Кестеленген көркемсөзден жыр жауһарын төккен ақын Қатира Жәленованы «Шиелінің шынары» деп әсте бекерге атамаса керек.
Қатира Жәленова, ақын: Менің өмірлік азығым – рухани байлығым
2,537
оқылды

Ол масатыдай құлпырған бойжеткен шағында ару Алматыда жыр алыптарымен иық тіресе жүрді. Әдебиет әлеміне өзіндік қолтаңбасымен енген сырбойылық ақынның орамды шумақтары оқырмандар көңіліне орныққан-ды. Уақыт өте поэзиядан жырақ қалып, туған жерінде жеке кәсіппен айналысқан ақынның өткені мен бүгініне үңіліп, сыр-сұхбат құрған едік.

– Ақындықтың ауыр жүгін арқалап, ару Алматының көгінде қалықтадыңыз. Білуімізше, марқұм әкеңіз де сөз қадірін са­ралай білетін, өнерден кенде адам бол­маған екен.

– Негізі, менің өз жағымнан да, на­ға­шы жағымнан да сөз өнері қонған қа­сиет бар. Отбасында үш қыз болдық. Мен үйдің ортаншысы едім. Үлкен апам ерте тұрмыс құрып, бөлек кетті. Жа­нұяда мен әкемнің, ал сіңлім анам­ның қызы болды. Сол кездері марқұм әкем­нен алған тәлім-тәрбием маған өмір­лік азық болып келеді. 

Көзкөргендер әкемнің ақындар айтысына 13 жасынан бастап қа­тысқанын жиі айтып отырушы еді. Ал әкемнің әкесі, атам діндар кісі бол­ған екен. Әкем көзінің тірісінде өзін оқу­­ға, білім алуға мүмкіндігі болмаға­нын, оған әкесінің қарсылық таныт­қа­нын айтып отырушы еді. Жыр алыбы Әб­ділдә Тәжібаевпен бірге әкем ауыл мол­да­сынан дәріс алып, медреседе оқы­ған. Бір күні әкем досымен бірге жоғары оқу­ға түсіп, білім алуға талап­танып, Ал­­­маты қаласына кетеді. Мұны естіген әкесі артынан барып, оқуға тапсырайын деп тұрған жерінен ауылға қайта алып ке­ліпті. Ауылдан аттап шы­ғармаған екен. Сол күйі білім ала алма­ған. Бірақ өз бетінше оқып үйреніп, сауатын аша­ды. Содан да болса керек, марқұм әкем менің оқып, білім алуыма кішкентай ке­зімнен қарсы болмады.

– Әбділдә Тәжібаевтың әкеңізбен ете­не жақын араласқанын айтып қал­дыңыз. Жалпы, сіздің поэзия әлеміне қа­нат қағуыңызға ақын ағамыздың ық­палы болғаны рас па?

– Әбділдә ағамыз арман қуып Ал­ма­тыға кеткеннен сол жақта тұрақтап қал­ды. Ауылға ат ізін сала бермейтін. Әкем марқұм болғаннан кейін мектепті тә­мамдап, білім алуға құлшынысым арт­ты. Содан Әбділдә Тәжібаевты із­деп, Алматы хат жолдауға шешім қа­был­дадым. Сол кісіден көмек сұрағым келді. Өйткені сол кезде ағамыздың атағы шы­ғып, дүрілдеп тұрған еді. Алайда ақын­ның мекенжайын білмеймін. Сон­да да хат жазып, сыртына Алматы қа­ла­сына Әбділда Тәжібаевқа деп почтамен жібере бердім. Әйтеуір, хатым қолына бір жетер деген үмітім болды. Үшінші ха­тымнан кейін көптен күткен жауап ха­тымды алып, қуанғаным бар. 

Содан кейін үзбей хат алмасып тұрдық. Өлеңдерімді жіберіп тұрдым. Ол кезде ақын Ғылым академиясының «Әдебиет пен өнертану» бөлімінде жұ­мыс істейтін еді. Менің білім алып, ақын ретінде танылуыма көп Көмек бер­ді. Алғашында ҚазМУ-дың жур­на­лис­тика факультетіне түсу арманым еді. Бірақ ол кісі маған филология факуль­те­тіне түсуге кеңес берді. Осылайша, фи­лология факультетінде білімімді шың­дадым. 

– Бала кезіңізде әуелі биге құмар бол­ғаныңызды, бишілікті әуес тұтқа­ныңыз­ды естідік. Бірақ біржола би өне­ріне бет бұрмаған екенсіз. Оның себептері бол­ды ма?

– Оқушы кезімде үнді киносын жиі кө­ретін едім. Соның ішінде оның әуе­ніне елітіп, биін қызыға қарайтын­мын. Содан болуы керек, биге қызығу­шылы­ғым бол­­ғаны рас. Мектебіміздегі көрке­м­ө­нерпаздар үйірмесінде, ауыл клубын­да көптеген пьесада ойна­дым. Әсі­­ресе, ер адамның рөлін жиі сом­дай­тын едім. 

Ең алғаш акробатикамен де ай­на­лысқанымды айта кетейін. Кейіннен осы өнерімнің арқасында ба­­лерина болғым келді. Алайда әкем ме­нің бұл өнерімді қолдамады. Соны бай­­қағасын балетте өнер көрсетемін де­ген арманымды жол ортада қалды­рып, биден қол үздім. 

– Поэзия әлеміне алғаш қадам бас­қан кезіңіз есіңізде ме?

