Мәжілістің кешегі Жалпы отырысында көтерілген 5 мәселенің қай-қайсысы да маңызды деуге болады. Сол себептен де олар қызу талқылаудан өтті. Күн тәртібін­дегі азаматтық қорғау, Франциямен арнайы келісімді және ЕАЭО мен ҰКШҰ ұйым­да­рымен арадағы хаттамаларды ратификациялау мәселелерінің арасында тұрғын үй саясатын реформалау туралы заң жобасының шоқтығы биік тұрды.
Баспана – басты түйткіл
415
оқылды

«Қазақстан Республикасының кейбір заңна­малық актілеріне тұрғын үй сая­сатын реформалау мәселелері бо­йын­ша өзгерістер мен толықтырулар енгізу ту­ралы» заң жобасы тұрғын үй қатынастары саласындағы заң­наманы жетілдіру және Отбасы банкін толыққанды даму инсти­туты ретінде қайта құру мақсатында әзір­леген екен. Соның ішінде тұрғын үй жағдайларын жақ­сартуға бағытталған мем­лекеттік қолдау шара­лары­ның тізбе­сін анықтау, тұр­ғын үйге мұқтаждық өлшем­шарттарын айқындау, тұр­ғын үйге мұқтаж адамдардың кезегін жүргізу те­тігін жетілдіру, олардың жалға алу төлемдері бойын­ша субсидияларды өндіріп алудан және олар­ға билік етуге шектеу қоюдан қор­ғауды заңнамалық тұрғыда бекіту, кондоминиум объектісін басқару орган­дары­ның қызметі жөніндегі нормаларды жетілдіру және тағы да басқа мәселелер қарастырылған. Құжатты бі­рін­ші оқылымда таныстырған баяндама­шы Өнер­кәсіп және құрылыс министрі Қанат Шарлапаевқа қойылған сұрақ­тардың дені екінші оқылымға ар­налған қосымша ұсыныстар ретінде қабылданды деу­ге болады. 

Мәселен, депутат Мұқаш Ескендіров заң жобасы бойынша кезекке қою, есебін жүргізу және пәтерлерді бөлу әкімдіктер­ден алынып, толықтай Отбасы банкінің құзыретіне бе­ріл­мек екенін алға тартып, әкімдіктерді бұл про­цестерден тысқары қалдыруға болмайтынын ес­кертті. Өйт­кені банктің филиалдары тек облыс орталық­тарын­да орналасқан. Олар аудандар мен шағын қала­ларды қамти алмай қалуы мүмкін. Депутат Екатерина Смыш­ляева құжатта Отбасы банкін екін­ші деңгейлі банктер жүйесінен алып тас­тау көзделгендігін айтып, ондай жағ­дай­да кепілдендірілген салым мәсе­лесі мен лицензиялау және қаржылық қада­ғалау органдарының құзыреті қалай өз­геретінін сұрады. Ал аманаттық халық қа­лау­лысы Мархабат Жайымбетов Мем­ле­кет басшы­сының тапсырмасы бойын­ша 2022 жылдың басында әлжуаз топ­тарды қолдау мақсатында жалға алу ақысын субсидиялау бағдарламасы қа­былданғанын, 70 мың адамды қамтитын  50 млрд теңге қаржы бөлін­ген бұл құжат­тың қызығын тек 12 мың адам ғана көріп отырғанын айтып, оның неге баяу жүріп жатқанын сұрады. Ал қосым­ша баянда­машы, Экономикалық ре­фор­ма және өңірлік даму комитетінің мүшесі Ұлық­бек Тұмашиновтың айтуынша, Үкімет өзі енгізген заң жобасында жеке­леген санат­тардың мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үй алуға «бірінші кезектегі құ­қығын» алып тастауды ұсын­ған екен. Олар – ха­лықтың әлеуметтік осал топ­тарының 4 санаты.

