Ресми мәліметке сүйенсек, қазір өңір халқының 83 пайызы көгілдір отынға қол жеткізіп үлгерді. Ең алдымен, табиғи газдың келуі түрғындарды көмір жағу машақатынан босатты. Ендігі кезекте өңірді газдандыру межесін 85 пайызға жеткізу міндеті тұр.
Бір қарағанда 83 пайыздық көрсеткіш көңілге медеу боларлық. Дей тұрғанмен мәселені екінші қырынан алып қарасақ, облыстағы 222 елді мекеннің әзірге 57-сі ғана газдандырылып тұр. Жалпы, Қызылорда облысын газдандыру еліміздің 2030 жылдарға арналған бас схемасы мен өңір елді мекендерін газдандырудың егжей-тегжейлі жоспарына сәйкес жүргізілуде. Бүгінде облыстағы 4 қала мен 57 елді мекен табиғи газға қосылған. Жоғарыда айтып өткен 83 пайыздық нәтиженің негізгі көрсеткіші – осы.
– 2026 жылы 14 жобаға 4,7 млрд теңге бөлініп, жыл соңына дейін тағы 9 елді мекенді табиғи газға қосу жоспарланған. Сонымен қатар республикалық бюджеттен қаржыландыруға жаңа жобалар ұсынылуда. Алдағы жылдары Жаңақорған ауданындағы 6 елді мекенді QazaqGaz Aimaq инвестициялық бағдарламасы аясында газдандыру көзделген. Бұл бағыттағы жұмыстар кезеңімен жүзеге асырылады, – дейді Қызылорда облысының энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасының бөлім басшысы Ислам Бектұрғанов.
Бұл көрсеткіштің өзі кейінгі жылдардағы жұмыстың ауқымын аңғартады. Нәтижесінде, аймақтағы көптеген елді мекен тұрғындары табиғи газ тұтыну мүмкіндігіне ие болды. Басқарманың дерегіне сәйкес, 2026 жылы газдандыру бойынша іске асыру жоспарланған 14 жобаның екеуі – өтпелі, 12-сі жаңа жоба саналады. Соның бірі – жыл басынан бері Сырдария ауданындағы Ақжарма ауылы табиғи газдың игілігін көре бастады. Игілікті іске бюджеттен 1,8 млрд теңгеден астам қаржы бағытталған. Бұл – ауыл халқы үшін де, инженерлік инфрақұрылымды жаңғырту тұрғысынан да маңызды қадам десек, қателеспейміз.
Басқарма тарапынан жыл соңына дейін тағы тоғыз елді мекенді газдандыру жоспарланып отырғанын айтып өттік. Оның ішінде Арал ауданындағы Қамыстыбас, Қазалы ауданындағы Бекарыстан би, Жанқожа батыр, Түктібаев, Майдакөл, Қармақшы ауданындағы Төребай би мен Иіркөл, Сырдария ауданындағы Қоғалыкөл мен Шіркейлі ауылдары табиғи газға қосылмақ. Осы жұмыстар талапқа сай жүргізілсе, халықты газбен қамту деңгейі 85 пайызға дейін көтеріледі деген жоспар бар.
Жалпы газдандырудың алғашқы кезеңінде ірі елді мекендер мен аудан орталықтарына басымдық берілуі заңдылық. Себебі мұнда халық саны көп, яғни бір жоба арқылы мыңдаған тұрғынды қамтуға болады. Келесі кезекте шалғайдағы шағын елді мекендерді газға қосу міндеті тұр. Сондықтан газдандырудың кезекті этапында осы бағытты қамту көзделіп отыр. Әсіресе Арал, Қазалы, Қармақшы секілді аумағы кең, елді мекендері бір-бірінен шалғай аудандар үшін бұл мәселенің маңызы зор.
Негізінен, жоспар кезең-кезеңімен белгіленген. Атап айтқанда, 2026-2027 жылдары Қожакент, 2027-2028 жылдары Ақжол, Ақсуат және Өзгент, ал 2029-2030 жылдары Әбдіғаппар мен Жаңарық ауылдарын газдандыру көзделіп отыр. Қазір Қожакентте көгілдір отынға қосу жұмыстары басталған. Егер бұл жоспар толық орындалса, бір ғана Жаңақорған ауданындағы бірнеше ауылдың инженерлік инфрақұрылымы жаңа деңгейге көтеріледі деген сөз.
Тағы бір айта кететін жайт, Қызылорда облысында газдандыруды одан әрі кеңейту бағытында 2035 жылға дейінгі жаңа жоспар әзірленіп жатыр екен. Облыстық энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық басқармасының мәліметінше, бұл құжатқа 107 елді мекенді көгілдір отынға қосу жөніндегі ұсыныс енгізілген. Бұл ұзақмерзімді межеде газдандырылатын елді мекендер саны 166-ға жуықтамақ.
Алайда бұл көрсеткіштің өзі облыстағы барлық ауылды қамтымайды. Мамандардың айтуынша, қалған 56 елді мекеннің басым бөлігі шалғай орналасқан немесе халық тығыздығы төмен аумақтарға жатады. Сондықтан оларды газдандыру екінші кезеңге қалдырылып отыр. Бұл ауылдар бойынша ұсыныстар болғанымен, әзірге нақты қаржыландыру тетігі айқындалмаған.
«Қазір Энергетика министрлігімен Жол картасы әзірленіп жатыр. Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес, 2035 жылға дейін республика бойынша газдандыру деңгейін 80 пайызға жеткізу міндеті қойылды. Осыған байланысты облыс тарапынан Жол картасына нақты ұсыныстар беріліп отыр. Онда 2035 жылға дейін 107 елді мекенді газға қосу мәселесі қамтылған. Осы орайда облыс аумағындағы қалған 56 елді мекен шалғай орналасқан немесе тұрғындар аз шоғырланған аумақ саналады. Мұндай ауылдарды екінші кезең бойынша газдандыру көзделуде. Бұл бағытта да ұсыныс берілді. Бірақ әзірге нақты жоспар жоқ. Өйткені бәрі қаржыландыру тетіктеріне қарай реттеледі. Тағы бір айта кететін мәселе, егер өңірде АГРС (автоматты газ реттеу станциясы) көптеп салынса, газдандыру жұмыстарының да ауқымы кеңейеді. Яғни АГРС төңірегіндегі елді мекендерді газдандыруға мүмкіндік артады. Қазіргі уақытта Тартоғайда, Қазалы ауданындағы Ақсуатта және Жаңақорған ауданындағы Бесарықта АГРС жұмыс істеп тұр», – дейді бұл жайында бөлім басшысы Ислам Аймұрзаұлы.
Қорыта айтқанда, Қызылорда облысының газдандыру картасын алдағы жылдары елеулі өзгерістер күтіп тұр. Сондықтан 2035 жылға дейінгі меже тек газға қосылатын елді мекендердің санымен шектелмей, шалғайдағы тұрғындардың да көгілдір отынға қол жеткізу мүмкіндігімен өлшенуге тиіс.
Ербақыт ЖАЛҒАСБАЙ,
Қызылорда облысы