Кеше Мәжіліс Спикері Ерлан Қошановтың төрағалығымен өткен жалпы отырыста депутаттар үш заң жо­­басын бірінші оқылымда мақұлдады.
Қылмыстық заңнама оңтайландырылмақ
376
оқылды

Олар – әкімшілік әділет саласын жетілдіру және кеңейту, Қыл­мыс­тық, Қылмыстық-процестік және Қылмыстық-атқару кодекстерін оңтайландыру, сондай-ақ жаңар­тылатын энергия көздерін пайдалануды қолдау мен электр энергетикасы және табиғи моно­по­лиялар мәселелері бойынша заң жобалары. 

Жалпы отырыста алдымен әкімшілік әді­лет саласын жетілдіру және кеңейту мә­­­­селелері туралы заң жобасы бірінші оқы­­лымда мақұлданды. Ол туралы Әділет ми­нистрі Азамат Есқараев баяндады. Ми­нистр жоба Мемлекет басшысының «Әді­лет­ті мемлекет. Біртұтас ұлт. Берекелі қо­­ғам» атты жолдауындағы тапсырмасын орын­дау мақсатымен әзірленгенін және үш негізгі бағытты қамтитынын атап өтті.

«Біріншісі – жария-құқықтық дау­лар­дың жекелеген санаттарын Азаматтық про­цестік кодекстен әкімшілік әділет ая­­­­сына көшіру. Екіншісі – Үкіметке мем­лекеттік органдар және мемлекеттік ор­ган­дар мен мемлекеттік ұйымдар ара­сын­дағы заңнамалық нормаларды түсіндіру жө­ніндегі дауларды шешу жөніндегі өкі­леттіктерді бекіту. Сонымен қатар әкі­м­ші­лік рәсімдер туралы заңнаманың же­ке­леген нормаларын одан әрі түзету, Әкім­шілік рәсімдік-процестік кодекске тиіс­ті өзгерістер мен толықтырулар ен­гізу», – деді А.Есқараев.

Бұдан соң Қылмыстық, Қылмыстық-про­цестік және Қылмыстық-атқару ко­декс­терін оңтайландыру мәселелері бойын­ша заң жобасы бірінші оқылымнан өтті. Жұмыс тобының жетекшісі Абзал Құс­пан заң жобасы қоғамның жоғары конс­титуциялық құндылықтарын қоғам­дық қауіпті қолсұғушылықтардан қор­ғау­ды күшейтетінін, қылмыстық сот ісін жүр­гізуге қатысушылардың өздерінің іс жүр­гізу құқықтары мен міндеттерін тиім­ді іске асыруын қамтамасыз ететінін және пе­нитенциарлық жүйеде адам құқық­та­рының сақталуын арттыратынын атап өт­ті. Әділет министрінің айтуынша, тү­зе­тулер азаматтар мен кәсіпкерлердің құ­­қықтарын қорғауды күшейтуге, қыл­мыс­тық процестің бәсекелестігін ны­ғайтуға, қылмыстық процесті оңтай­лан­дыруға және «бюрократиясыздандыруға» бағытталған.

«Заңбұзушылықтар мен сотқа дейінгі тер­геп-тексерудің толықтығын қам­та­ма­сыз ету үшін істі «пысықтауға» прокурорға қай­тару мүмкіндігін болдырмау және кә­сіпкерлік субъектілерін ревизиялау, тек­серу ісін жүргізуді прокурормен мін­дет­ті түрде келісуді белгілеу ұсынылады. Ад­вокаттың рөлі, әсіресе сараптама жүр­гізу кезінде айтарлықтай күшейтіледі. Ад­­­­вокат көшірмелерін алуға құқылы құ­жаттардың тізімі кеңейтіледі, адвокаттың та­ғайын­далған сараптама бойынша қо­сым­ша және нақ­тылау сұрақтары дереу са­рап­шыға жі­беріледі, адвокат сараптама объектілерімен таныса алатын болады», – деді А.Есқараев.

