Kinopark желілері тоқтай ма?

Kinopark желілері тоқтай ма?

Соңғы күндері Kinopark және Kinoplexx кинотеатрлар желісі 2022 жылдың 1 сәуірінен бастап белгісіз мерзімге жабылатыны туралы ақпарат тарады. Кинотеатрлар желісінің жетекшісі Алмаз Малдыбаев жақын арада көрсетілетін фильм болмайтынын айтып отыр. Голливуд компаниялары өз фильмдерін Ресейде жалға беруден бас тартқан болатын. Кинотеатрлар желісінің жұмысын тоқтатуының да бір себебі осында жатса керек. Алмаз Малдыбаевтың айтуын­ша, Ресей арқылы жұмыс істейтін Голливудтың ірі компаниялары ки­но ұсынудан бас тартқан. «1 сә­уірден бастап бізде көрерменге көрсететін фильм жоқ. Сондықтан Kinopark және Kinoplexx желісін 1 сәуірден бастап белгісіз мерзімге жабуға мәжбүр болдық», – дейді Алмаз Малдыбаев. Kinopark және Kinoplexx еліміз­дегі ең ірі кинотеатр желілері болып саналады. Олар 2005 жылы негізін қалаған еді. Бұған дейін Warner Bros., Walt Disney және Sony Pictures сияқты әлемдік алып компаниялар Ресей мен Украина арасындағы шие­леніске байланысты кино­про­кат­тың тоқтайтынын мәлімдеген еді.

Дубляждың орташа бюджеті – 300 мың АҚШ доллары

Алайда Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығы басқарма төрағасының орынбасары Бауыр­жан Шүкенов Голливудтың ірі ки­но­студиялары Қазақстандағы ки­но­прокаттан бас тартпағанын айт­қан еді. «Орталық Азия мен Қазақ­станға ешқандай санкция жария­ланған жоқ. Сол себепті бұл мәсе­лені шешу жолдарын қарастырып жатырмыз» деген еді. Ендеше «1 сә­уірден бастап көрерменге көрсе­тілетін фильм жоқ» деуге негіз бар ма? Бұған Алмаз Малдыбаевтың өз уәжі бар секілді. Ол өз сөзінде: «Бауыржан Шү­кеновтің голливудтық контенттің жоқтығынан кинотеатрлардың жа­былу қаупі туралы сөзіме қатысты мәлімдемесіне түсініктеме беруге тура келеді. Жалпы, мен пікір қай­шылығын тудырғанды ұнатпаймын, дегенмен «көрсететін кино жоқ» деп алаңдаушылық тудыруымның нақты себебі бар. Өйткені алдағы бірнеше күнге жоспарланған фильм­дер отандық прокатқа шы­ғады деп ешбір студиядан кепілдік алған жоқпыз. Бұл жерде әңгіме қазақша субтитрлері бар орыс ті­ліндегі дубляжы бар «Я краснею» және «Морбиус» фильмдеріне қа­тысты. Ал жазғы, күзгі және қысқы мерзімдерге жоспарланған әрі дуб­ляж жұмыстары әлі аяқталмаған, тіпті басталмаған шығарылымдар туралы айтудың қажеті де жоқ. Ірі студиялардың фильмдерінің негізгі дубляждары Мәскеу кеңсесі ар­қылы өтетіндіктен, олар мұны жал­ғас­тырмауы да мүмкін» деп отыр. Оның айтуынша, дубляждың орта­ша бюджеті 100-300 мың АҚШ дол­лары тұрады. Ал елімізде жы­лы­на 300-ге жуық фильм көрсетілетінін ескерсек, тек дубляжға кететін шы­­ғынды есептеп көріңіз. Қазақ­стан ғана емес, Өзбекстан және Қыр­ғыз мемлекеттерінде де бұл шы­ғын өзін-өзі ақтамайды дейді. Әрі қазақстандық дистрибьютерлер мұндай шығындарды шығаруға физикалық тұрғыдан да, қаржылық жағынан да дайын емес көрінеді. Олар мұндай күрделі технологиялық процесті қысқа мерзімде ұйымдас­тыру да іс жүзінде мүмкін емес екеніне сенімді болып отыр. «Менің қазақ кинотеатрлары жабылып қалады деген қорқыны­шымның нақты негізі бар. Бизнес серіктестер жұмыс істейміз деп отыр. Оларға: «Сіз не көрсетесіз?» де­ген сұрақ қояр едім. Ал Құралай Анар­бек, Нұрлан Қоянбаев, Нұртас Адамбайдың фильмдері толық ки­нотеатрлар желісін толтыра ал­май­ды. Оны қысқа уақытта көрсетуге болады. Одан әрі жаз, күз және қыс­қы уақыттарда көрсетілетін туын­дылар әлі жарияланған жоқ. Отандық фильмдерге қолдау көр­сетіледі, бірақ ол фильмдермен қыз­меткерлердің жалақысын, ки­но­театр шығынын, банк несиелерін жабу мүмкін емес. Сонда біз не көр­сетуіміз керек?» деп жазады Алмас Малдыбаев. Ол өзінің қазақ тілінде жақсы сөйлейтінін, фильмдердің қазақ ті­лінде шыққанын қалайтынын, бірақ халықтың негізгі бөлігі ана тілінде кино көруге дайын болған­ша көп уақыт қажет екенін айтады. «Егер де Шүкенов мырза киноор­талық аясында дубляжға қаржы бө­ліп, студиялармен келіссөздер жүр­гізуге дайын болса, мұндай кө­мек пен қолдауды ризашылықпен қабылдаймыз» деп отыр. Малдыбаевтың мәліметіне сү­йенсек, көрерменге ұсынылатын фильмдердің 99 пайызы шетелдік өнімдерге тиесілі. Ендеше бұл ты­ғы­рықтан қалай шығамыз?

