– Театр құру идеясы бұрыннан бар еді. Студент кезімнен бері ойымда жаңғыртып жүрдім. Мәскеуде режиссурада оқып жүргенде «Неге бізде барлық театрдың қойылымы бірдей?» деп ойладым, – дейді режиссер.
Оның сөзінше, театр жалпы көпшілікке емес, нақты көрермендерге бағытталуға тиіс. Бұл идеясы С.Сейфуллин атындағы театрдың көркемдік жетекшісі болып жүргенінде, кейіннен Станиславский атындағы театрдың директоры ретінде шетелдік гастрольдерге шыққаннан кейін де оралып отырыпты.
– Шетелде мен түрлі театрды көрдім, олардың көпшілігі жеке, мемлекетке қол жаймайды. Яғни, театр өнері дұрыс көзқараспен және қандай да бір қолдау болса, табысты екенін көрдім. Осының бәрі ішкі жан дүниемде пісіп жетілгенде, менде жеке шығармашылық дағдарыс басталды. Осыдан екі жыл бұрын мен мемлекеттік театрдан кетіп, тәуелсіз жеке театр құру бойынша жұмыс істей бастадым, – дейді Дунай Амандықұлы.
Әрине, жекеменшік театр ашу оңай емес. Мемлекеттік театрдағы жылы орынды болашағы белгісіз жобаға айырбастаған жанға Natige фирмасының президенті Ерлан Әшім жолығып, демеушілік жасайды. Кәсіпкердің қолдауымен тәуелсіз «Дат» театры осылай дүниеге келіпті.
– Алғашқы спектакльді Turan-El мейрамханасында өткіздік. Дебюттік қойылымды қою үшін Әзербайжандағы достарым әрі әріптестерім Микаил Микаилов пен Мұстафа Мұстафаевты шақырдым. Ақшам болмағанына қарамастан, олар қуана келіп, қойылымға көмектесті. Алғашқы спектакль «Поезд 21:15» болды. Бұл халықаралық жоба десем де болады, өйткені авторы Тойгун Орбай – түрік, қоюшы әзербайжандық, ал спектакльді қазақстандық актерлер ойнады, – дейді режиссер.
Премьера екі күн қатарынан көрсетілді. Жалпы, иммерсивті театр тұжырымдамасының өзінде көрермендер саны 50-ден аспайды. Ал Дунай Амандықұлы оны 80-ге дейін ұлғайтты. Нәтижесінде, спектакльдің бірінші күні де, екінші күні де жүзден астам көрермен спектакльді тұрып тамашалады. Бұл ретте ешқандай наразылық немесе реніш болған жоқ.
– Театрды кез келген тілде ашуға болады, бастысы, театр көп болуы керек. Кішкентай, үлкен, опералық, көлеңкелі театрлар. Сонда бәсекелестік болады және өнерде тоқырау болмайды. Көрермен таңдау құқығына ие болады. Ол қандай да бір премьералық спектакльдерді күтпейді. Мысалы, бір ғана Мәскеуде 200-ден астам театр бар. Әр көрерменнің өз театры бар деуге болады. Мысалы, Ыстанбұлда пәтерде орналасқан театр бар, онда бес-алты адам билет сатып алып, пьесаны бірге оқиды. Бұл да театр.
Әрине, мемлекеттік театрлар сенімді, себебі оларды мемлекет субсидиялайды. Жеке театрларды мемлекет қаржыландырмайды. Егер меценат болса, жақсы. Бірақ театр ісі – бұл өз кәсібіне адал адамдардың ісі, олардың бұған көңілі толады. Мен тәуелсіз театрлар мен мемлекеттік театрлар бір-біріне экономикалық тұрғыдан бәсекелес бола алмайды деп ойлаймын. Керісінше, олар көрермен үшін күресе алады. Олар әртүрлі формадағы қойылымдар ұсынады, әртүрлі тұлғалар болады, жастар ілгерілейді, әртүрлі режиссерлер келеді, – дегенді қосты Дунай ағамыз.
Тәуелсіз театрға актер таңдау да оңай емес. Оған әңгіме барысында көз жеткіздік. Актер боламын деп жүздеген жас келген. Оның ішінде іріктелгені өз мамандығына адал жандар.
– Осы театрды ашу менің 30 жыл бойы армандап келген мақсатым және бірінші орынға тума талант принципін қойдым. Яғни, егер талант болсаң, күніне 10-15 сағат бойы сол талантыңды ширататын атмосферада жүрсең, міндетті түрде сен кәсіби актерге айналасың. Сондықтан да тәуелсіз театрларда тұрақты труппаның болуы шарт емес, әр жаңа жобаға жаңадан кастингтер жарияланып, соның нәтижесінде артистік құрам пайда болады. Тәуелсіз театр актері көп қырлы болуы шарт – пластика, дауыс, импровизация, психофизика, сахналық батылдық. Бізге ең керегі – ізденуге дайын актер, – дейді режиссер.
Иә, Дунай Амандықұлы айтқандай, актерлар сапында оқушы да, студент те, түрлі мамандық иелері бар. Өткен жылдың желтоқсан айында Сәкен Сейфуллин атындағы облыстық академиялық қазақ драма театрында тәуелсіз «Дат» театры Әлімбек Оразбековтің «Бір түп алма ағаш» драмасын жаңаша форматта сахналады. Халық көп жиналды. Осы қаңтарда тағы да көрермен осы спектакльді тамашалай алады.
Әдебиет БЕЛГІБАЙҰЛЫ,
Қарағанды облысы