Министр түзетулердің тағы бір блогы қыл­мыстық істі электронды форматта қа­рау­ға мүмкіндік беретінін айтты. Қа­шық­тан жауап алу және беттестіру субъек­тілерінің ауқымы кеңейеді. Осылайша, жәбірленуші және куәмен қоса, қорғалуға құқығы бар куә мен күдіктіге қатысты бей­­небайланыс режимінде ғылыми-тех­ни­калық құралдарды пайдалана отырып, тер­геу әрекеттерін жүргізуге болады.

Жалпы отырыста жаңартылатын энер­гия көздерін пайдалануды қолдау, электр энер­гетикасы және табиғи монополиялар мә­селелері бойынша заң жобасы да бірін­ші оқылымда мақұлданды. Оның мақсаты – ха­лықтың, шағын және орта бизнестің жаңар­тылатын энергия көздерін пайда­лану саласындағы проблемалық мәсе­ле­лер­ді шешу. Өз кезегінде, депутат Дүй­сен­бай Тұрғанов жаңартылатын энергия көз­­­­дерінің шағын ауқымды объектілерінің ең жоғары қуаты 200 кВт-қа дейін ұл­ғай­тылатынын жеткізді.

«Нетто-тұтынушы жеке тұлғалар дара кә­сіпкер ретінде тіркелу міндетінен бо­са­тылады. Энергия беруші ұйымдардың эле­к­­тр желілеріне нетто-тұтыну­шылардың еркін қол жеткізуін және қосылуын қам­­­­та­масыз ету міндеті бекітіледі. Нетто-тұ­тынушылар электр энергиясын беру қыз­меттеріне ақы төлеуден босатылады, бұл қосымша және негізсіз шығындардың болмауына мүмкіндік береді. Энергиямен жабдықтаушы ұйымдардың нетто-тұ­ты­нушымен электр энергиясын сатып алу мен сатудың үлгілік шартын жасасу мін­де­ті бекітілген», – деді Д.Тұрғанов.

Сонымен қатар депутат шағын ау­қым­ды жаңартылатын энергия көздерінің объек­тісі өндірген электр энергиясының ар­тық мөлшерін энергиямен жабдық­тау­шы ұйым шекті сату бағасы бойынша са­тып алатынын айтты. Бұл норма артық элек­тр энергиясын нетто-тұтынушыдан са­тып алу бағасын айқындау жөніндегі дау­лы мәселелерді болғызбауға мүмкіндік бе­реді.

Жалпы отырыс барысында Мәжілістің Эко­логия мәселелері және табиғат пай­да­лану комитеті Қазақстан мен Өзбекстан үкі­меттері арасындағы экология және қор­шаған ортаны қорғау саласындағы ын­тымақтастық туралы келісімді ра­ти­фи­кациялау туралы заң жобасын жұмысқа ал­ды. 

Жиын соңында мәжілісмендер әлеу­мет­тік-экономикалық мәселелер бойын­ша жауапты мемлекеттік органдарға 11 де­пу­таттық сауал жолдады. «AMANAT» фрак­циясының мүшесі, депутат Жанарбек Әшім­жан өзінің сауалында Премьер-Ми­нистрдің орынбасары Тамара Дүйсеноваға ма­териалдық емес рухани мұралар жайын жеткізді. Жалпы, материалдық емес мәдени мұра дегеніміз не? Бұл – әдет-ғұрып, салт-дәстүр, ұлттық тәлім-тәрбие, теміршілік-ұсталық, садақшылық, құдық шегендеуші, құсбегілік, аңшылық, ұлттық дағдылар, ән, күй, жыр, қисса, бата, жоқтау, сыңсу, жарапазан, жұмбақ, жаңылтпаш, ұлттық мейрамдар, қысқасы, ресми түрде қағазға түскен 87 элемент. Бір сөзбен айтқанда, материалдық емес құндылықтар – ұлттың иммунитеті! Көзбен көруге, қолмен ұстауға келмейтін, бірақ жаныңмен сезінетін осы құнды­лықтар болмаса ұлттың жаны жалаңаш­­­танады. Құндылықтан айырылған ұрпақ рухани азып, ұлттық сана әлсірейді. Бүгінгі біржыныстылық, педофилизм, зорлық-зомбылық, әке-шешені сыйламау, туыстық қатынастың үзілуі, отбасылық құндылықтардың әлсіреуі аспаннан түскен жоқ! Сол материалдық емес рухани мұралардан тамыр үзген ұрпақтың бойын­дағы кеселдер.