Жалпы, заң жобасы бойынша 379 түзету келіп түскен екен. Олар жұмыс тобының 19 отырысында және коми­теттің кеңейтілген отырысында қаралған. Құжат бойынша 23 заңнамалық актіге, оның ішінде 4 кодекс пен 19 заңға өзгерістер мен толықтырулар енгізу көзделуде.

Күн тәртібінен кейінгі кезек депу­таттардың өз­деріне тиді. Түрлі инстан­цияларға сауал жолдаған олар лудомания, браконьерлікпен күрес, ШҚО-дағы газ мәселесі, Тараздағы туризм тақырып­тарын қозғады. Мәселен, Премьер-Ми­нистрдің орынбасары Ерұлан Жамау­баевқа жолдаған сауалында «AMANAT» пар­тиясы фракциясының жетекшісі Елнұр Бейсенбаев елімізде лудомания, яғни ойынқұмарлықтың өршіп бара жатқанына назар аудартты. Қоғамның үлкен дертіне айналып отыр­ған бұл мәселеге, тіпті, Мемлекет басшы­сының өзі назар аударып, оған шектеу қою ту­ралы нақты тапсырма беруге мәжбүр болғанын айтқан ол «AMANAT» партия­сының Мәжілістегі фрак­циясы заң жо­ба­сын даярлағанын жеткізді.

«Азаматтарымыздың ойынқұмарлыққа салынуына лотерея ойындарының да тежеусіз көп таралуы алғы­шарт қалып­тастырып отыр. Мысалы, елімізде LOTOMatic, LOTOclub сияқты атаулармен жұмыс істей­тін «Сәтті жұлдыз» компа­ниясынан лицензия алған екі компания бар. Ашық ақпарат көздерінен белгілі болғандай, екі компанияның да құрылтайшылары бір адамдар. Біреуі ақылы арнайы лоторея сататын лотоклубтардың жұмысын үйлестірсе, енді бірі – елімізге жасыл-сары түсті аппараттарды енгізумен айналысады. Осы жасыл-сары түсті терминалдардың еліміздегі ресми саны 5 мыңнан асып жығылады. Яғни, әр облыс орталығында кемі 300 терминал бар, бұл тек қана ресми тіркелгендері. Бейресми, заңсыз жұмыс істеп жатқан тажалойын жасыл-сары жәшік­тер­дің есебін ешкім білмейді. Астананың өзінде мек­теп­тен 15-20 метр жерде орналасқан дүкендердің, жертөлелер­дің кіреберісінде осы ойын автоматтары толып тұр. Бұл ешқандай да лоторея сататын автомат емес, ол – нақты казино автомат­тары сияқты қолма-қол ақшамен төленетін және ұтысты бір мезетте алатын ойын автоматтары. Оған қоса, аталған ойын автоматтарын кімнің ойнап жатқанын қадағалайтын не бір адам, не бір мемлекеттік орган жоқ. Бұл авто­мат­тарды торуылдаған­дардың көбі жас жеткіншек балалар, оқушылар екені анық. Мемлекеттік орган­дар­дың салғырттығынан оңай ақша табамыз деп өз тағдырын қиратқан жас балаларымыз отбасыларын да сан соқтырып жатыр емес пе?!» – деді ол. Фракция жетекшісінің айтуынша, лотерея терминалдарының көбейіп кетуі өскелең ұрпақты ойынқұмар­лыққа еліктірумен қатар, түрлі қылмыстың туындау көзіне де айналып отыр. Ұрлық жасау, жең ұшынан жалғасу, көлеңкелі бизнес және тағы басқаларының да түпкі себебі осында жатыр. Бақылаусыз орнатыл­ғандықтан, олардан бюджетке салық та төленбейді. Ең қызығы, осы ойын авто­маттары мен оларға қажетті жабдықтар елімізде өндірілмейді, толықтай шетел­дерден тасымалданады екен. Әрі бұған құқығы бар заңды операторлардан бөлек, түрлі жолмен ас­тыртын тасымалдау­шылар да жетіп артылады. Яки, олар кеден арқылы контрабандалық жолмен заңсыз өткізіледі. Бұл тұнып тұрған қылмыстық топтың іс-әрекеті деуге болады. Сондықтан да ол еліміздегі бүкіл лотерея терминал­дарына тексеру жүргізіп, оларды шетелдерден Қазақстан аумағына импорттауға толықтай тыйым салуды ұсынып отыр.

