Мемлекет басшысының сұхбатын оқып шыққаннан кейін әр азамат эмоцияны ысырып қойып, айтылған ойларға салқынқандылықпен талдау жасауы керек. Сонда алдымызда айқын бір стратегиялық прагматизм тұрғанын көреміз. Осы сұхбат мен үшін бірнеше іргелі тұжырымды айқындады. Бірінші, көшбасшылық пен менеджмент. Питер Друкердің «Менеджмент – істі дұрыс істеу, ал көшбасшылық –дұрыс істі істеу» деген сөзі бар. Бұл сұхбатта Президент дәл осы көшбасшылықты көрсетіп отыр.
Саясаткерлер «лайк» қуып, сайлаушының көңіліне қарап жалтақтайтын жаһандық популизм дәуірінде ол «дұрыс істі істеу» (Doing the right thing) жолын таңдауда. Тіпті ол шешімдер уақытша қолайсыз көрінсе де. Ол «мемлекет маған қарыз, бәрін мемлекет шешуге тиіс» деген инфантильді көзқарасты емес, жауапты серіктестік моделін ұсынуда.
Екінші, мемлекеттегі ахуалға қатысты Президент артық пессимизмге де, даңғаза оптимизмге де ұрынбай, байсалды әрі шынайы көзқарас білдірді.
Метафорамен айтсақ, біздің экономика сырттай зәулім сарайға ұқсайды (ІЖӨ өсіп жатыр, көрсеткіштер жақсы), бірақ ішкі инженерлік жүйелері күрделі жөндеуді қажет ететін үй секілді. Президент әдемі қасбеттің ар жағындағы проблемаларды ашық айтуға дайын басшы ретінде көрінді: инфляцияны тежеу, логистиканы дамыту, жүйелік реформалар – мұның бәрі сол «үйдің» құламай, берік тұруы үшін қажет.
Үшінші, «Анти-Гэтсби» көзқарасы. Сұхбаттың ең терең қабаты – құндылықтар мәселесі. Модернизация – Батыстың институттары мен идеяларын механикалық көшіру емес. Бұл – заманауи құндылықтарды өз мәдени кодымызға сіңіру үдерісі. Президент әлеуметтік процестерді терең түсінетінін көрсетті. Батыстың серпілісі кездейсоқ пайда болған жоқ – оны еңбек этикасы мен қарапайымдылықты дәріптеген Реформация, білім мен ғылымды культке айналдырған Ағартушылық, жекеменшік пен құқық үстемдігін орнықтырған жүйе қалыптастырды. Шығыстың да өз жолы бар: конфуцийлік этика, тәртіп, меритократия, білім культі және қоғам алдындағы жауапкершілік.
Біздің модернизация – солардың соқыр көшірмесі емес, заң, білім, технология, еңбекқорлық пен этиканы ұлттық болмысымызға үйлестіру. Президент «даңғойлық» пен ренталық өмір салтына қарсы, Еңбек пен Білім культін ұсынады. Бұл – «көрінуге» емес, «болуға» үндейтін философия.
Төртінші, жалған мүгедектер мен «аграрлық олигархтар» туралы айтылған ойлар да өте маңызды. Президент тек шенеуніктерді ғана емес, мемлекетті алдауға дағдыланғандарды да сынға алды. Бұл – «билік үнемі кінәлі, ал қарапайым адам әрдайым мінсіз» деген жалған шаблоннан бас тарту.
Нағыз әлеуметтік әділеттілік – көмекті схемамен иеленетіндерге емес, шынымен мұқтаж жандарға беру.
Бесінші, жасанды интеллект – стратегиялық таңдау. 2026 жылды Жасанды интеллект жылы деп жариялау – елді «орташа табыс тұзағынан» және шикізатқа тәуелділіктен шығаруға бағытталған маңызды қадам. Президент NVIDIA басшысының «көк жейделілер» туралы сөзін бекерге келтірген жоқ: болашақта код пен құралдың, жұмысшы мамандардың маңызы тең болатынын жақсы түсінеді. Жұмысшы мамандықтарына басымдық беру, жаңа марапаттар, Жұмысшы мамандықтар жылы – бәрі бір жүйелі стратегияның бөлігі.
Алтыншы, Сталин мен Троцкий мысалы – сәттік конъюнктураға жасалған ащы ишара. Президент «лайк» пен трендтің тарихта қалмайтынын жақсы түсінеді. Тарих шуды емес, нәтижені сақтайды. Бұл дискурстың құбылмалығын түсінуін және тарихи ойлаудың маңызын көрсетеді.
Асхат АЙМАҒАМБЕТОВ,
Мәжілістің Әлеуметтік-мәдени даму
комитетінің төрағасы