Бүгінде салалық кітапханалар саны артып келе жатыр. Әр ғылымның негізінде әртүрлі кітапханалар жасақталуда.
Қазақ астығын әлемге танытқан кітапхана

Осындай салалық кітапхананың бірі – Астана іргесіндегі Шортанды ауылында орналасқан Александр Бараев атындағы Астық шаруашылығы кітапханасы. Аталмыш ғылыми-зерттеу орталығына арнайы барып, кітапхананың тарихымен терең таныстық. Кітапхана меңгерушісі Ольга Проскураның айтуынша, бұл жер сирек кездесетін кітаптар қорымен де ерекшеленеді.

– Ольга Павловна, бұл кітап­хана­ға кімдер келеді? 

– Көбіне ғылыми бағыттағы із­денушілер, магистранттар мен док­­таранттар келеді. Ғалымдар да жиі бас сұғып тұрады. Еліміздің түкпір-түкпірінен хабарласып, арнайы із­­деп келетіндер бар. Алыс-жақын шетелдік ғалымдар мен зерттеу­­ші­­лер, соның ішінде селекционерлер де бар. 

– Ескі кітаптар бар дедіңіз, сонда олар қаншалықты ескі кітаптар? Олардың маңызы неде болып отыр?

– Айталық, кітапхана 1 800 жыл­­дардағы кітаптар қорынан бас­­­­­­талады. Бұл дегеніміз – Кеңес дәуірі орнағанға дейінгі заман. Сол кездің өзінде ғалымдар ауыл шаруа­­шы­лығымен түбегейлі айналыса бас­таған. Оқып отырсаңыз, олардың дәлелдемелері қазіргі күннің өзінде маңызын жоғалтқан жоқ. Кейбір қолжазбаларды қарап отырсақ, өте қызықты деректерге тап болады екенсің. Мысалы, сол кездегі то­пы­рақтың жағдайы, судың ахуалы, астық тұқымдастарының селек­­­­­ция­сы сынды дәлелдемелер бүгінгі ға­­лымдар үшін де, ғылым үшін де өте өзекті. Тағы бір мысал, сирек қор бөлімінде Климент Тимирязевтің ғылыми жобаларымен бірге 1860 жыл­­дары тұрақты түрде жарық көрген «Сельское Хозяйство» жур­налы, сол уақыттарда жарыққа шығып отырған «Лъесоводство» журналын табуға болады. Одан бөлек, кеңестік және отандық ға­­лым­­дардың қолжазбалары мен ғы­лыми диссертацияларының да топтамасы сақтаулы. 

– Осы уақытқа дейін елімізде талай құнды дүние жойылып кетті. Керемет кітапханалар ешкімге керек болмай қалғанын көзіміз көрді. Сіздер бұл кітапхананы қалай сақтап қал­­дыңыздар? 

– Иә, кітапхана түгілі ғылыми ор­талықтың өзінің халі мүшкіл бол­ған уақыттарды бастан кештік. Ол кезде мен өзім селекция бөлімінде жұмыс істейтін едім. Қысылтаяң уақытта бұл орынды қойма ретінде де пайдаланып жүрді. Бір қуана­­тыным, біздің ғалымдарымыз да, осында жұмыс атқарған өзге де қызметкерлердің бірде-біреуі кітап­хананың бір кітабына тиіскен жоқ. Себебі олар бұл дүниенің қанша­лықты құнды, маңызды екенін жа­нымен түсінді. Осылайша, барлы­­ғымыз мұндағы әр газеттің өзін қыз­­ғыштай қорыдық десем болады. Уақыт түзеліп, заман жақсарған уа­қытта қайта қалпына келтіру жұ­мыстары жүргізілді. Бірақ қара­жат­тың жетпеуінен жұмыс соңына дейін жүрмей орта жолда қалып қоя берді. 2020 жылы ғана үлкен күшпен, мол қаражат жұмсай отырып кі­тапханамызды қайта қалпына кел­тірдік. Көп дүние бүліне бастаған екен. Біз оны реставрациядан өт­кізіп, кейбір қолжазбаларды өз қолымызбен қайта тігіп, түптеп, сө­релерге қойдық.

Ескі кітаптардан бөлек, кітап­хана қорын молайту үшін жыл са­йын елімізде жарық көріп жатқан ауыл шаруашылығы саласына бай­ланысты басылымдарға тапсырыс беріп алдыра бастадық. Тіпті, шетел­дік маңызды басылымдар да келіп тұрады. Қазір университеттен тәжі­ри­беден өтуге келетін сту­­денттер көп. Студенттер үшін ар­­найы оқу залын да аштық. Ғылым үшін кі­­тапхананың маңызы мол екені бел­гілі. Қолдан келгенше кітап қо­рын толықтырып отырамыз. Бір қызығы, ертеректе орталықта жұмыс істеген ғалымдар өздері хабарласып, жеке кітап қорын бізге әкеліп өткізіп жатады. Кейде өзіміз өмірден өтіп кеткен ғалымдардың ұрпақтарына хабарласып, үйінде жеке кітапха­­налары болса салтанатты түрде та­быстауын сұраймыз. Көбі келісіп жатыр. Бұл – ғылым үшін үлкен шаруа. Бір айта кетерлігі, кітапха­­намыз түгел-дерлік электронды жүйеге өткен. 

– Мұндағы кітап қоры қанша?

– Мұнда бүгінде 72 500 шама­­сында кітап бар. Астық шаруашы­­­­лығы мен өсімдіктер әлемі, еліміз­­­дегі тұңғыш тұқым саласының да­­­муы мен топырақ жағдаяттары туралы қолжазбалар сөреде сіресіп тұрғанын көз көрді. Әр құжаттың бетін ашып қарап отырып, шыны­мен де тың игерудің тылсы­мына сүңгігендей әсерде қаласың.

 

P.S. 

Иә, тыңның тарихын құжаттармен сәйкестендіретін бірден бір орын осы кітапхана болар деген ой түйдік. Бұл жерде Александр Бараевтың, Валентин Кузьминнің, Банцат Көпеевтің, Мехлис Сүлейменовтің және өзге де қазақ астығының атасына айналған ғалымдардың естеліктері мен қолжазбалары сақтаулы тұр. Қазақ астығының алғашқы дәнін әлемге таныта білген А.Бараев атындағы Астық шаруашылығы кітапханасында ғалымдардың өткені ғана емес, бүгіні де айнымай тасқа басылып, ғылыми жұмыстары қатталып, сөрелерге қойылып жатыр. 

Бердібек ҚАБАЙ