2025 жылдың желтоқсан айының басында Қазақстанда 84,4 миллион банктік карта тіркелген, бірақ олардың тек 41,6 миллионы ғана белсенді қолданылады, – деп хабарлайды Aikyn.kz сайты finratings.kz сайтына сілтеме жасап.
Ұлттық банк нақты бірегей иелердің санын жарияламайды, өйткені бір адамның бірнеше банк картасы болуы мүмкін. Бұған қоса кейбір Ресей азаматтарына да қазақстандық карталар қолжетімді.
Банк картасы — өмірді басқару құралы
Бүгінде карта тек төлем жасау құралы ғана емес, қазақстандықтар үшін «өмірді басқару орталығына» айналған. Бірақ барлық қаражатты картада немесе мобильді қосымшада сақтау айтарлықтай қауіп төндіреді. Техникалық ақаулардан бастап, алаяқтық әрекеттерге дейін.
Картадағы ақша мен оның қорғалуы
Формалды түрде қаражат картада емес, сол картаға байланған ағымдағы шотта сақталады. Бұл қауіпсіздік тұрғысынан маңызды: егер банк лицензиясынан айырылса, мемлекет қаражатты өтейді, бірақ белгілі бір шектеулер көлемінде ғана.
Егер сіз бір картада әрі күнделікті шығындарға, әрі баспанаға арналған жинағыңызды сақтасаңыз — телефон жоғалғанда немесе фишинг сілтемеге өткенде бүкіл қаражаттан айырылып қалу қаупі бар. Ақша ағынын бөлу — тек ыңғайлылық емес, бұл қаржылық сақтандыру.
Мемлекет қазақстандықтардың қаражатын қалай қорғайды
Қазақстандағы барлық екінші деңгейлі банктер міндетті депозиттерді кепілдендіру жүйесіне қатысады. Бұл жүйені Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру қоры (ҚДКБҚ) қамтамасыз етеді.
Банк лицензиясы қайтарылған жағдайда төлем шектеулері:
20 млн ₸ дейін — теңгемен ашылған жинақ депозиттері үшін;
10 млн ₸ дейін — карталар мен ағымдағы шоттар, басқа теңгелік депозиттер үшін;
5 млн ₸ дейін — шетел валютасындағы шоттар мен депозиттер үшін.
Маңызды: егер сізде бір банкте карта мен депозит болса, жалпы өтемақы 20 млн теңгеден аспайды. Артық сома үшін ликвидациялық комиссия арқылы кезекпен қайтару керек болады.
Картада қанша ақша ұстауға болады?
Бәріне ортақ бір сома жоқ, бірақ сарапшылар картада 1–2 аптаға жететін қаражатты ғана қалдыруды ұсынады.
Алматы немесе Астана тұрғыны үшін мысал:
Азық-түлік пен тұрмыстық химия: 40 000 – 60 000 ₸
Көлік/жанармай: 10 000 – 15 000 ₸
Түскі ас пен кофе: 20 000 – 30 000 ₸
Күтпеген шығындарға қор: 20 000 ₸
Жалпы: 90 000 – 125 000 ₸ — күнделікті шығындарға арналған ыңғайлы қалдық. Қалған қаражатты жинақ депозитіне сақтаған жөн — қажет болғанда картаға жылдам аударуға болады.
Алаяқтардан қорғанудың үш ережесі
Қазақстан банктерінің қосымшалары мемлекеттік қызметтермен тығыз байланысты. Сондықтан картаға қол жеткізген алаяқ сіздің жеке деректеріңізге де жол таба алады.
Операцияларға шектеу орнатыңыз. Интернет-дүкендер мен қолма-қол ақша шешуге тәуліктік лимит қойыңыз — деректер ұрланған жағдайда қаражат түгел шешілмейді.
Онлайн саудаға арналған виртуалды карта. Интернет-дүкендер (мысалы, Wildberries) үшін бөлек виртуалды карта ашыңыз. Оған тек сатып алу кезінде ақша аударыңыз.
Жинақтарға арналған бөлек шот. Үлкен соманы депозитте ұстаңыз: ол табыс әкеледі (ГЭСВ 15–17%-ға дейін), кездейсоқ төлемдер кезінде оны ұрлау қиынырақ.
Қорытынды: карта — әмиян, депозит — сейф
Банктік карта — сіздің әмияныңыз, ал депозит — сейф. Картада апта ішінде жұмсалатын сомадан артық ақша болмауға тиіс. Мемлекеттік кепіл банкрот банк жағдайында көмектеседі, бірақ өз салғырттығыңыздан туындаған қауіптерден емес.
Артық қаражатты депозитке аудару сіздің қаражатыңызға табыс әкеледі әрі төтенше жағдайларда шоттарды бұғаттауға уақыт береді. Бұл қарапайым әдет сіздің жинағыңызды сақтап қалуы мүмкін.