Ал Премьер-Министрдің бірінші орынбасары Роман Склярға депутаттық сауал жолдаған аманаттық депутат Дүй­сен­бай Тұрғанов браконьерлерге қарсы күресті күшейте түсуге шақырады. 

«Біздің елімізде экологиялық жүйе­лермен биологиялық түрлердің алуан­түрлілігі бар екені белгілі. «AMANAT» партиясының сайлауалды бағдар­лама­сының сұраныстарының бірі – еліміздің болашақ ұрпағы үшін қоршаған ортаны қорғауды күшейту және табиғи байлығы­мызды қалпына келтіру жөнінде нақты шаралар қабылдау. Қазір браконьерлікпен күрес мәселесі ерекше өткір болып тұр. Мысал ретінде Каспий теңізіндегі бра­коньерлік фактілерін келтіруге болады. Өкінішке қарай, қазір браконьерлер та­би­ғатты қорғау инспекторларына қара­ғанда жақсы жабдықталған. Ұзақ уақыт бойы шешілмей келе жатқан мәселенің бірі – ол браконьерлердің бекіре тұқым­дас балықтардың заңсыз қылмыстық аулау үшін арнайы жасалған «байда» деп аталатын жүзу құрал­дарын пайдалануы. Бұл байдалар қауіпсіздік техни­касының талабы бойынша мүлдем жабдықталмаған. Сонымен қатар байдалар су қойма­ларында азамат­тар­дың өміріне қауіп төндіреді. Браконьерлік бай­далар басқа қайықтармен соқты­ғысып, адам өліміне әкелген. Облыстың құқық қорғау орган­дарында тір­кел­ген мұндай жағдайлардың статистикасы шынымен қорқынышты – 7 адам қаза тапқан, оның үшеуі соқ­тығысу кезінде жарақаттар алған, ал төрт адам суға батып кеткен, оның ішінде бір по­ли­ция қызметкері де бар», – деді ол. 

Мәселені шешу үшін депутат брако­ньерлер қол­данып жүрген байда үлгісін­дегі қолдан құрас­тырыла­тын жүзу құрал­дарын Қазақстан Республикасына әкелу­ге, тіркеуге және есепке қоюға тыйым салуды, Жайық-Каспий бассейнінің қорық аймағы аумағында жеке тұлғалар үшін (уәкілетті органдарды қоспағанда) қуаты 40 ат күшінен асатын аспалы мо­торларды пайдалануға тыйым салуды ұсынады. 

Депутат Ермұрат Бапи Шығыс Қазақ­стан облысы Зай­сан ауданы тұрғындары атынан «Тарбағатай-Мұнай» (ТМБ) серіктестігіне қатысты мәселені көтеріп, дабыл қақты. Премьер-Министр Әлихан Смайыловқа жолдаған сауалында ол:

