Жоба аясында 840 мыңнан астам азамат қаржы сауаттылығын арттыру үшін сабақ оқыды. 70 мыңнан астам тұрғынға заңгерлер көмектесті. Қаржыгер, заңгер, сарапшы мамандар қарыздан құтыла алмай жүрген тұрғындарға жол көрсетті. Жөн сілтеді. Осы жобаға қатысқан азаматтың бірі Ерімбет Нағызхан «Қарызсыз қоғамның» халыққа қандай пайдасы бар екенін айтып берді.
Оның пікірінше, бір несиені екінші несиемен жабу тығырықтан шығатын жол емес.
«Қарызсыз қоғам» жобасына қатысқан соң, қарыздан құтылудың жолы қарапайым екеніне көзім жетті. Қарыз тас секілді ауыр. Қарыздың құрдымына түскен адам үшін өмірдің мәні жоғалады. Күйзеліске душар болады. 20 миллион халықтың ішінде 9 600 мыңдай адам жұмыс істейді. Жалақы алады. Бірінші кредиттік бюроның мәліметінше, 6 миллионнан астам адамның несиесі бар. Соның ішінде, 1,5 миллион адамның несиені төлеу мерзімі 90 күннен асып кеткен. Осы мәселенің себебіне үңілгенде қарызды қарызбен жабу тығырықтан шығатын жол емес екеніне көзім жетті, – дейді Ерімбет Нағызхан.
Несиені уақытында төлей алмаған адамдарға қысым көп. Жан-жақтан хабарласып, жүйкеге салмақ түсіреді. Кейіпкеріміз осындай қиын кезеңде адам несиеден құтылмақ тұрмақ өмір сүруге құлшынысы да азая береді дейді.
«Қарызға белшемнен баттым. Мөлшері 10 миллион теңгеге дейін өсіп кетті. Бір жобаны іске асырамын деп ойладым. Бірақ жоспарым мен ойлағандай болмады. Қарызды қарыз алып жаппақ болдым. Несиенің төлеу мерзімі жақындағанда банктен бот-роботтар хабарласады. Одан кейін менеджер, іле-шала туған-туысыңа, дос-жараныңа (несие алған кезде көрсеткен телефон нөмірі бойынша – ред.) хабарласады. Егер микроқаржы ұйымынан қарыз алсаң, WhatsApp меседжері арқылы қарыз туралы ақпаратты туған-туыстарыңа жібереді. Бүкіл туған-туыстың жан-жақтан қысымы күшейеді. Осыдан үш-төрт жыл бұрын несие алу оп-оңай болды. Әр адамның несие төлеу мүмкіндігі орташа көрсеткіштен төмен болса да несие берді. Тапқан табысынан төлейтін несиесі көп болды. Соның салдарынан әрбір үшінші адам несиені уақытылы төлей алмады. Екінші деңгейлі банктер несиені кешігіп төлеп жүрген адамдарға да қарыз бере берді. Онлайн 3 минутта несие алу қолжетімді болды. Бір несиені тағы бір несие алып төлеу тығырықтан шығатын жол секілді көрінді», – дейді ол.
«Қарызсыз қоғам» жобасының осындай проблемалардың алдын алуда маңызы зор. Жуырда «AMANAT» партиясының мүшесі, Мәжіліс депутаты Елнұр Бейсенбаев тапқан табысты үнемдеп жұмсап, мейлінше артық шығындарды қысқарту керек деген ұсыныс айтты. Депутат әсіресе, жарнамаға сеніп, iPhone 16 маркалы смартфон, тауарды несиеге алу (рассрочка – бөліп төлеу) және тағы басқа да қажетсіз шығындарды азайту керегіне тоқталды. Үнемшіл болудан ұтпаса, ұтылмасымыз анық. «Қарызсыз қоғам» жобасына қатысқан Ерімбет Нағызханның пайымдауынша, үнемдеу де қарыздың құтылудың бір жолы.
«Ай сайынғы шығындарды азайтып, қаржыны үнемдеуге болады екен. Есептесем, ақылы маркетплейстерге ай сайын көп қаржы жұмсайды екенмін. Керегін ғана алып, жиі пайдаланбайтынымды өшірдім. «Керек болып қалады-ау...» деп ақысын төлеп жүргенмін. Ұсақ-түйек десек те, ай, жылмен санап есептегенде елеусіз шығындардың өзінен қомақты қаржы үнемдеуге септігін тигізеді.
Қазір осындай қажет ақпарат барлық жерде айтылып жатыр. Басты мәселе банктер төлем қабілетін ескермей оңды-солды кредит береді. Табыстың 50 пайызына есептеп кредит беруді қарастырады. Цифрландырудың арқасында жеке мәлімет (отбасы, бала-шаға, қосымша табысы және т.б) қолжетімді. Екінші себебі, көп адам жарнаманың құрбаны. Қазір egov mobile арқылы өзіне-өзі кредит алуға шектеу қоя алады. Әр адам өзіне кредит алудан шектеу қойғаннан кейін банктердің жарнамасы да сол адамға хабарлама болып келмеуі тиіс. Осы мәселені заң шеңберінде реттеу керек», – дейді Ерімбет Нағызхан.
Р.S. Қарыздан қайтсем құтыламын деп жүрген борышкерлердің тағдыры әр алуан. Себебі де сан түрлі. Арасында тұрмысын түзеуге талпынғандар да бар. Аста-төк той-тоймалақ үшін кредит алып өкінетіндер де кездеседі. Оңай олжаға кенелемін деп алаяққа алданғандар жетерлік. Жалақысы күнкөрісіне жетпейтін азаматтардың қарыздан қашан құтылатыны әзірге белгісіз...