Өркениеттің бірде-бір ізі түспеген Тұздыкөл, әлем мойындайтын ғажайып сұлулық – лотос алқабы. Бірақ көп ұзамай Тұздыкөл түбімен құрып, лотос алқабы жойылып кетуі мүмкін. Тұздыкөл – бөлек талдауды қажет ететін тақырып. Ал лотостың жайы бөлек.
Әлемге әйгілі лотос алқабы Атырау облысының Құрманғазы ауданында орналасқан. Алып бара жатқан туристік орын болмаса да, жолдың ұзақтығын ысырып қойып, лотос алқабын тамашалауға туристер жан-жақтан ағылады да жатады. Жеткілікті инфрақұрылым мен қызмет көрсету жүйесінің жоғы түбінде лотос алқабының жойылуына әкеліп соғуы мүмкін.
Сондықтан бұл алқапты қорғап, оны дамыту аса маңызды. Атырау облыстық мәслихат депутаты Нұрлыбек Даралиев Теңіз ауылдық округінде туризмді дамыту кезек күттірмейтін мәселе екенін айтады. «Дәл қазіргі уақытта экотуризмді дамытуға бағытталған нақты жобалар әзірлеу маңызды. Сондай-ақ табиғи аймақтардың тазалығын сақтау және туристер үшін қолайлы жағдай жасау мәселелеріне де назар аудару қажет. Лотос алқабын қорғау және сақтау шараларын жергілікті билік, Үкімет деңгейінде күшейту жұмыстары қолға алынатын болса, туристік қызмет көрсету аясы кеңейер еді. Атырау өңірі үшін табиғатқа зиян келтірмейтін экологиялық туризмді дамыту маңызды. Қиғаш бойындағы лотос гүлдерінің ерекше табиғаты мен сұлулығын сақтау – біздің ортақ міндетіміз. Туризм арқылы бұл аймақтың дамуына серпін бере аламыз, – деді Нұрлыбек Даралиев.
Құрманғазы ауданындағы лотос гүлі алқабы ерекше қорғалуға тиіс. Бұл туралы Атырау облысы әкімінің орынбасары Жасұлан Бисембиев те мәселе көтеріп келеді.
«Атырау өңірі үшін экотуризмді дамытуға қолайлы екі аймақ бар. Ол – Ақжайық резерваты және Қиғаш бойындағы лотос гүлдер бағы. Әлем бойынша сирек кездесетін лотос гүлдер алқабын көруге жылына 1 000-ға жуық қазақстандық және шетелдік турис келеді. Алайда туристер арасында гүлді жұлып, сындыру фактілері көбеюі салдарынан феноменалды алқап жойылу қаупінің алдында тұр. Сондықтан Экология және табиғи ресурстар министрлігіне Атырау облысы әкімдігі тарапынан лотос алқабына арнайы шараларды қабылдау мақсатында қосымша қадағалау жұмыстарын күшейту бойынша заңдылықтар қарастыру туралы сұраныс жолданды», – деді ол.
Құрманғазылық азамат Амандық Сағынтайұлының айтуынша, лотос гүлдері – өзіне тән ғажайып ерекшелігі бар табиғат сыйы. «Лотос әр кеш сайын гүлін жауып, таңертең қайта «ояну» үшін судың астына «жасырынады». Ең қызығы, судан шыққан кезде гүл құрғақ болып қалады. Ауыл үлкендері жиі айтатын аңыз бойынша, су неғұрлым лай болған сайын лотос гүлі соғұрлым әдемі болады екен. Құрманғазы өзі ерекше табиғаты бар аудан ғой. Қанша жерден дамып кеттік десек те, табиғат түлеткен сұлулықты сол күйі сақтап қалуымыз керек» дейді жергілікті тұрғын.
Жалпы, әлем бойынша сирек кездесетін лотос гүлі Ежелгі Египетте, Үндістанда және Қытайда ежелден бері ерекше құрметті және қасиетті өсімдік. Бір қызығы, лотос гүлі ежелгі Египетте де экономикалық маңызға ие болған. Оның тамырсабақтары жеуге жарамды деп саналып, картоп сияқты қайнатып жеген. Кей деректерде лотос гүлінің емдік қасиетке ие екені де айтылады.
Еске сала кетсек, Құрманғазы ауданы – жыл сайын лотос гүлдейтін Қазақстандағы жалғыз аймақ. Әдетте әйгілі лотос шілде айының ортасынан тамыздың аяғына дейінгі уақыт аралығында гүлдейді. Лотос алқабы 5 мың гектарға дейінгі жерді алып жатыр. Тіпті, «Қызыл кітапқа» да енген. Жаз мезгілінде лотос алқабын көру үшін күніне 50-100 адамға дейін келеді екен. Қазақстандағы жалғыз лотос алқабы дегеннен шығады, асылында мұндай алқаптар көбіне тропикалық және субтропикалық аймақтарда кездеседі. Бүгінде лотос алқабы, әсіресе Үндістан, Вьетнам, Қытай, Таиланд, Мысыр және Ресейдің Астрахань облысында танымал болып отыр.
Қазір Құрманғазы ауданындағы Қиғаш жағалауында азды-көпті кәсіпкерлік нысандар бар. Алайда олар көрсетіп отырған қызмет сапасы мен түрі Қазақстан ғана емес, әлем елдерінен арнайы келетін туристің бәрінің бірдей сұранысын қамтамасыз етуге қауқарлы емес.
Бір өкініштісі, туристер де кейде табиғат ғаламатының құндылығын бағалай бермейді. Гүлді жұлып әкетіп, суретке түсу үшін табиғат ғажайыбын құрбандыққа шалатындар көп. Тиісті деңгейдегі қоршауы да, қорғауы да жоқ алапат алқап күндердің күнінде жай ғана батпақты далаға айналмасына сіз де, біз де кепілдік бере алмай отырмыз.
Баян ЖАНҰЗАҚ,
Атырау облысы