«Мемлекет Қасым-Жомарт Тоқаев бас­шысы өткен жылғы Ұлттық құрылтайда: «Тамыры терең төл шежіреміз – халқы­мыздың мәдени коды. Оны жан-жақты зерттеп, сақтап, ой елегінен өткізуге, дәріптеуге қажетті жағдай жасауымыз керек. Бұл – мемлекеттің негізгі міндетінің бірі», – деп атап айтқан болатын. 2003 жылғы 17 қазанда Парижде жасалған «Материалдық емес мәдени мұраны қорғау туралы» Конвенцияны Қазақстан 2011 жылы 1 маусымда № 613 қаулысымен рати­фикациялап, Үкіметтің 2013 жылғы 29 сәуірдегі № 408 қаулысымен, материал­дық емес мәдени мұраны қорғау және дамыту жөніндегі Тұжырымдама қабыл­даған. Алайда бұл Тұжырымдама қабыл­данған күйі қағаз бетінде қалды. Мате­риал­дық емес мәдени мұраны анықтау, құжаттау, зерттеу, сақтау, жаңғырту, материалдық емес мұрамен айналысатын тұлғаларды қолдау секілді міндеттердің бірі де орындалған жоқ», – деді ол.

Осы ретте Париж Конвенциясына мүше елдерді мысалға келтіріп, олардың материалдық емес мәдени мұраға қатысты арнайы заң қабылдағанын тілге тиек еткен депутат бізде бұл жұмыстардың өз бетінше ізденіп, жаяу-жалпылы экспе­диция жасап жүрген санаулы ғана жан­кеш­­тілердің арқасында жүзеге асып жат­қанын жеткізді. «Осы орайда тиісті мем­лекеттік орган жеделдетіп мына мә­­селелерді жүзеге асыруы тиіс. Олар – 2003 жылғы Конвенцияны толық іске асыру үшін тиісті уәкілетті орган жедел­детіп «Материалдық емес мәдени мұраны қорғау туралы» заң жобасын әзірлеуі керек. Олардың элементтері мен сақтаушы мұрагерлердің аймақтық және респуб­ликалық тізімі жасалуы тиіс. Жинау, қорғау, зерттеумен айналысатын арнайы ғылыми-зерттеу институты немесе орталық ашу қажет. Материалдық емес мәдени мұраларды жинау, сақтау, зерттеу үшін өңірлерде кешенді этнографиялық-фольклорлық және музыкалық экспе­дициялар дәстүрлі түрде ұйымдастырылу керек. Жетекші арналарда осы тақырыпты насихаттауға арналған бағдарламалар ашылу қажет», – дейді мәжілісмен.

Ал Денсаулық сақтау министрі Ақмарал Әлназароваға сауал жолдаған «AMANAT» партиясы фракциясының депутаты Ұласбек Сәдібеков бүгінгі күні Түркістан облысындағы ауруханалар мен емханалардың көпшілігі күрделі жөндеуді қажет ететінін айтты. Тіпті, кей елді мекендерге жаңасын салу қажет. Себебі өңірде орналасқан әлеуметтік нысан­дардың басым бөлігі 1950-60 жылдары бой көтерген. Олардың арасында ағаштан тұрғызылғандары да бар. Сылағы мен сыры кетіп, қабырғалары құлаудың алдында тұр. Сондай-ақ көпшілігі Кеңес үкіметінен қалған материалдық техника­лық базаны қолданып келеді. Депутат Созақ, Бәйдібек, Түлкібас аудан­дарын­дағы ахуалды жеткізді. 