Қазақстандық киноиндустрияның күйреуіне алып келмей ме?

Белгілі продюсер Баян Есен­таева да бұл мәселеге алаңдаушылық білдірді. Ол өзінің Instagram парақ­шасында: «1 сәуірден бастап Kinopark желісі жабылатынын біліп, көңілім түсіп кетті. Бірақ шығар жол табуға болады деп ойлаймын. Неліктен Голливудпен өзіміз ке­ліспейміз? Өзіміз дубляждай ал­маймыз ба? Мен, мысалы бұл істі жақ­сы атқарамын. Мәдениет ми­нистрлігінен бұл сұрақты назардан тыс қалдырмауды сұраймын. Себебі бұл соңында Қазақстанның бүкіл киноиндустриясының күйреуіне алып келеді. Біз отандық кино тү­сіруді қоямыз, ал ол дегеніңіз – мың­даған адам жұмыссыз қалады. Одан бұрын мәдени-білім беру са­л­аларының құлдырауына алып ке­леді» деп жазды. Ал «Қазақфильм» АҚ кино­сту­диясы директоры, белгілі режиссер Ақан Сатаев бұдан шығудың жолы бар деп отыр. Ол: «Өкінішке қарай, Ресей арқылы жұмыс істейтін гол­ливудтық компаниялар бізге кино беруден бас тартты. Біздің елде 1 сә­уірден бастап көрсететін өнім бол­майды екен. Бүгін мен кино­театр­лар желісінің жетекшісі Алмаз Малдыбаевпен осы мәселе бо­йынша сөйлестім. Ол кинозалдарда Голливудтың фильмдері болмаса да, көпшілікке ұнаған отандық ки­нолардың көрсетіле беретінін айтты. Мамыр айында Қасым хан ту­ралы фильміміздің түсірілімі бі­теді. Ол «Ұлы дала таңы» деп ата­лады. Ал Голливудтың киноларына келсем, біз енді олардың фильм­дерін ешқандай делдалсыз өзіміз сатып алып, дубляждап, көрерменге ұсынатын боламыз. Бізде бәрі жақсы болады», – дейді. Қазақстандық кинотеатрлар желісінің тоқтауының себебінен 800 қызметкер жалақысыз қалып отыр. Оларды басшылық уақытша ақысыз демалысқа жіберуді ұйғар­ған секілді. Дубляж жасауды қолға алуға болады. Мықты дубляж жа­сау­ға болатынын «Болашақ» қа­уым­дастығы дәлелдеп көрсетті. Бі­рақ олардың жылына жүздеген фильмді аударуға қауқары жете ме? Өйткені бүкіл қазақстандық кино­театрлар желісін ұстап тұру үшін жылына кем дегенде 300 фильм про­катқа шығу керек. Оған бірін­ші­ден, қыруар қаржы керек. Екін­шіден, аударма мәселесі де өзекті болары сөзсіз. Апта сайын қазақша контент шығар болса, оның сапа­сын кім қадағалап отырмақ?! Ең алдымен осы мәселені де ойланған жөн секілді. Ал Ұлттық киноны қолдау мем­лекеттік орталығының айтуынша, Голливуд өнімдерінің бізге Ресей арқылы келетіні Disney мен Sony pictures қана. Олардың еліміздегі өкілі Sulpak синема. Қалғандары тікелей келісімшартпен жұмыс істейді. «Біздің нарықта қазірдің өзінде өзіміздің отандық киноның үлесі артып келеді. Еліміздің тәуелсіз өн­дірістік компанияларын қоспа­ғанда, Ұлттық киноны қолдау мем­лекеттік орталығының көмегімен түсірілген 20-дан астам фильм дәл қазір прокатқа шығуға дайын тұр. Егер қажеттілік болса, желіні тол­тыруға дайынбыз. Отандық ком­паниялар Голливуд фильмдерінің тең жартысын өздері-ақ дуб­ляждап жүр. Тіпті, оған үлгермесе, түпнұс­қасын