Өткен апта Ресейдің мұнай өңдеу зауттарына (МӨЗ) дрондар соққы жасады. 12 наурыз күні дрон шабуылынан Нижегород МӨЗ-нан өрт шықты, келесі күні ұшқышсыз ұшу аппараты Рязандағы және Новошахтинскідегі мұнай зауыттарына және Самарадағы екі зауытқа соғылды.
Қазақстанда бензин қымбаттай ма?
2,811
оқылды

Bloomberg агенттігі соққыға ұшыраған бұл кәсіпорындарда өңдеу көлемінің жиынтығы 12%-ға тең екенін жазды. Көрші елдегі бұл жағдай Қазақстан нарығына әсер етуі мүмкін бе? Бізді алаңдататын мәселе осы. Өйткені теріскейдегі  көршімен алыс-берісіміз аз емес. Ал көктемгі егіс науқаны жақындап қалды. Жанар-жағармайға сұраныс артады. 

Айта кетейік, Ресейде мұнай өңдейтін кәсіпорын саны жеткілікті. Жұмыс істеп тұрған, салынып жатқан ірілі-ұсақты зауыттардың есебіне келсек, РФ Энергетика министрлігінің 2023 жылғы 1 ақпандағы дерегінше, елде 86 МӨЗ бар. Дегенмен РФ Энергетика министрлігі бұл шабуылдардан айтарлықтай зиян келмегенін, қажетті отын қоры жеткілікті екенін мәлім­деді. Дизель оты­ны­ның өндірісі ішкі нарық сұра­нысынан 2 есе артық.

Бірақ көрші елдегі жағдай экс­порттаушылар үшін ресейлік бензин бағасының көтерілуіне алып келді. «Настоящее время» телеарна­сына берген сұхбатында мұнай­газ саласының сарап­шысы Михаил Крутихин қазір Мәскеу мұнай өңдеу зауытынан Аи-92 бензинінің 1 тоннасын шетелге шығару құны 43 мың рубль ($470) болғанын мәлімдеді. «Егер ол Ресейдің ішкі нарығын­да сатылса, тоннасы 29 мың рубль ($317). Сондықтан мұнай компаниялары шетелге мүмкін­дігінше көп бензин сатуға тыры­сады», – дейді ол.

Ішкі нарықта қажеттілік өсіп кетпеуі үшін Ресей үкіметі бензинді сыртқа шығарып сатуға уақытша шектеу енгізді. «Ведомости» басылымы аталған тыйым жарты жылға дейін со­зылады деп жазды. Мұ­­най өнім­дерін көп өндіретін көршінің басындағы жағдайдың біздің елге салқыны қандай болмақ? Жанар-жағармай бағасы қым­баттауы мүмкін бе?

Еліміздің Энергетика ми­нис­трлігі Aiqyn-ға жолдаған жауа­бында ішкі нарықта мұнай өнімдерінің қоры жеткілікті, жағдай тұрақты екенін мәлім­деді. «Қазіргі уақытта МӨЗ, мұнай базалары мен жолдардағы дизель отынының жиынтық қорлары 657 мың тоннаны құрай­ды. Бұл елдің қажеттілігін 2 айға дейін қамтамасыз етеді. Аи-92 маркалы бензиннің жиын­тық қорлары 454 мың тон­наны құрайды, бұл елдің қа­жеттілігін 1,5 айға қамтамасыз етеді»,– деп жазылған жауап хатта. Сондай-ақ ресми жауапта жанар-жағармай нарығындағы жағдайды тұрақтандыру мақ­сатында Энергетика минис­трінің 2023 жылғы 12 сәуірдегі № 140 бұйрығына сәйкес, дизель отынын бөлшек саудада өткізуге (жазғы, маусымаралық) – литріне 450 (295) теңгеге, АИ 92 маркалы бензинге – литріне 205 теңгеге шекті бағаны белгілеуді көздейтіні жазылған.  

«ҚазМұнайГаз» ұлттық ком­па­ниясының сайтындағы мәлі­метке сүйенсек, былтыр Атырау мұнай өңдеу зауыты – 5 475 тонна, Павлодар мұнай-химия зауыты – 5 434 тонна және Шым­кент мұнай өңдеу зауыты 2 870 тонна мұнай өңдеген.

Мұнай-газ саласының са­рап­шысы Олжас Байділдинов 16 наурыз күні өзінің «Байдиль­динов. Нефть» телеграм-арна­сында  «Мен ресейлік бұқаралық ақпарат құралдары мен телеграм арналарында талқылау мен пікір алмасуларға қатыстым. Ондай талқылауларда Отан соғысы ке­зін­дегідей МӨЗ-ын Қиыр Шы­ғысқа, тіпті Қазақстанға кө­шіру туралы да ерекше ұсыныстар айтылады. Шындығында, кез келген МӨЗ өте оңай нысанаға айналуы мүмкін, тіпті резер­вуар­лар мен қондырғылардың арасына түссе мұнай өнімдерінің ағып кету, жарылып, алапат өрт шығу қаупі бар», – деп жазды.

Сарапшының сөзінше, дрон­дардың шабуылы қанша уа­қытқа созылатынын және оның салдары қандай боларын әзірге болжау қиын. «Өкінішке қарай, мұндай шабуылдар жал­ғаса берсе, отын тапшылығы мен бағаның өсуі Қазақстанға да әсер етуі мүмкін. Ресей Феде­рациясындағы көтерме бағалар осы аптада аздап өсті – 2%.  Ал жылына 1-1,5 млн тонна өнім өңдейтін қазақстандық шағын МӨЗ төлқұжаттарды қайтарып алу арқылы «шабуылға» ұшы­рады. Бейінді ведомство олардан Еуро/К-4-5 класты отын шығару үшін жаңғырту жоспарын талап етеді. Сол кезде барып шағын МӨЗ елге отын тапшылығы мә­селесін шешуге көмектесе ала­ды. Ниет жақсы, бірақ ол нарық­ты ырықтандырусыз және Қа-­ зақ­станда отын бағасының өсуінсіз мүмкін емес», – дейді О.Байділдинов.

Ал сарапшы, Energy Monitor қоғамдық қорының директоры Нұрлан Жұмағұловтың пікірін­ше, Ресейде мұнай өңдеу за­уыттарына шабуыл жасалғаны­мен, олар жұмысын тоқтатқан жоқ. «Бізде жыл сайын маусым кезінде бензин мен дизель отынының бағасы көтеріледі. Оған Ресейдегі жағдайдың қаты­сы аз. Жыл сайын Ресейден Аи-98 маркалы бензинінің белгілі бір көлемін аламыз. Одан бөлек, авиакеросин мен дизель отынын сатып аламыз. Былтыр 850 тонна дизель отынын импорттадық, биылғы көлем – 450 мың тонна. Екі ел арасында индикативті ба­ланс бар», – дейді ол.

Қазақстан Үкіметі де мұнай өнімдерін автокөлікпен сыртқа шығаруға шектеу шарасын қол­данады. Энергетика министрлігі экономиканы кешенді түрде ырықтандыру үшін бірқатар ұсыныстар әзірлеп отырғанын жеткізді.

Ұлағат БЕКБОЛАТ