«Мәселен, табиғаты қатал, қысы суық, жазы ыстық Созақ ауданындағы орталық аурухананың жылу жүйесі жаңартуды қажет етеді. Аурухана бөлмелері суық бо­луына байланысты науқастар электр пештерін қосуға мәжбүр. Оның өзі ауру­ханадағы электр кабельдерінің ескіруінен тоқты көп пайдаланғанды көтермейді, электр жүйесі мүлдем тозған. Орталық емхананың да жағдайы осыған ұқсас. Бірнеше жыл бұрын ғимараттың шатыры жаңартылып, қабырғалары қапталған. Ал ішкі есіктері, жылу жүйесі, едені ескі күйінде қалып қойды. Мұндағы рентген аппараттарының барлығы Кеңес дәуірінен бері жаңартылмаған. Қондырғылардың қосалқы бөлшектері табылмайды. Себебі мұндай аппараттар қазір өндірісте жоқ. Ал созақтықтар жоқтан бар жасап, қол­да­ғы бар дүниемен жұмыс істеп жатыр. Алпыс мыңнан астам тұрғыны бар ауданда морг жоқ. Сондықтан қайтыс болған тұрғындарға патологиялық, анатомиялық зерттеулер жүргізу үшін облыс орталығына алып баруға мәжбүр. Аудандағы елді мекендердің арасы шалғай орналасқан­дықтан шұғыл дәрігерлік көмек керек науқастарды орталыққа жеткізу өте қиын. Аудан орталығынан есептегенде жақын елді мекен 25 шақырымда, ал ең алысы (Тайқоңыр ауылы) 360 шақырым жерде орналасқан. Ауылдық округтерде және елді мекендердің кейбірінде дәрігерлік амбулатория мен аурухана, емхана мүлдем жоқ. Сол себепті балтыры сыздап, басы ауырған әрбір тұрғын 300-ден астам шақырым жол жүріп, аудан орталығына келуі қажет», – деді ол.

Ал «AMANAT» фракциясының депу­таты Жарқынбек Амантайұлы Премьер-Ми­нистрдің орынбасары Тамара Дүйсено­ваға, Ішкі істер министрі Ержан Саденовке насыбайға қатысты сауал жолдады.

«Бұл депутаттық сауалда көтерілетін мәселе емес еді. Алайда 4-5 сынып оқушыларының еш кедергісіз насыбай атып жүргенін көріп, еріксіз дабыл қағуға мәжбүрміз. Заңда шектеу қойылғанына қарамастан, бұл зиянды зат сауда орындарында, базарлар мен дүкендерде бала деп, жас деп қарамай, еркін сатылуда. Бағасы да қолжетімді, ал зияны шаш етектен. Оның үстіне, бүгінде формасын өзгертіп, кәдімгі қалташадағы шай секілді қораптап, шақшалап, түрлендіріп ұсынуда. «Жевательный табак», «Снюс», «Шайба» деген атаулармен таралуда. Насыбай – не мәдениетке, не әдепке, не гигиенаға сай келмейтін жиіркенішті қалдықтардан жасалатын зат. Өкінішке қарай, бұрын оны тек үлкен адамдар ата­тын болса, қазіргі кезде мұнымен балғын жастар, тіпті болашақ ана болар қыздар да әуестенетін болған. Олардың саны жыл сайын артуда. Бұған қоса, ел үміт күтіп отырған спортшы жастар арасында да бұл кері әдеттің қалыпты жағдайға айнал­ғанын қалай түсінуге болады?!» – деді ол.

Оның айтуынша, насыбайдың құра­мында қандай улы заттардың бар екені белгісіз. Әдетте, оның құрамында хи­мия­лық заттар, әк, сексеуіл, арша, тобылғы ағаштарының күлі болады. Уытын арт­тыру үшін тауықтың саңғыры, түйенің тезегі де қосылады екен. Насыбайды мұқият зерттеген мамандар бұдан бөлек, оған есірткі мен психотропты заттардың да қосылғанын анықтаған. Бұлардың тұтынған адамды тез тәуелділікке ұшыра­татыны сөзсіз. Тіпті, ол қатерлі ісікке, ұр­­пақ­­сыздыққа апаратыны ғы­лыми дә­лел­­денген. Қазақ онкология және радио­логия ғылыми-зерттеу институты маман­дарының айтуынша, насыбай тұтыну ауыз қуысының қатерлі ісігінің дамуына әкеле­ді екен. Олар соңғы кездері насыбай­дың салдарынан қатерлі ісікке шалдық­қандар арасында жастардың көбейіп кеткенін жеткізді. Сондықтан елді улап отырған бұл қатерлі дертті ауыз­дықтап, оның таралуына мүлдем тосқауыл қою қажет.

Нұрлан ОРАЗҒАЛИЕВ