көрсетіп, субтитрмен де ұсы­нуға болады. Қытайда да талай жылдан бері осылай көр­се­тіп жүр ғой. Онда тұрған ештеңе жоқ. Қа­зіргі жағдайда жаңа мүм­кіндіктерді пайдалануға болады деп ойлаймын. Өзіміздің қазақша киноларымызды насихаттайтын кез келді», – дейді Ұлттық киноны қолдау мемлекеттік орталығы бас­қарма басшысының орынбасары Бауыржан Шөкенов. Кеше Мәдениет және спорт министрлігінде кездесу болып, онда киноиндустрияның алдағы уақыттағы жай-күйі талқыланған еді. «Кинода қиындықтар бар және әрдайым болады. Себебі кино­театр­лар пандемия кесірінен әлі айыққан жоқ. Енді, міне мынандай жағдай болып отыр. Оларды қал­пына келтіру керек, қандай да бір жолмен көмектесу керек», – дейді орталық өкілдері. Мәдениет министрлігі қандай шешім шығаратыны белгісіз. Бұл мәселені шешу үшін қыруар қаржы керек. Оған министрліктің шамасы келе ме, жоқ па, ол алдағы күннің еншісінде. Дегенмен 800 жұмысшы ақысыз демалысқа кетті. Олардың да отбасын асырауы керек, несиесі, ипотекасы бар. Бұл орайда мәселені қалай шешкен абзал? Өнертану док­торы, медиа және кино зерт­теу­шісі Молдияр Ергөбек мұның ше­шімі бар дейді. «Дубляж жасау дұ­рыс дүние емес. Бұл – Кеңес дәуі­рінен қалған сарқыншақтардың бі­рі. Әрине, телеарналардан ұсы­ны­латын фильмдерге дубляж жасау қажет шығар. Бірақ кинотеатр деге­німіз – киноның жұртшылыққа ұсынылатын орны. Сондықтан да фильмдер қай тілде түсірілсе, сол тілде көрсетілгені дұрыс. Кез келген фильм шетелге баратын болса, онда сол елдің тілінде субтитрмен көр­сетілуі тиіс. Посткеңестік елдерде ғана дубляж практикасы бар. Жал­пы, әлем осындай субтитрмен көреді. Бұл әрі арзан, әрі тиімді. Әрі көркем өнер атмосферасына қан­дай да бір нұқсан келтірмейді. Ал дуб­ляж жасасақ, қаласақ та, қала­масақ та кей жерлерін бұзып жі­беруіміз мүмкін. Киноиндустрияны құтқарып қалғымыз келсе, дубляж мәселесін ысырып қойып, суб­титр­мен беруді қолға алу қажет. Бұл эко­номикалық тұрғыдан да тиімді болады. Бұған алғашқыда біреулер қарсы болуы мүмкін. Субтитрді оқу әрі бейнені көріп отыру қиындық тудыратын шығар. Адамның миы кез келген нәрсені тез қабылдайды ғой. Бұл процесті де уақыт өте келе адамдар қабылдап кетеді. Есесіне фильмді түпнұсқадан көрсету ар­қылы өз ерекшелігін сақтайтын бо­ламыз», – дейді. Қазақстандық киноиндустрия күйремеуі тиіс. Рас, бұған дейін ре­сейлік компанияларға тәуелді бо­лып келдік. Енді отандық киноин­дустрияны дамыту үшін голли­вуд­тық және өзге де ірі кинокомпа­ния­лармен тікелей келісімге келудің уақыты жеткен секілді. Алғашқы кездері субтитр арқылы көрсетілсе, кейінірек аударма мен дубляжды да дамытуға мүмкіндік туатын болар. Ол үшін «Болашақ» қауымдастығы аударған фильмдерге де көңіл ау­дарған дұрыс. Ол бағытта қандай жұ­мыстар атқарылды, келешекте қандай бағыт-бағдар ұстанған жөн? Министрлік талқылауға салатын дүниелер осы болмақ.

Айым БЕКТҰР