«2007 жылдан бері Зайсанның Сары­бұлақ кенішінде өз қаражатына барлау жүргізіп, оны өз күшімен және шетелдік инвестицияның көмегімен ашып, 100 шақырымға жуық газ құбырын тартып, облыс әкімдігінің сұранысы бойынша 7 миллион доллар жеке қаражатына Зай­сан тұрғындарына газ тартып берген ком­пания бүгінде банкрот болудың ал­дын­да отыр. Компанияның банкрот болу себебі екеу. Біріншіден, Зайсандағы газдың қоры түгесілуге тақау. Енді бірер жылда жергілікті халық қайтадан «таз кепешін» киіп, көмір мен тезек жағуға көшеді. Газ қорының шек­теулі екені әу баста билікке ескертілген. Екіншіден, «Тарбағатай-Мұнай» компаниясын са­лық және прокуратура органдары «қыл­қындырып» тастаған. Салықтық мін­деттерді тексерудің көпе-көрнеу бұрма­лануы салдарынан серік­тестікке 10 миллиард теңгенің қосымша салығы мен өсімпұл салынған. Егер «саусақтан соры­лып» салынған осы салықтың салдарынан серіктестік өз жұмысын тоқта­татын болса, 200-ден астам газ өндіруші отбасы жұ­мыс­­сыз қалайын деп тұр. Бірақ ком­па­ния құрылтай­шылары газшыларды жұмыс­сыз қалдырмау үшін жердің терең қабатында жатқан ауыр мұ­най қорына барлау жасаған. Анық­талған көлемі 100 млн тонна болатын осы ауыр мұнайды өндіріп, Қытайдың Қарамай зауытына дейін құбыр тартып, өңделген өнімнің үлесі арқылы табыс табуды көздеп отыр. Бұл өндіріске 200 миллион доллар инвес­тиция жұмсауға ықыласты Гонгконг ком­паниясы дайын тұр. Бірақ бұл жобаны жүзеге асыру мүмкін емес. Себебі заңсыз салынған салықтың сал­дарынан компа­ния жабылып тынатын түрі бар. Пре­зи­дент Тоқаев әлемді шар­лап, ел эко­но­микасы үшін жер-жерден инвестиция іздеп жүрсе, елдегі арамтамақ менед­жер­лер «өз аяғымен» келіп тұрған жобаны «бе­сігінде тұншықтырып» өлтір­мек», – деді.

Ал Қазақстанның Еңбек Ері,  «AMANAT» пар­тия­сы фракциясының мү­­­шесі Мұқаш Ескендіров Премьер-Ми­нистрдің орынбасары Тамара Дүй­сен­о­ва­ға Жамбыл облысының орталығын­дағы «Көне Тараз» музейі ғимаратының жай-күйін жеткізді. 2015 жылы Қазақ хан­дығының 550 жылдығына орай мем­лекеттік бюджеттен 950 млн теңгеге салынған ғимарат арада бір апта өтпей жатып жабылып қалған. Себебі ғимарат жарамсыз, жаңбыр төбесінен сорғалап ағып, астыңғы бөлігін су алып, электр жаб­дығы мүл­дем істен шыққан. Жер­гілік­ті әкімдік қосымша қаржы жұмсап, жөндегенінен де түк пайда болмаған. Со­дан бері 8 жыл өтсе де, музей ғимараты бос қаңырап тұр.

«Бұл мәселе бойынша талай мәрте да­был қағылды. Бірақ әлі күнге дейін нақ­ты шешім қабылданған жоқ. Әлдеқандай жо­балық-қаржылық мәселе әзірленуде, дегеннен артық әрекет жоқ, бірнеше жылдан бері сөзбұйдалық жалғасуда. Түйіндеп айтқанда, 1 мил­лиард теңгеге жуық мемлекет қаржысы құмға сіңген су­дай болып отыр. Сізден осы музей ғи­маратын кезінде қабылдап алған Жамбыл об­лы­сы әкімдігінің әрекетіне әділ құ­қықтық баға беріп, лауазымды және тиісті өкілеттілігі болған қызмет­керлердің жауап­­кершіліктері нақты қаралуына, мұражай мәртебесінің айқын­далуына, ғимараттың тағдырын оң ше­шуге ықпал етуіңізді сұраймын. Бұл әділетті Қазақстан құрудың мақсат-мүддесіне толық сай келеді», – деді ол.

Нұрлан ҚОСАЙ