– Мектепте 7-сыныпта оқып жүр­ген кезімде аудандық «Өскен өңір» га­зетіне алғаш «Табиғат» деген өлеңімді бер­ген болатынмын. Сол өлеңім басы­лып шыққан күннен бастап ауылда ақын қыз атанып кеттім. 

Ал Алматыда студент кезімде бір топ өлеңімді алып, сол кездегі «Ле­нин­шіл жас» газетіне бардым. Мәдениет бө­ліміне кіргенімде көзіне үлкен кө­зәй­нек киген бір жігіт пен шашы дудыраған бір кісі отыр. Сөйтсем, бірі – бөлім мең­герушісі Оралхан Бөкеев, екіншісі, Са­ғат Әшімбаев екен. Сол арада өлең­дерімді қарап шыққан Сағат Әшімбаев «Қыз монологы» деген лирикалық өлеңім­ді ұнатты. Ал Оралхан ағам екін­ші өлеңіме ерекше назар аударды. Сол күн­нен бастап өлеңдерім осы басы­лым­ға да жариялана бастады. Кейіннен те­левизия журналистерінің назарына ілі­гіп, «Алтыбақан» хабарына қатыс­тым. Осылайша, менің поэзия әлеміне ал­ғашқы қадамым басталды.

– Шығармашылық ортадан алыстап, туған жерге қайта оралдыңыз? Неге?

– Мен туған өңіріме 1995 жылы қай­та оралдым. Оған да өзіндік себеп бол­ды. Сол заманның талабына сәйкес, тәуелсіздік жылдарының басында жасы қы­рыққа толған адамдарды жұмыстан қыс­қарту жүрді. Бәрі қырыққа келген­дер­ді қартайған адамдай қарайтын болды. 

Сыр өңіріне қайтып келген соң, об­лыстық «Сыр бойы» газетінің та­­­­балдырығын аттап, сол кез­дегі бас редактор Жақсылық Рахма­тул­ла­­ның алдына кірдім. Сөйтсем, бұл жақ­­та да қысқарту жүріп жатыр екен. Осы­­лайша, 22 жыл еңбек өтілім бола тұ­ра жұмысқа орналасуым қиынға соқ­ты. 

Сол жылдары шағын және орта биз­нес­ке енді бетбұрыс жасала бастаған кез бо­латын. Тұрақты жұмыс бол­ма­ға­н­­­­дықтын кәсіп бастауға кірістім. Нәти­же­сін­де, өңірде алғашқылардың бірі болып, же­ке азық-түлік дүкенін ашып, кәсі­бім­ді жүргіздім. Он бес жыл соның нанын же­дім. Бүгінде сол кәсібімнің нәсібін кө­ріп отырмын.

Жалпы, поэзия әлемінен жырақтап кет­сем де, бір кездері үзеңгілес жүрген әріп­тестерім мен ақын аға-апаларым­ның жадынан шыға қоймаған екенмін. Қызылорда қаласына келген соң, біраз жыл өткенде Фариза Оңғарсынованың өзі мені іздепті. Бір күні үйіме телефон ша­лып, аман-саулық сұрасып, мені Астананың 10 жылдығына орай өткіз­гелі отырған «Фариза және сіңлілері» атты шығармашылық кешіне арнайы шақырды. Бұл ұзақ жыл үзілістен кейін халық алдына шығып өз өлеңімді оқы­ған керемет сәт еді.

– Тасқа қашалып жазылған дүниенің ғұмыры ұзақ болары белгілі. Қанша кітабыңыз шықты?

– Негізі, кітап шығару оңай шаруа емес екені белгілі. Оның бәрі қаржыға ті­ре­леді. Өзімнің де кітап шығаруға әуес­тігім болған емес. Дегенмен Алма­ты­­да жүрген кезімде мемлекеттің қол­дауымен өлеңдер жинағы топтас­тырыл­ған үш кітап шығарғанмын. Елге орал­­­­ға­сын Мұхтар Құл-Мұхаммедтің қол­дауымен «Сырдария кітапханасы» сериясы аясында тағы бір кітабым жарық көрді. Артынша, сол кездегі Мәдениет ми­нист­рінің орынбасары болып тұрған Бауыр­жан Омарұлының ықпалымен мем­лекеттік тапсырысқа өтінім беріп, бесінші кітабымды шы-ғардым. Келер жы­лы «Сырдың әні» атты кезекті кіта­бым шығады деп жос­парлап отырмын. Ал нақты уақытта «Қа­наттас қалам­дас­та­рым» атты проза­лық дүние жазу үс­тін­демін. 

Бұл менің ұзақ жылғы шығарма­шы­лық жолымда жеткен жетіс­ті­гімнің бір парасы дер едім. Ақын шы­­­­ғармашылығына сусындаған оқыр­мандарыма да үлкен сый болады ғой деп ойлаймын.

Ал мемлекет тарапынан берілген мара­паттарыма келсем, «Сырдан ұшқан қар­лығаш» деген кітабым арқылы Ха­лықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының иегері атандым. Сондай-ақ Тәуел­сіз­дік­тің 30 жылдығына орай Қазақ ра­дио­сының ардагері ретінде «Құрмет» ор­денін кеудеме тақты. Сол сияқты түрлі мерекелік, мерейтойлық медальдармен ма­рапатталдым. Осының өзі елімнің ең­бегімді бағалағаны деп білемін.

– Әңгімеңізге рақмет!

Сұхбаттасқан

Ербақыт ЖАЛҒАСБАЙ,

Қызылорда облысы