз болып отыр. Оның 10 мың ша­қы­рымнан астамы Қазақстан ау­ма­ғы арқылы өтеді. Жаһандық сауда-эко­номика тізбегіндегі жетекші орнымызды сақтау үшін транс­ше­каралық инфрақұрылым­ды одан әрі дамыту және ци­фр­ландыру қажет. Ыңғайлы ло­гистикалық шешімдер, жүкті тұрақты жеткізу мен өткізу жыл­дамдығы Еура­зия­лық экономика­лық одақтағы тран­зит көлемін ұлғайтуға мүмкіндік береді. Сон­дықтан өткен жылдың соңында біз Smart Cargo секілді құралдарды жүйелі түрде енгізе бас­тадық. «Бір терезе» қағидатымен қызмет ететін платформа аясында кө­лік дә­ліздерін цифрландыру жұ­мыс­тары қолға алынды. Қазақ­стан­да көрші елдермен рұқсат­на­маны электрондық бланкі фор­­­­­­матында алмасу механизмі ен­гізілді. Одақ аясындағы ақпарат­тық жүйелерді өзара кіріктіру – уақыт талабы, – деді Мемлекет басшысы.

Цифрлық бастамалар өндірісті арттырады

Қасым-Жомарт Тоқаев Еура­зиялық экономикалық одаққа мүше елдердегі өндіріс ошақтары мен агроөнеркәсіп кешенін цифрлық трансформациялаудың маңызына назар аударды. Пре­зиденттің пайымынша, эко­номиканы цифр­ландыру – технологиялық тренд қана емес, бәсекеге қабілетті болу­дың басты кепілі.

– Қазақстан бұл сынаққа ау­қым­ды Цифрлық трансфор­мация тұжырымдасын қабылдау арқылы жүйелі әрекеттермен жауап бермек. Өнеркәсіп секторы мен тау-кен және металлургия ке­шеніндегі ро­бот­тандыру, «бұлт­тық» шешімдер, ірі кәсіпорын­дардың «цифрлық тел­нұсқасы» өнімділікті ұлғайтып, шығынды азайтады. Ауыл шаруа­шылығын автоматтандыру мол өнім жинауға, су үнемдеуге, қоршаған ортаға зиянды азайтуға сеп­тігін тигізеді. Мал шаруа­шы­лы­ғы­на қағаз жүзіндегі құжат айналы­мынан бас тар­тып, есептің дәлдігін арт­тыратын бірқатар цифрлық жүйе енгізілді. Еліміздің түкпір-түкпірінде 650-ден астам «ақылды» фер­малар жұмыс істеп тұр. Онда сиыр сауу, бордақылау және мик­рок­лиматты қадағалау үрдістері автоматтандырылған жүйелермен жабдықталған. Егін және тұқым шаруашылығында өнімді «егіс да­ласынан тұтынушы дастар­қанына дейін» жеткізу тізбегін қадаға­лай­тын жүйе енгізіліп жатыр. Тың­ғы­лықты жоспарлау мен цифрлық болжау мүмкін­діктерін пайдалану нәтижесінде, Қазақстанда екінші жыл қатары­нан егін бітік шығып, 27 миллион тонна көлемінде астық жиналды. Бұл – рекордтық көрсет­кіш, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Қазақстан Президенті әлем эко­номикасы трансформация­ла­нып жатқан кезеңде жаңа табыс көз­дерін іздеу тағы бір басымдық еке­нін атап өтті.

– Ұлттық экономикалардың ұзақ­мерзімді орнықтылығы мен бо­лашақтағы орнын сайлауы жаңа технологиялық сын-қатерлерге же­дел бейімделуіне тікелей байла­нысты. Бұл жөнінде біз кеше, Еу­ра­зиялық экономикалық фору­мның алғашқы күнінде ег­­­жей-тегжейлі тал­қыладық. Жап­пай цифрлан­дыру­дан бастап жасанды интел­лектіге дейінгі тех­нологиялық прог­ресс толқыны бірінен соң бірі туын­дап жатыр. Осылайша, техно­логиядағы әрбір жаңа белес озық ой­лы адамдарға мүмкіндік сый­лайтын келесі соны серпіліске негіз қалайды. Сарап­шылардың пікірін­ше, алдағы 20 жылдың ішінде био­технология, автономды жүйелер, ғарыш экономикасы, энергияны сақ­тау, кванттық есептеу секілді маңызды технологиялық үдеріс­тер­дің тұтас легі пайда болады. Мә­се­лен, ұзақмерзімді болжам бойынша 2035 жылға қарай әлемдік робот техникасы нарығының көлемі 376 миллиард доллардан асады. Вир­туалды шынайылық индус­трия­сын­дағы қаржы айналымы 700 мил­лиард долларға жуық­тайды. Әри­не, біздің елдеріміз осы жаһан­дық жаңашылдықтардан кенже қалмауға тиіс, – деді Мемле­кет басшысы.

Қазақстан Президенті ЕАЭО-ның сыртқы сауда-экономикалық әлеуетін іске асыру маңызды еке­нін айтты. Мемлекет басшысының пікірінше, Одақтың Араб әлемі, Оңтүстік-Шығыс Азия, Африка және Латын Америкасы елдерімен, сондай-ақ беделді өңірлік эко­но­микалық бірлестіктермен бай­ла­ныс­тарын одан әрі кеңейту қажет.

– Қазір Үндістанмен еркін сау­да аймағын құру жөнінде келіс­сөз­дер белсенді жүргізіліп жатыр. Бұл жұмыс басқа да қызмет бағыттары сияқ­ты назар аударуға лайық. Ме­нің ойымша, шағын құрамдағы кез­десуде Беларусь Президенті өте дұрыс ұсыныс айтты. Еркін сауда аймағын құратын серіктестер де, сондай-ақ байқаушы мәртебесіне ие болатын елдер де мұқият таң­далуы қажет. Яғни бәрін бірдей емес, шын мәнінде белгілі бір та­лап­­тарға сай келетін және Еура­зия­лық эко­номикалық одаққа пайда әке­летін елдерді қабылдау керек, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Мемлекет басшысы Қазақстан ЕАЭО органдарына төрағалығы ая­сында мүше мемлекеттердің ор­тақ экономикалық әлеуетін ны­ға­й­туға, орнықты дамуын қам­тама­сыз етуге алдағы уақытта да ба­­­рын­ша жәрдемдесе беретінін мәлімдеді.

– Біз бірлесе күш жұмылдыра оты­рып, маңызды нәтижеге қол жет­кізе аламыз және Одақ аясын­дағы ынтымақтастықты жаңа әрі са­палы деңгейге шығарамыз. Мен бұған кәміл сенемін. Былтыр ЕАЭО қызметінің стратегиялық бағыт­тарын жүзеге асыру жөні­ндегі іс-шаралар жоспарын табыс­ты аяқта­дық. Алдымызда Еуразия­лық ин­­­теграцияны одан әрі дамы­ту ту­ралы декларацияда қарастырыл­ған көптеген міндет тұр. Сөз соңын­да алға қойған мақ­сат­тарға жету жолында баршаңыз­ға табыс тілей­мін, – деді Қазақстан Прези­денті.

Қасым-Жомарт Тоқаевпен қатар Кеңес отырысына Беларусь Республикасының Президенті Александр Лукашенко, Қырғыз Рес­публикасының Президенті Садыр Жапаров, Ресей Фе­дерация­сының Президенті Владимир Путин, Армения Республикасының Вице-премьері Мгер Григорян және Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының төрағасы Бақытжан Сағынтаев қатысты.